Len lỏi từng ngóc ngách trong hang đá tìm hài cốt liệt sỹ
Trong lòng núi Chư Pa, xã Ia Ly (tỉnh Gia Lai), hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sỹ diễn ra âm thầm nhưng đầy thắng lợi. Nhiều năm qua, Đội Quy tập hài cốt liệt sỹ Quân đoàn 34 kiên trì tiếp cận từng hang hốc, tỉ mỉ quan sát từng dấu tích nhỏ như một mảnh tăng võng mục nát, chiếc cúc áo hay vài đoạn xương đã nhuốm màu thời gian lẫn trong đất.
Càng đi sâu vào lòng núi, hệ thống hang đá hiện ra như mê cung với vô số ngách nhỏ, chằng chịt. Chính trong những góc khuất ấy, lực lượng quy tập đã phát hiện nhiều hài cốt liệt sỹ cùng di vật.
Từ manh mối của người dân cung cấp, lực lượng Quân đoàn 34 đã phát hiện hàng chục hài cốt liệt sỹ sâu trong hang đá. Ngay khi phát hiện những mẩu xương còn sót lại trong các ngách đá, lực lượng quy tập tỉ mỉ thu gom, nâng niu từng phần, đặt vào các túi riêng.
Để bảo đảm không bỏ sót bất kỳ di cốt nào, lực lượng tỏa ra từng hốc đá, sàng lọc từng nắm đất, kiểm tra kỹ lưỡng các vị trí. Mỗi lần phát hiện được những dấu tích dù nhỏ nhất, lực lượng quy tập đều xác định đó có thể là manh mối quan trọng cho thấy sự hiện diện của hài cốt liệt sỹ nên kiểm tra, khai quật một cách thận trọng, tỉ mỉ.
Thượng tá Võ Quân - Phó Đội trưởng Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34, cho biết: “Chỉ riêng trong tháng 4/2026, Đội Quy tập đã phát hiện 18 hài cốt liệt sỹ trong các hang đá trên dãy núi Chư Pa (xã Ia Ly, Gia Lai). Hang đá này có thể là nơi bộ đội ta ẩn náu, cứu chữa thương binh trong giai đoạn 1966-1972. Khu vực được một người dân phát hiện dấu hiệu nghi có hài cốt liệt sỹ khi đi làm trên núi và đã báo cho Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34. Người phát hiện ra manh mối trên chính là anh A Hải (SN 1994, trú làng Doch 1, xã Ia Ly)”.
Theo đó, trong một lần lên núi Chư Pa đi chăn bò, anh Hải cùng một người bạn men theo sườn núi vào các hang đá đi tìm dơi. Khi tiến sâu vào hang khoảng 50m, anh bất ngờ vấp phải nhiều hộp đựng đạn, lọ thuốc, đế dép cao su cùng các vật dụng sinh hoạt như bàn chải, bát sắt… nằm rải rác dọc lối đi. Trong các hốc đá sâu, anh còn thấy nhiều vật cứng nghi là hài cốt đã mục theo thời gian.
“Nhận định đây có thể là nơi bộ đội từng trú ngụ trong chiến tranh, tuy nhiên khu vực hang đá nằm ở địa hình rừng núi hiểm trở, ít người tiếp cận được nên sau đó tôi đã cùng một người bạn quay lại, gom các vật nghi là hài cốt cùng di vật để chôn cất tạm dưới gốc cây trước cửa hang”, anh Hải chia sẻ.
Đến năm 2021, khi nghe Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34 về xã Ia Ly để nắm thông tin phục vụ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sỹ anh Hải đã dẫn đường cho các cán bộ, chiến sỹ vào hang đá tìm kiếm. Đường sá xa xôi, địa hình hiểm trở nên Đội Quy tập phải ăn ngủ nhiều ngày trong hang đá ở núi Chư Pa, họ len lỏi từng ngóc ngách trong hang để tìm kiếm hài cốt liệt sỹ.
Hành trình tìm kiếm trong hang động không chỉ đối mặt với địa hình hiểm trở mà còn đầy rẫy những nguy hiểm rình rập như rắn rết, côn trùng, đá lở, thiếu không khí. Dẫu nguy hiểm nhưng các cán bộ, chiến sỹ Quân đoàn 34 vẫn kiên trì với quyết tâm đưa các anh sớm trở về với đất Mẹ.
Thiếu tá Nguyễn Ngọc Tiệp, cán bộ Đội Quy tập hài cốt liệt sỹ Quân đoàn 34 trải lòng: "Trong hang đá, lực lượng phát hiện nhiều di vật nghi của các liệt sỹ như tăng võng, vải dù, băng đạn AK, hộp tiếp đạn, pin thông tin và bàn chải đánh răng, lọ thuốc. Chỉ cần một dấu hiệu nhỏ thôi, chúng tôi cũng không bỏ qua. Bởi đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm thiêng liêng với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc".
Dấu tích trạm phẫu thuật dã chiến giữa lòng núi
Bên cạnh những mẩu xương nằm lẫn trong lớp đất đá, lực lượng còn tìm thấy chiếc mũ và một số vật dụng cá nhân của các liệt sỹ. Những di vật này là chứng tích của một thời khói lửa. Đây cũng là cơ sở quan trọng góp phần phục vụ công tác xác định danh tính các liệt sỹ. Ngoài các hài cốt liệt sỹ, đội quy tập còn phát hiện nhiều lọ thuốc Penicillin.
Theo Thượng tá Võ Quân, trong nhiều năm tìm kiếm, hầu hết các vị trí phát hiện hài cốt liệt sỹ đều có dấu vết của thuốc Penicillin. Thậm chí có những lọ còn chưa mở nắp, cùng với băng gạc từng được dùng để băng bó vết thương.
Đây là loại “thần dược” kháng sinh được sử dụng để chống nhiễm khuẩn, điều trị vết thương trong điều kiện trú ẩn ẩm thấp, thiếu thốn nơi hang đá.
Từ những thông tin, manh mối do người dân cung cấp, cùng với sự kiên trì, bám trụ trong hang sâu, năm 2020 đến nay, Đội Quy tập đã phát hiện, quy tập được tổng cộng 64 hài cốt liệt sỹ tại dãy núi Chư Pa.
Thượng tá Giang Lê Sáng - Chính trị viên Đội Quy tập mộ liệt sỹ Quân đoàn 34 cho hay: “Từ các tài liệu, hiện vật tìm được trong hang đá tại núi Chư Pa có thể nhận định khu vực làng Dip và Doch 1 (xã Ia Ly) từng là căn cứ cách mạng trong giai đoạn 1966-1972. Khu vực núi Chư Pa có thể từng là “trạm phẫu thuộc Viện 1” trong thời chiến.
Thực tế tìm kiếm phát hiện xen lẫn với các hài cốt là nhiều băng gạc còn dấu tích dính máu và thuốc men đã củng cố giả thuyết nơi đây từng là điểm tiếp nhận, điều trị thương binh. Nhiều hang đá tại đây có thể đã được trưng dụng làm trạm phẫu thuật dã chiến, phục vụ cứu chữa thương binh sau mỗi trận đánh”.
Khi phát hiện dấu tích hài cốt liệt sỹ và các kỷ vật trong hang đá, lực lượng quy tập đã rà soát, mở rộng khu vực tìm kiếm, cố gắng thu thập đầy đủ, không bỏ sót. Những kỷ vật được phát hiện là manh mối quan trọng khẳng định sẽ có hài cốt liệt sỹ và cũng để phục vụ quá trình xác định danh tính về sau.
Theo Thượng tá Giang Lê Sáng, núi Chư Pa rộng lớn, địa hình phức tạp, nhiều hang sâu hiểm trở nên nếu chỉ dựa vào lực lượng của đội quy tập rất khó phát hiện các vị trí. Nhờ những thông tin, manh mối mà người cung cấp đã giúp lực lượng chức năng khoanh vùng, rút ngắn thời gian tìm kiếm.
Không ít trường hợp, nhờ sự dẫn đường trực tiếp của người dân, chúng tôi đã tiếp cận được hang đá sâu, nơi còn lưu giữ nhiều di vật và hài cốt liệt sỹ. Có thể nói, người dân chính là "tai mắt" tại chỗ, góp phần quan trọng để sớm đưa các liệt sỹ trở về với đất Mẹ".
