Giảm nghèo thông tin thông qua giải pháp công nghệ: Xu hướng không thể khác
Theo các chuyên gia, trong kỷ nguyên số, giảm nghèo về thông tin thông qua các giải pháp công nghệ đồng bộ không chỉ giúp người dân tiếp cận chính sách, mà quan trọng hơn, nó mở ra cơ hội đổi đời từ chính tri thức. Việc thu hẹp khoảng cách thông tin cần được coi là một nhiệm vụ trọng tâm, trong đó giảm nghèo đa chiều đòi hỏi người dân phải có khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản như y tế, giáo dục, việc làm, tài chính - và tất cả những lĩnh vực này đều gắn chặt với thông tin. Các chính sách dù được thiết kế tốt đến đâu cũng chỉ phát huy hiệu quả khi người dân biết, hiểu và thực hiện. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, nếu người nghèo không được trang bị kỹ năng số, tiếp cận nhanh chóng với thông tin, họ sẽ ngày càng tụt lại phía sau. Ngược lại, khi người dân được tiếp cận tri thức, chính sách và công nghệ, con đường thoát nghèo mới thực sự bền vững.
Giảm nghèo về thông tin không dừng ở tuyên truyền đơn thuần, mà được triển khai bằng chuỗi giải pháp đồng bộ. Trước hết là đầu tư hạ tầng viễn thông, trang bị máy tính, internet, mạng di động và phương tiện truyền thông cơ sở cho các khu vực khó khăn, tạo nền tảng tiếp cận tri thức. Trên cơ sở đó, nội dung tuyên truyền được đa dạng hóa, thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng, giúp người dân dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng vào đời sống. Đặc biệt, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi người dùng biết cách sử dụng. Do đó, song song với việc hỗ trợ thiết bị (smartphone, tivi) cho hộ nghèo, cần tổ chức các lớp tập huấn “xóa mù công nghệ”.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Tiểu dự án “Giảm nghèo về thông tin” trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Theo đó, giảm nghèo thông tin tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và kiến thức cho người dân ở các vùng nghèo, vùng đặc biệt khó khăn, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương, nhằm giúp họ chủ động hơn, tự tin hơn trong việc cải thiện đời sống và phát triển kinh tế. Giảm nghèo thông tin không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin đơn thuần, mà bao gồm việc truyền tải đầy đủ, kịp thời các nội dung về chính sách, pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, thị trường lao động, kiến thức khoa học - kỹ thuật, cũng như các dịch vụ xã hội thiết yếu. Thông qua đó, người dân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống và từng bước thoát nghèo bền vững.
Việc ban hành Nghị quyết số 57/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số càng tạo thêm động lực giúp giúp các địa phương có thêm nguồn động lực để triển khai hiệu quả hơn nữa giảm nghèo thông tin.
Công nghệ biến thông tin thành sinh kế cho người nghèo
Điều đáng mừng là những năm qua, từ việc triển khai tiểu dự án Giảm nghèo về thông tin thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 – 2025, thông tin đang trở thành một nguồn lực quan trọng thúc đẩy giảm nghèo bền vững tại nhiều địa phương. Người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới đã ngày càng có thêm cơ hội để có thể tiếp cận tốt hơn tri thức, công nghệ và cơ hội sinh kế mới.
Xã Gia Phù là một trong những địa phương tiêu biểu của tỉnh Sơn La làm tốt công tác giảm nghèo thông tin, hỗ trợ tích cực cho bà con trong công tác giảm nghèo. Theo UBND xã Gia Phù, hằng năm, xã đẩy mạnh truyền thông với nhiều hình thức đa dạng, linh hoạt, phù hợp từng đối tượng; tổ chức các lớp tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác giảm nghèo ở cơ sở; trang thông tin điện tử xã đăng tải các chuyên mục, tin, bài tuyên truyền chính sách giảm nghèo, mục tiêu, ý nghĩa của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, đặc biệt là truyền thông về giảm nghèo thông tin. Xã cũng thành lập 28 tổ công nghệ số cộng đồng với gần 1.000 thành viên, thường xuyên “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để tuyên truyền, hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ thông tin; hỗ trợ tham gia chuyển đổi số và tiếp cận các nguồn tin hữu ích trên báo chí và mạng xã hội. Nhờ đó, nhiều hộ mạnh dạn tham gia mô hình sinh kế, nâng cao thu nhập và thoát nghèo bền vững. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm còn 9,3%, hộ cận nghèo còn 7,7%.
Tại xã Hậu Lộc (Thanh Hoá), cùng với truyền thông truyền thống, xã Hậu Lộc đẩy mạnh áp dụng công nghệ số trong công tác giảm nghèo. Với việc thành lập các nhóm zalo của các thôn và của các tổ chức hội đoàn thể đã giúp người dân tiếp cận với nhiều dịch vụ, tiện ích như dịch vụ công trực tuyến, thực hiện thủ tục hành chính, quản lý sức khỏe, tiếp cận an sinh xã hội, thanh toán không tiền mặt và nhiều tiện ích khác. Đồng thời, tiếp nhận kịp thời các thông báo, lịch tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi và trồng trọt của địa phương. chính quyền địa phương đã “phủ sóng” thông tin để người dân, nhất là hộ nghèo, cận nghèo được tiếp cận với những phương thức sản xuất hiệu quả, góp phần đa dạng sinh kế, tăng cơ hội thoát nghèo. Đến nay, 90 hộ nghèo và 179 hộ cận nghèo trên địa bàn xã đã được tiếp cận với thông tin, từng bước định hướng được lộ trình phát triển kinh tế gia đình. Xã phấn đấu đến năm 2030 trên địa bàn không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo, đời sống Nhân dân được nâng cao.
Có thể nói, giai đoạn 2021-2025 đánh dấu sự chuyển đổi căn bản trong triết lý giảm nghèo của Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung vào việc cấp phát và hỗ trợ tài chính đơn thuần, Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đã chuyển trọng tâm sang giảm nghèo đa chiều và tạo điều kiện để người dân tự vươn lên. Mục tiêu không chỉ là thoát nghèo về thu nhập mà còn là “thoát nghèo về tư tưởng”, khơi dậy ý chí và tinh thần tự lực của người dân. Những nỗ lực này đã mang lại thành quả rõ rệt: Tỷ lệ hộ nghèo bình quân giảm 1-1,5%/năm; Tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số giảm trên 3%/năm. Trong thành công ấy, có vai trò đòn bẩy vô cùng hiệu quả của khoa học và công nghệ. Sự lồng ghép thành công của công nghệ, chuyển đổi số không chỉ tối ưu hóa hiệu quả quản lý mà còn tạo ra cơ hội bình đẳng cho người nghèo, giúp họ tham gia vào nền kinh tế số và phát triển sinh kế bền vững. Đây chính là đòn bẩy kép để Việt Nam hướng tới mục tiêu giảm nghèo toàn diện và phát triển bao trùm trong tương lai.
Dự án 6 (truyền thông và giảm nghèo về thông tin) trong Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đã được tăng cường, hỗ trợ người dân nghèo tiếp cận thiết bị và dịch vụ Internet, giúp họ “được tiếp cận các thông tin thiết yếu về giảm nghèo, thị trường, kỹ thuật sản xuất”. Chuyển đổi số, công nghệ đã rút ngắn khoảng cách giữa người dân nghèo và các dịch vụ xã hội cơ bản, giải quyết hiệu quả các thiếu hụt về y tế, giáo dục và thông tin.
