Giảm nghèo thông tin - lối mở tới giảm nghèo bền vững
Theo các chuyên gia, giảm nghèo thông tin cho người dân, theo đó tăng cường các hoạt động thông tin, tuyên truyền để góp phần thay đổi nhận thức tư duy của người dân trong câu chuyện thoát nghèo mới là cách giảm nghèo bền vững nhất, hiệu quả nhất. Hay nói cách khác, muốn người dân thoát nghèo bền vững thì trước hết phải “thoát nghèo về thông tin”, “thoát nghèo về thông tin” là một trong những chìa khoá hữu hiệu nhất mở cánh cửa thoát nghèo.
Từ thực tế đó, Đảng, Nhà nước ta đã ý thức rất rõ vấn đề này. Vì vậy, một bước ngoặt quan trọng là theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021–2025, thiếu hụt thông tin được xếp là một trong những chỉ số then chốt của tiêu chí dịch vụ xã hội cơ bản. Theo đó, thay đổi một cách căn bản trong tư duy giúp người dân thoát nghèo, không chỉ từ là hỗ trợ thu nhập mà còn tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, tín dụng, nhà ở, nước sạch và đặc biệt là thông tin.
Giảm nghèo thông tin được xem là “lối mở” giúp người dân nâng cao tri thức, tiếp cận cơ hội phát triển, từ đó hướng tới giảm nghèo đa chiều. Từ đó, bước ngoặt lớn tiếp theo là giảm nghèo thông tin trở thành một trong hai tiểu dự án của dự án 6 “Truyền thông và giảm nghèo về thông tin”, thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 – 2025 với những mục tiêu, đích đến rất rõ ràng.
Tiểu dự án “Giảm nghèo về thông tin” được thiết kế với ba mục tiêu chính: Hỗ trợ người dân tại các vùng khó khăn tiếp cận và sử dụng dịch vụ viễn thông; nâng cao năng lực cho hệ thống thông tin cơ sở; đồng thời bảo đảm 100% xã đặc biệt khó khăn, xã đảo, huyện đảo có đài truyền thanh và các điểm cung cấp thông tin công cộng phục vụ người dân.
Theo đó, giảm nghèo thông tin tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và kiến thức cho người dân ở vùng nghèo, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, để họ có thể chủ động và tự tin hơn trong việc cải thiện đời sống. Điều này bao gồm việc cung cấp thông tin về chính sách, pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, thị trường lao động, kiến thức khoa học kỹ thuật, và các dịch vụ xã hội khác để họ có thể nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống. Qua đó, đảm bảo hiệu quả công tác giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững, hạn chế tái nghèo và phát sinh nghèo.
Việc thực hiện giảm nghèo thông tin được triển khai thông qua một chuỗi giải pháp đồng bộ, bắt đầu từ đầu tư hạ tầng, trang bị máy tính, internet, mạng di động và các phương tiện thông tin, tuyên truyền cho những khu vực khó khăn nhằm tạo nền tảng tiếp cận tri thức. Trên cơ sở đó, chương trình tiếp tục đa dạng hóa nội dung, cung cấp thông tin phù hợp với từng nhóm đối tượng, từ kiến thức thị trường đến bình đẳng giới hay sức khỏe sinh sản, giúp người dân dễ dàng áp dụng vào đời sống. Đồng thời, việc đổi mới hình thức tuyên truyền thông qua sinh hoạt cộng đồng, câu lạc bộ, nền tảng số và các công cụ truyền thông hiện đại góp phần nâng cao hiệu quả lan tỏa thông tin.
Những chuyển biến tích cực
Điều đáng mừng là thời gian qua, tiểu dự án Giảm nghèo về thông tin thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 về giảm nghèo bền vững đã và đang được triển khai và mang lại những kết quả hết sức tích cực, hiệu quả giảm nghèo rõ rệt.
Các cơ quan, đơn vị, địa phương đã chủ động phát hành ấn phẩm điện tử, cẩm nang về cơ chế chính sách và hỏi đáp về Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 – 2025; ban hành Sổ tay nghiệp vụ hướng dẫn tổ chức thực hiện dự án đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo. Ban hành sổ tay hướng dẫn cán bộ làm công tác hỗ trợ sản xuất thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 – 2025.
Theo Cục Báo chí, giai đoạn 2021-2025 cho thấy, đã có 8.173 chương trình phát thanh, 1.878 chương trình truyền hình được sản xuất; nhiều nền tảng công nghệ cung cấp xuất bản phẩm và báo điện tử được xây dựng, phát triển; hơn 3.980 đầu báo in được phát hành rộng rãi đến cơ sở.
Bên cạnh đó, trên các nền tảng internet, mạng xã hội và báo điện tử đã đăng tải hơn 66.160 bài, tin, ảnh; 34.730 file điện tử; 8.372 sản phẩm truyền thông và hơn 3.198 sản phẩm truyền thông khác, góp phần đa dạng hóa kênh tiếp cận thông tin cho người dân.
Cùng với hoạt động báo chí, các đơn vị liên quan đã tổ chức sản xuất mới hơn 309 xuất bản phẩm có nội dung thiết yếu, mang ý nghĩa lâu dài, bao gồm cả xuất bản phẩm điện tử; lựa chọn 36 xuất bản phẩm có nội dung đặc sắc để xuất bản dưới hình thức điện tử; đồng thời lựa chọn, biên tập 2.378 sản phẩm báo chí có nội dung thiết yếu, có giá trị sử dụng lâu dài phục vụ công tác tuyên truyền.
Các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cũng đã tổ chức hơn 884 lớp, hội nghị đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực cho hơn 97.714 lượt người làm công tác thông tin và truyền thông cơ sở.
Qua đánh giá thực tiễn cho thấy, hạ tầng thông tin cơ sở từng bước đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân; người dân sinh sống tại các huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo ngày càng chủ động tiếp cận, sử dụng dịch vụ viễn thông, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận và khai thác thông tin.
Hiệu quả của công tác truyền thông giảm nghèo được thể hiện rõ nét tại nhiều địa phương. Đơn cử như tại Tuyên Quang, công tác truyền thông giảm nghèo được triển khai đa dạng, trực tiếp đến từng hộ dân. Thông tin về chính sách hỗ trợ, vay vốn, mô hình kinh tế được truyền tải thường xuyên qua các cuộc họp thôn, sinh hoạt hội, đoàn thể. Nhờ nắm bắt đầy đủ thông tin, nhiều hộ gia đình mạnh dạn vay vốn, đầu tư phát triển sản xuất. Cùng với truyền thông truyền thống, các địa phương cũng ứng dụng công nghệ số để đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Về công tác giảm nghèo với người dân, Fanpage, Zalo, Facebook, hay website của địa phương đăng tải kịp thời các thông tin về chính sách vay vốn, lịch tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi và trồng trọt… giúp người dân tiếp cận nhanh chóng ngay trên điện thoại. Nhờ kết hợp đa kênh, 100% hộ nghèo, cận nghèo được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Tuyên Quang, tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 93.551 hộ nghèo đa chiều, chiếm 22,9% tổng số hộ toàn tỉnh, giảm 9.525 hộ, tương ứng giảm 2,43% so với năm 2024. Trong tổng số hộ nghèo đa chiều, số hộ nghèo là 62.609 hộ, chiếm 15,33%, giảm 9.056 hộ; số hộ cận nghèo là 30.942 hộ, chiếm 7,58%, giảm 469 hộ so với năm trước. Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 314.900 hộ không nghèo, chiếm 77,1%.
Những chuyển biến tích cực trong công tác giảm nghèo tại Tuyên Quang cũng như tại nhiều địa phương đã cho thấy, khi thông tin đến đúng người, đúng cách, người dân không chỉ hiểu chính sách mà còn chủ động thay đổi tư duy, vươn lên cải thiện sinh kế. Giảm nghèo thông tin nói riêng, cũng như chuẩn nghèo đa chiều quốc gia nói chung, không chỉ là tiêu chí kỹ thuật, mà còn thể hiện cam kết chính trị và xã hội của Nhà nước trong việc bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội vươn lên, tiếp cận đầy đủ dịch vụ cơ bản, từng bước nâng cao đời sống, thoát nghèo một cách bền vững.
