Tỷ phú John Catsimatidis, chủ tập đoàn bất động sản và dầu khí tại New York, từ lâu đã tham gia sâu vào hoạt động chính trị. Tuy nhiên, năm ngoái ông lập kỷ lục cá nhân khi đóng góp tới 2,4 triệu USD để ủng hộ Tổng thống Donald Trump và các ứng viên Cộng hòa tại Quốc hội, gần gấp đôi số tiền ông từng chi trong năm 2016.
Catsimatidis, người sở hữu khối tài sản ước tính khoảng 4,5 tỷ USD, cho biết ông cảm nhận rõ sự cấp bách trong việc định hướng chính trường Mỹ khi khoảng cách quan điểm giữa hai đảng ngày càng lớn.
“Nếu bạn là tỷ phú, bạn muốn tiếp tục giữ được vị trí đó”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh mối lo của ông không chỉ dừng ở tài sản cá nhân mà còn ở tương lai nước Mỹ và lối sống hiện tại.
Trong bối cảnh chia rẽ chính trị sâu sắc và tài sản của tầng lớp thượng lưu tăng trưởng chưa từng có, các tỷ phú đang chi số tiền kỷ lục cho chính trường.
Theo phân tích của The Washington Post, từ năm 2000 đến nay, tổng số tiền mà 100 người Mỹ giàu nhất đóng góp cho các cuộc bầu cử liên bang đã tăng gần 140 lần, vượt xa tốc độ tăng chi phí tranh cử.
Năm 2000, nhóm này chỉ đóng góp khoảng 0,25% tổng chi phí bầu cử liên bang, nhưng đến năm 2024 con số đã vọt lên 7,5%, nghĩa là cứ 13 USD chi cho bầu cử quốc gia thì có gần 1 USD đến từ một nhóm nhỏ những người giàu nhất nước Mỹ.
Các phán quyết của tòa án năm 2010, đặc biệt vụ Citizens United, đã mở đường cho việc chi không giới hạn từ doanh nghiệp và công đoàn, tạo ra các siêu PAC. Kể từ đó, chi tiêu chính trị của giới tỷ phú tăng đều qua từng năm và bùng nổ mạnh mẽ vào năm 2024, lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD.
Hơn hai thập kỷ qua, những thay đổi về chính trị, pháp lý và kinh tế đã định hình lại mối quan hệ giữa tài sản và quyền lực tại Mỹ.
Các nhà kinh tế nhận định mức độ tập trung tài sản ở nhóm siêu giàu hiện nay cao hơn bất kỳ giai đoạn nào kể từ Thời kỳ Mạ vàng cuối thế kỷ 19. Cách mạng công nghệ, thị trường tài chính cùng chính sách lương thưởng lãnh đạo và giảm thuế dưới cả hai chính quyền Cộng hòa và Dân chủ đã giúp bảo vệ và gia tăng khối tài sản khổng lồ này.
Đồng thời, ba phán quyết mang tính bước ngoặt của tòa án liên bang đã dỡ bỏ gần như toàn bộ giới hạn chi tiêu tranh cử sau vụ Watergate, mở đường cho dòng tiền không giới hạn chảy vào chính trường.
Hệ quả là các chính trị gia Mỹ ngày càng phụ thuộc vào sự hào phóng của tầng lớp tỷ phú, trao cho chưa đầy 0,00025% dân số ảnh hưởng đặc biệt lớn đến việc ai sẽ đắc cử và chính sách nào được thông qua.
Các nhà khoa học chính trị và tổ chức giám sát tài chính tranh cử cảnh báo dòng tiền lớn đang đẩy chi phí tranh cử tăng vọt và làm xói mòn niềm tin của công chúng vào nền dân chủ Mỹ.
Một ví dụ điển hình là cuộc đua Thượng viện bang Arizona năm 2022, khi tỷ phú Peter Thiel chi 15 triệu USD qua siêu PAC để giúp Blake Masters, một chính trị gia mới vào nghề và từng là nhân viên cũ của ông, vượt qua ứng viên được đánh giá cao hơn để giành vé đề cử của đảng Cộng hòa.
Không chỉ tài trợ, nhiều tỷ phú còn trực tiếp tham chính. Theo thống kê của The Washington Post dựa trên danh sách tỷ phú Forbes 2025, ít nhất 44 trong số 902 tỷ phú Mỹ hoặc vợ/chồng của họ đã giữ chức vụ dân cử hoặc được bổ nhiệm ở cấp bang và liên bang trong thập kỷ qua, từ vị trí bộ trưởng đến các ủy ban tư vấn.
Tổng tài sản của 902 tỷ phú Mỹ hiện vượt 6.700 tỷ USD, cao nhất lịch sử, gấp đôi so với hơn một thập kỷ trước. Elon Musk, người giàu nhất thế giới, vừa được cổ đông Tesla phê duyệt gói lương thưởng lên tới 1.000 tỷ USD.
Năm 2024, hơn 80% khoản chi chính trị liên bang từ 100 người giàu nhất đổ về đảng Cộng hòa. Tổng thống Donald Trump nhận được số tiền từ nhóm này gấp 15 lần so với chiến dịch năm 2016, trong khi ứng viên Dân chủ Kamala Harris chỉ nhận được gấp ba lần so với bà Hillary Clinton năm 2016.
Sự thay đổi này phần lớn xuất phát từ việc nhiều ông trùm công nghệ không thoải mái với cách chính quyền Biden giám sát ngành của họ.
Họ nhìn thấy ở đảng Cộng hòa sự đồng điệu hơn với quan điểm tự do kinh tế và lợi ích doanh nghiệp. Tổng thống Donald Trump cùng đảng Cộng hòa cũng chủ động tiếp cận các lãnh đạo công nghệ, ủng hộ tiền số và cam kết hạn chế quy định về trí tuệ nhân tạo.
Elon Musk là biểu tượng rõ nhất của sự chuyển dịch này khi chi gần 300 triệu USD trong năm 2024 để ủng hộ Tổng thống Donald Trump và các ứng viên Cộng hòa. Hàng loạt tỷ phú công nghệ và tài chính khác cũng theo chân, khiến tổng đóng góp cho Cộng hòa vượt đảng Dân chủ khoảng 509 triệu USD.
Ngày 20/1 vừa qua, lễ nhậm chức lần hai của Tổng thống Donald Trump phải chuyển vào trong nhà vì thời tiết lạnh giá. Hàng chục nghìn người cầm vé đứng ngoài trời, ngay cả một số thống đốc và quan khách quốc tế cũng chỉ được bố trí khu vực phụ. Thế nhưng, ít nhất 17 tỷ phú với tổng tài sản hơn 1.000 tỷ USD đã có chỗ ngồi danh dự trong Rotunda Điện Capitol.
Ba người giàu nhất thế giới là Elon Musk, Jeff Bezos và Mark Zuckerberg ngồi ngay cạnh gia đình Tổng thống Donald Trump. Nhiều người nhận định hình ảnh này đánh dấu sự hiện diện công khai chưa từng có của tầng lớp siêu giàu trong trung tâm quyền lực Mỹ.
Dưới chính quyền hiện tại, Nội các của Tổng thống Donald Trump được đánh giá là giàu nhất lịch sử với tổng tài sản khoảng 7.500 tỷ USD, gấp hơn đôi so với nhiệm kỳ đầu và gấp 64 lần Nội các của Tổng thống Joe Biden. Elon Musk, nhà tài trợ lớn nhất, được giao phụ trách cắt giảm mạnh bộ máy công chức liên bang.
Chính sách giảm thuế và nới lỏng quy định của Tổng thống Donald Trump tiếp tục mang lại lợi ích lớn cho tầng lớp giàu có. Cơ quan Thuế vụ IRS mất hàng nghìn nhân sự, Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng gần như bị xóa sổ.
Đạo luật “One Big Beautiful Bill Act” vừa thông qua đã khóa mức thuế doanh nghiệp thấp, cho phép con cái các gia đình siêu giàu thừa kế 15 triệu USD mà không phải nộp thuế, đồng thời cắt giảm một phần chương trình Medicaid dành cho người nghèo và người cao tuổi.
Dù vậy, sức ảnh hưởng của tầng lớp tỷ phú cũng có giới hạn. Tại New York, một nhóm tỷ phú đã cố gắng ngăn ứng viên xã hội chủ nghĩa dân chủ Zohran Mamdani đắc cử thị trưởng nhưng không thành. Ông Mamdani thậm chí còn coi sự phản đối của họ là “huy chương danh dự”.
Cựu Tổng thống Joe Biden trong bài diễn văn từ biệt đã cảnh báo rằng “một hình thức oligarchy đang hình thành tại Mỹ với sự kết hợp cực đoan giữa tài sản, quyền lực và ảnh hưởng”.
Thuật ngữ “oligarchy” đang được nhiều người sử dụng để chỉ thực trạng một nhóm nhỏ siêu giàu có ảnh hưởng quá lớn đến hệ thống chính trị Mỹ, điều mà họ cho là không còn phù hợp với truyền thống dân chủ.
Tuy nhiên, ngay cả những tiếng nói chỉ trích mạnh mẽ nhất cũng không dễ thoát khỏi sự phụ thuộc vào dòng tiền lớn.
Dân biểu bang Texas James Talarico, người vừa phát động chiến dịch tranh cử Thượng viện với thông điệp mạnh mẽ chống lại ảnh hưởng của tỷ phú, vẫn nhận hàng chục nghìn USD từ một PAC do nữ tỷ phú sòng bạc Miriam Adelson hậu thuẫn.
Ông giải thích rằng ông vẫn sẵn lòng hợp tác với các tỷ phú trên một số vấn đề cụ thể, song điều quan trọng nhất là phải thay đổi hệ thống để sức ảnh hưởng của họ không còn quá lớn đối với nền chính trị Mỹ.
