Giữ vững niềm tin công chúng trong thời đại AI: Những vấn đề lớn được đặt ra tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026

Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, Diễn đàn Báo chí toàn quốc tiếp tục là điểm hẹn nghề nghiệp được đông đảo người làm báo chờ đợi. Sau phiên khai mạc vào chiều qua (19/6), 9 phiên thảo luận chuyên sâu diễn ra vào hôm nay (20/6).

Diễn đàn năm nay không chỉ nhìn nhận những chuyển động mới của báo chí trong kỷ nguyên số, mà còn tập trung vào những vấn đề mang tính chiến lược đối với sự phát triển của nền Báo chí cách mạng Việt Nam.

Trong đó, hai phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng" và "AI - Ứng dụng thế nào, áp dụng cái gì và kiểm soát ra sao tại các cơ quan báo chí Việt Nam?" được xem là những lát cắt tiêu biểu, phản ánh rõ những thách thức và yêu cầu mới đặt ra đối với báo chí trong thời đại số.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước hết là bảo vệ niềm tin của nhân dân

Theo nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, người sẽ điều hành phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng", cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng hiện nay đang diễn ra trong một bối cảnh rất khác so với trước đây.

Nếu như trước kia các quan điểm sai trái, thù địch thường bộc lộ tương đối rõ ràng thì ngày nay, cùng với sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng số, những thông tin xuyên tạc ngày càng tinh vi hơn, nhiều khi được ngụy trang dưới dạng các thông tin có vẻ khách quan, hoặc được cắt ghép, dẫn dắt theo những cách khó nhận diện.

Theo ông Long, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở sự xuất hiện của thông tin sai lệch mà còn ở việc khả năng phân biệt thật - giả của công chúng đang đứng trước nhiều thách thức.

"Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay, xét đến cùng, là bảo vệ niềm tin của nhân dân", ông Long chia sẻ.

Từ góc nhìn đó, phiên thảo luận sẽ không chỉ bàn về các hoạt động chống phá trên mặt trận tư tưởng mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để báo chí tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, tạo dựng niềm tin xã hội trong môi trường truyền thông số.

Một trong những nội dung được các diễn giả tập trung trao đổi là mối quan hệ giữa báo chí và mạng xã hội. Trong bối cảnh nhiều sự kiện xuất hiện trên mạng xã hội trước khi được báo chí phản ánh, câu hỏi đặt ra là báo chí đang đi sau hay đang thận trọng hơn?

Theo nhà báo Lê Ngọc Long, điều quan trọng không phải là chạy đua tốc độ bằng mọi giá mà là giữ được những giá trị cốt lõi của nghề báo. "Trong thời đại số, nhanh phải đi cùng đúng và nhân văn", ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Long, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Tinh thần của Nghị quyết 35 cho thấy "xây" mới là nhiệm vụ cơ bản và lâu dài. Điều đó đòi hỏi báo chí phải lan tỏa những giá trị tích cực, những câu chuyện đẹp, những mô hình hay và những thành tựu phát triển của đất nước để góp phần củng cố niềm tin xã hội.

Một nội dung khác được kỳ vọng sẽ thu hút nhiều trao đổi là câu chuyện chinh phục thế hệ công chúng trẻ. Trong bối cảnh người trẻ ngày càng tiếp cận thông tin thông qua podcast, video ngắn và các nền tảng số, báo chí cần thay đổi cách truyền tải như thế nào để các nội dung chính luận, chính trị trở nên gần gũi, hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn.

Phiên thảo luận có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà báo giàu kinh nghiệm như PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa; PGS, TS, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu; PGS, TS Phạm Minh Sơn; PGS, TS Đặng Thị Thu Hương; nhà báo Ngô Minh Tuấn; nhà báo Đỗ Phú Thọ và nhà báo Phạm Văn Xướng.

Khi AI làm thay đổi báo chí nhưng không thể thay thế người làm báo

Nếu phiên thảo luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tập trung vào câu chuyện niềm tin thì phiên "AI - Ứng dụng thế nào, áp dụng cái gì và kiểm soát ra sao tại các cơ quan báo chí Việt Nam?" lại hướng tới một chủ đề đang tác động trực tiếp tới hoạt động của các tòa soạn.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, người điều phối phiên thảo luận, trí tuệ nhân tạo không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành một phần trong hoạt động thường nhật của nhiều cơ quan báo chí trên thế giới.

Các công cụ AI hiện có thể hỗ trợ bóc băng, dịch thuật, biên tập, phân tích dữ liệu, chuyển đổi định dạng nội dung, tạo podcast từ văn bản hay cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Nhiều tòa soạn quốc tế đã ghi nhận những cải thiện đáng kể về năng suất nhờ ứng dụng AI trong các quy trình sản xuất nội dung.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, câu hỏi quan trọng hiện nay không còn là có nên ứng dụng AI hay không mà là ứng dụng như thế nào và kiểm soát ra sao.

"AI có thể hỗ trợ nhà báo xử lý dữ liệu và tối ưu quy trình sản xuất. Nhưng khả năng kiểm chứng, đánh giá bối cảnh, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp vẫn thuộc về con người", ông Nhật nhận định.

Theo ông, xu hướng đang được nhiều tòa soạn trên thế giới lựa chọn là mô hình "human-in-the-loop", trong đó AI đóng vai trò trợ lý còn con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng đối với nội dung báo chí.

Đó cũng là lý do phiên thảo luận không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn bàn tới những vấn đề đang được quan tâm như trách nhiệm pháp lý, kiểm soát chất lượng thông tin, nguy cơ tin giả, bản quyền nội dung và các chuẩn mực nghề nghiệp trong thời đại AI.

Phiên thảo luận quy tụ nhiều diễn giả đến từ các cơ quan báo chí và đơn vị công nghệ như bà Nguyễn Thu Hương, Phó Tổng Biên tập Báo điện tử VnExpress; nhà báo Tạ Bích Loan, nguyên Trưởng ban VTV3; ông Ngô Văn Hải, Phó Tổng Biên tập phụ trách Báo điện tử VTC News; ông Trần Ngọc Long, Trưởng phòng Truyền thông Đa phương tiện VietnamPlus; ông Nguyễn Sĩ Hoàng, Thư ký Tòa soạn VnEconomy; ông Ngô Trần Thịnh, Trưởng bộ phận Nội dung số HTV và ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm OneCMS.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, càng nhiều nội dung được tạo ra bởi AI thì giá trị của báo chí chính thống càng nằm ở độ tin cậy.

"Trong một thế giới tràn ngập nội dung được tạo ra bởi AI, sự tin cậy của độc giả sẽ trở thành tài sản lớn nhất của báo chí chính thống", ông chia sẻ.