Với đóng góp lớn vào GDP và khả năng kéo theo hàng loạt ngành nghề cùng tăng trưởng, bất động sản giữ vai trò quan trọng trong guồng quay tăng trưởng kinh tế.
Trong năm 2025, hoạt động kinh doanh bất động sản hiện đóng góp khoảng 3,5% GDP, trong khi lĩnh vực xây dựng đóng góp trên 6%. Tổng cộng hai lĩnh vực này chiếm khoảng 10% GDP, chưa kể tác động lan tỏa tới hàng chục ngành nghề khác như vật liệu xây dựng, ngân hàng, tài chính, logistics và lao động.
Trong 6 tháng đầu năm nay, kinh doanh bất động sản tăng khoảng 4,7%, cao hơn so với nhiều năm trước và cao hơn cùng kỳ năm ngoái.
Tuy nhiên, thực tế vẫn có hàng nghìn dự án vẫn rơi vào tình trạng “đắp chiếu” do vướng mắc pháp lý, khiến nguồn lực đất đai và vốn đầu tư bị đình trệ, làm giảm động lực tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, cả nước có tổng số 4.846 dự án bất động sản gặp khó khăn, vướng mắc tồn đọng kéo dài với quy mô sử dụng đất 208.882 ha, tổng mức đầu tư gần 3,5 triệu tỷ đồng.
Hiện 3.557 dự án đã được xử lý, không còn vướng mắc, còn lại 1.131 dự án đang được tiếp tục xử lý thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành, địa phương và có 158 dự án thuộc thẩm quyền xử lý của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế phân tích, hiện nay, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã phân loại các nhóm dự án vướng mắc về pháp lý, quy hoạch và đất đai để có phương án xử lý.
Với khoảng 3.600 dự án đã được tháo gỡ hoặc có phương án xử lý sẽ giúp khơi thông khoảng 2,4 - 2,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư.
Nếu trong giai đoạn 2026 - 2028, toàn bộ các dự án được tháo gỡ và mỗi năm khoảng 30% lượng vốn này được bổ sung vào nền kinh tế, tăng trưởng GDP có thể tăng thêm 0,6 - 0,8 điểm phần trăm mỗi năm.
“Đây là giải pháp thiết thực để thúc đẩy tăng trưởng tại các địa phương”, ông nói.
Trong khi đó, Luật sư Phạm Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý bất động sản và xây dựng cho rằng, để tháo gỡ hơn hàng nghìn dự án bất động sản đang tồn đọng, cần thực hiện ba bước: phân loại đúng vướng mắc, ban hành đúng chính sách và triển khai quyết liệt tại địa phương.
Trước hết, địa phương phải xác định cụ thể từng dự án đang vướng ở đâu, nguyên nhân là gì. Trên cơ sở đó, Trung ương, Quốc hội và Chính phủ mới có thể xây dựng cơ chế phù hợp để xử lý từng nhóm vướng mắc.
“Khi chính sách đã được ban hành, địa phương cần chủ động triển khai đồng bộ, tránh để quá trình tháo gỡ tiếp tục kéo dài”, ông cho hay.
Về phía ngân hàng, vai trò chính là cung cấp vốn cho các dự án. Tuy nhiên, muốn ngân hàng có thể tài trợ thì dự án phải đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục triển khai. Vì vậy, ông nhận định, yếu tố quyết định vẫn là sự chủ động, quyết liệt của chính quyền địa phương trong việc xử lý các vướng mắc.
Nói thêm về dự án BT (xây dựng - chuyển giao), Luật sư Phạm Thanh Tuấn cho rằng, đây là một trong những vướng mắc lớn nhất là cơ chế xác định giá trị quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư.
Theo nguyên tắc, giá trị quỹ đất đối ứng phải tương đương giá trị công trình BT. Tuy nhiên, từ thời điểm ký hợp đồng đến khi thanh toán, giá đất có thể tăng trong khi giá trị công trình không thay đổi tương ứng. Điều này dẫn đến chênh lệch giữa hai giá trị và gây khó khăn cho doanh nghiệp.
“Đây là vướng mắc xuất phát từ yếu tố khách quan, vì vậy cần có cơ chế tài chính phù hợp để xử lý các dự án BT đang đình trệ, đồng thời tạo sự ổn định cho các dự án triển khai trong thời gian tới”, ông nói.
Cũng theo Luật sư Tuấn, các quy định mới về xác định giá đất đang được xem xét, trong đó có những cơ chế cụ thể hơn đối với quỹ đất đối ứng của dự án BT.
“Một hướng được đặt ra là xác định giá trị quỹ đất ngay tại thời điểm ký hợp đồng trong một số trường hợp, qua đó hạn chế phát sinh chênh lệch và góp phần tháo gỡ vướng mắc cho cả dự án cũ lẫn dự án mới”, vị Luật sư này nhấn mạnh.
