Đây sẽ là lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ thế giới không còn bất kỳ giới hạn ràng buộc nào đối với hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất toàn cầu.
Việc hiệp ước chấm dứt làm dấy lên lo ngại về nguy cơ một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân không kiểm soát. Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các giới hạn của New START thêm một năm nếu Mỹ có động thái tương tự, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump đến nay chưa đưa ra cam kết gia hạn.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết hôm 2/2 rằng ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn duy trì các giới hạn đối với vũ khí hạt nhân và sẽ đưa ra quyết định “theo thời gian biểu riêng”.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 3/2 cảnh báo thế giới sẽ “nguy hiểm hơn” nếu không còn các giới hạn đối với kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ. Các tổ chức và chuyên gia ủng hộ kiểm soát vũ khí cũng từ lâu bày tỏ lo ngại về việc New START hết hiệu lực, cho rằng điều này có thể làm gia tăng bất ổn toàn cầu và nguy cơ xung đột hạt nhân.
Ông Daryl Kimball, giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí tại Washington, nhận định việc không đạt được thỏa thuận duy trì các giới hạn có thể khuyến khích triển khai thêm vũ khí quy mô lớn. Ông cho biết khi hiệp ước hết hạn, hai bên lần đầu tiên sau khoảng 35 năm có khả năng tăng số lượng vũ khí hạt nhân được triển khai.
Hiệp ước New START được ký năm 2010 bởi Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga khi đó là ông Dmitry Medvedev, giới hạn mỗi bên không quá 1.550 đầu đạn hạt nhân triển khai trên tối đa 700 tên lửa và máy bay ném bom. Hiệp ước ban đầu dự kiến hết hạn năm 2021, sau đó được gia hạn thêm 5 năm. Các cơ chế kiểm tra tại chỗ từng là một phần quan trọng của thỏa thuận, nhưng đã bị đình chỉ từ năm 2020 do đại dịch COVID-19 và không được nối lại.
Trong đề xuất hồi tháng 9 nhằm tuân thủ các giới hạn New START thêm một năm để tạo thời gian đàm phán thỏa thuận kế tiếp, ông Putin cảnh báo việc hiệp ước hết hạn có thể gây bất ổn và thúc đẩy phổ biến vũ khí hạt nhân.
Gần đây, ông Dmitry Medvedev - Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga - cảnh báo rằng nếu không còn các thỏa thuận hạn chế vũ khí hạt nhân, Nga sẽ có những bước đi tương xứng để bảo đảm an ninh.
New START là hiệp ước mới nhất trong chuỗi các thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga, bắt đầu từ SALT I năm 1972. Một số hiệp ước quan trọng trước đây đã bị bãi bỏ, bao gồm Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo năm 1972 và Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) năm 1987.
