Điều này cho thấy bài toán không còn là tuyển bao nhiêu, mà là xoay xở thế nào để đủ chỗ học cho hàng chục nghìn học sinh đang “dồn toa” vào hệ thống công lập.
Theo thống kê, năm học 2025-2026 ghi nhận mức tăng đột biến về số lượng học sinh lớp 9 tại nhiều địa phương. Hà Nội dẫn đầu với khoảng 149.000 học sinh, tăng tới 22.000 em so với năm trước.
TP HCM còn gây “choáng” hơn khi tăng gần 43.000 học sinh, nâng tổng số lên hơn 169.000 em. Các địa phương như Đà Nẵng, Khánh Hòa, Sơn La cũng ghi nhận mức tăng từ 1.500 đến 10.000 học sinh.
Sự gia tăng nhanh chóng này khiến hệ thống giáo dục phổ thông đứng trước áp lực chưa từng có, đặc biệt khi mục tiêu giữ tỷ lệ học sinh vào lớp 10 công lập từ 70% trở lên vẫn phải đảm bảo, đồng thời hướng tới đích đến 85% thanh niên hoàn thành THPT hoặc tương đương vào năm 2030 theo Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
“Nới trần” sĩ số, tận dụng từng phòng học
Trong bối cảnh quỹ trường lớp chưa kịp mở rộng, nhiều địa phương buộc phải chọn giải pháp tình thế: tăng sĩ số lớp học.
Tại Sơn La, nơi gần như không có trường tư thục, toàn bộ áp lực dồn lên hệ thống công lập. Năm nay, tỉnh có gần 25.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng 1.500 em nhưng chỉ tiêu lớp 10 vẫn giữ ở mức gần 18.000. Để “gánh” thêm học sinh, Sở GD&ĐT cho phép các trường nâng sĩ số từ mức chuẩn 45 lên 50 học sinh/lớp nếu đủ điều kiện phòng học.
“Đây là cách để tận dụng tối đa cơ sở vật chất và tăng tỷ lệ học sinh được vào lớp 10”, lãnh đạo ngành giáo dục tại tỉnh Tuyên Quang cho biết.
Tương tự, TP HCM cũng yêu cầu các trường rà soát toàn bộ cơ sở vật chất, tận dụng tối đa phòng học, thậm chí đề xuất mua sắm, cải tạo để tăng khả năng tiếp nhận. Tuy nhiên, với quy mô gần 170.000 học sinh lớp 9, hệ thống trường công lập hiện chỉ đáp ứng khoảng 61%.
Điều này đồng nghĩa, nếu không có giải pháp đột phá, sẽ có tới khoảng 65.000 học sinh không thể vào lớp 10 công lập. Ngay cả khi nâng tỷ lệ tuyển sinh lên 70%, vẫn còn hơn 50.000 em buộc phải chuyển hướng sang giáo dục thường xuyên hoặc học nghề.
Sự chênh lệch càng trở nên rõ nét khi xét theo khu vực. Tại TP HCM, khu vực trung tâm có thể đạt tỷ lệ 65–66% học sinh vào công lập, nhưng ở khu vực Bình Dương cũ, con số này chỉ khoảng 44% – mức thấp đáng báo động.
Để nâng tỷ lệ lên 70%, thành phố cần thêm hơn 300 lớp học, tương đương gần 15.000 chỗ học, một con số không dễ đạt được trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, tại Hà Nội - nơi kỳ thi lớp 10 luôn được xem là “căng thẳng nhất cả nước”, tỷ lệ vào công lập nhiều năm qua chỉ dao động quanh mức 60%. Áp lực càng gia tăng khi số lượng học sinh tăng mạnh từng năm.
Xây thêm trường - lời giải dài hạn
Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều địa phương đã tính đến phương án căn cơ hơn tức xây mới trường học.
Tại Hà Nội, theo dự thảo quy hoạch, từ nay đến năm 2045, thành phố dự kiến xây thêm 91 trường THPT. Trước mắt, năm học này sẽ có thêm hai trường công lập mới là THPT Việt Hùng và THPT Hoàng Quán Chi, dự kiến tuyển từ 700-900 học sinh.
Bên cạnh đó, thành phố cho phép nâng tầng, tăng mật độ xây dựng tại các trường hiện hữu, đặc biệt ở các quận nội thành đông dân như Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Đống Đa, Cầu Giấy hay Thanh Xuân.
Đà Nẵng dù chưa chịu áp lực lớn ngay lập tức nhưng cũng đã chủ động kế hoạch xây thêm 4–5 trường THPT tại các khu vực có khu công nghiệp, đông dân nhập cư. Ở các địa bàn đặc thù như Nam Trà My, Bắc Trà My, giải pháp được lựa chọn là mở rộng quy mô, tăng phòng học.
Dù các địa phương đang nỗ lực “mở rộng cánh cửa” lớp 10 công lập, nhiều chuyên gia cho rằng đây không phải là lời giải duy nhất, thậm chí không phải mục tiêu cuối cùng.
Theo các chuyên gia giáo dục, việc tăng tỷ lệ vào lớp 10 công lập là cần thiết, nhưng giải pháp bền vững hơn nằm ở phân luồng hợp lý giữa các mô hình: Công lập, tư thục, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên.
“Không phải học sinh nào cũng phù hợp với con đường học THPT. Điều quan trọng nhất là mỗi em tìm được hướng đi phù hợp với năng lực và điều kiện của mình”, chuyên gia này nhấn mạnh.
Trong bối cảnh số lượng học sinh tiếp tục gia tăng, áp lực tuyển sinh lớp 10 sẽ còn kéo dài. Khi đó, bài toán không chỉ là “có đủ chỗ học hay không”, mà còn là làm thế nào để hệ thống giáo dục vận hành linh hoạt, hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của người học trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng.
