Dư địa đầu tư từ nhu cầu vận tải tăng cao
Cao tốc Bắc - Nam phía Đông với chiều dài khoảng 2.063 km giữ vai trò kết nối các trung tâm kinh tế, khu công nghiệp, cảng biển và các đầu mối logistics trên cả nước.
Tuyến đường từ Lạng Sơn đến Cà Mau đã cơ bản được nối thông. Tuy nhiên do khó khăn về vốn nên nhiều đoạn tuyến mới chỉ được đầu tư với 4 làn xe hạn chế và đã bộc lộ những bất cập.
Đánh giá của Bộ Xây dựng, mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông sẽ nâng cao năng lực khai thác theo quy chuẩn, tiêu chuẩn đường cao tốc, tăng khả năng thông hành, bảo đảm an toàn giao thông và đáp ứng nhu cầu vận tải gia tăng.
Là đơn vị được Bộ Xây dựng giao nghiên cứu lập dự án, ông Lê Thắng - Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 cho biết, dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông sẽ đi qua 11 tỉnh, thành phố; là khu vực tập trung nhiều cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics.
Theo kịch bản tăng trưởng GDP hai con số và hình thành thêm các kết cấu hạ tầng mới, nhu cầu vận chuyển hàng hóa dự báo tăng khoảng 9,4%, hành khách tăng khoảng 15,4%. Giai đoạn 2030 - 2050, lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến dự kiến tăng khoảng 55 - 90%.
Những dự báo này cho thấy dư địa phát triển của các dự án mở rộng cao tốc không chỉ đến từ yêu cầu hoàn thiện hạ tầng mà còn từ nhu cầu khai thác thực tế trên hành lang vận tải Bắc - Nam.
Đây cũng là cơ sở để Nhà nước nghiên cứu huy động thêm nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ dựa vào ngân sách.
Đối với phương án đang được nghiên cứu, 15 dự án thành phần đã hoàn thành đầu tư công trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông với tổng chiều dài 966 km, được tổ chức thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT.
Tại khu vực phía Bắc, dự án Mai Sơn - Cam Lộ có chiều dài khoảng 415 km, tổng mức đầu tư dự kiến 72.185 tỷ đồng. Dự án có thời gian thu phí hoàn vốn khoảng 20 năm và dự kiến đưa vào khai thác năm 2030.
Ở khu vực phía Nam, dự án Quảng Ngãi - Dầu Giây có chiều dài khoảng 551 km, tổng mức đầu tư dự kiến 78.224 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn khoảng 15 năm và mục tiêu đưa vào khai thác năm 2030.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của hai dự án lên tới hơn 150.000 tỷ đồng. Đây là quy mô nguồn vốn lớn, đồng thời cũng cho thấy không gian tham gia đáng kể đối với cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng.
Hàng trăm nghìn tỷ đồng chờ nguồn lực xã hội
Thực tế giai đoạn 2021 đến nay, 17 dự án giao thông đã được đầu tư theo phương thức PPP loại hợp đồng BOT với tổng vốn huy động 444.571 tỷ đồng, trong đó vốn nhà đầu tư huy động đạt 231.633 tỷ đồng.
Kết quả này cho thấy nguồn lực tư nhân đang ngày càng tham gia sâu hơn vào phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.
Ở quy mô lớn hơn, giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng dự kiến xây mới 2.829 km và mở rộng, hoàn thiện 1.187 km cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng.
Nguồn lực đã cân đối khoảng 423.000 tỷ đồng, còn khoảng 846.000 tỷ đồng cần tiếp tục huy động từ các nguồn ngoài ngân sách.
Bộ Xây dựng cũng xác định 29 dự án ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư PPP với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng.
Không chỉ tạo thêm dư địa đầu tư cho doanh nghiệp, việc mở rộng cao tốc Bắc - Nam còn được tính toán tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.
Theo nghiên cứu, dự án có thể kích thích khoảng 235,5 nghìn tỷ đồng giá trị sản xuất, tạo khoảng 80,1 nghìn tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179.000 việc làm.
Trong bức tranh đó, các dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông không chỉ là câu chuyện nâng từ 4 lên 6 làn xe mà còn là một không gian đầu tư hạ tầng quy mô lớn.
Khi nhu cầu vận tải tiếp tục tăng, việc mở rộng năng lực tuyến đường sẽ mở thêm dư địa để nguồn vốn doanh nghiệp, nhà đầu tư và tín dụng cùng tham gia vào quá trình hoàn thiện trục giao thông chiến lược của đất nước.
