Việt Nam và Lào có chung đường biên giới dài hơn 2.300 km, đi qua địa giới hành chính của nhiều tỉnh, thành phố của mỗi bên, là khu vực có tiềm năng phát triển lớn và có vị trí chiến lược quan trọng trên tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây. Với những lợi thế này cùng mối quan hệ “hữu nghị vĩ đại - đoàn kết đặc biệt - hợp tác toàn diện”, hai nước đã cùng nhau xây dựng một nền tảng hợp tác kinh tế, thương mại ngày càng sâu rộng, góp phần củng cố mối quan hệ đặc biệt giữa hai quốc gia.
Trong 9 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Lào đạt 2,36 tỷ USD, tăng 57% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu mức cao nhất trong 10 năm qua. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Lào đạt 884 triệu USD, tăng mạnh 79% so với mức 491 triệu USD cùng kỳ năm 2024; kim ngạch xuất khẩu từ Lào sang Việt Nam cũng tăng 45%, lên hơn 1,47 tỷ USD.
Các mặt hàng xuất khẩu chính của Lào sang Việt Nam gồm ngô, quặng, khoáng sản khác, gỗ và sản phẩm gỗ, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, cao su, phân bón các loại, than các loại… Ngược lại, Việt Nam xuất khẩu sang Lào chủ yếu là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, hàng rau quả, xơ và sợi dệt các loại, thức ăn gia súc, phương tiện vận tải và phụ tùng.
Cục Xuất nhập khẩu nhận định, một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giữa hai nước chính là hoạt động thương mại biên giới, trong đó Hiệp định Thương mại biên giới Việt Nam - Lào được ký kết vào tháng 6/2015 đã tạo ra cú hích lớn. Trong 10 năm triển khai, doanh nghiệp và địa phương hai nước đã tận dụng tốt các ưu đãi thuế quan, góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và phát triển bền vững khu vực biên giới.
Theo thống kê, hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới Việt Nam - Lào duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định, kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ khoảng 1,1 tỷ USD năm 2015 lên 2,25 tỷ USD năm 2024, tức tăng gấp đôi sau một thập kỷ triển khai Hiệp định. Nhiều cặp cửa khẩu trọng điểm như Cầu Treo (Hà Tĩnh) - Nậm Phao (Bô Ly Khăm Xay), Lao Bảo (Quảng Trị) - Đen Sạ Vẳn (Sạ Vẳn Nạ Khệt), Nam Giang (thành phố Đà Nẵng) - Đắc Tà Oóc (SêKông), Tây Trang (Điện Biên) - Pang hok (Phongsaly) đã trở thành đầu mối giao thương quan trọng, đóng góp lớn vào tổng kim ngạch thương mại song phương.
Không chỉ dừng lại ở thương mại, việc triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại biên giới còn thúc đẩy đầu tư, nâng cấp hệ thống chợ biên giới và khu kinh tế cửa khẩu, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại, dịch vụ và trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới. Công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương hai nước trong quản lý, kiểm soát hàng hóa, phương tiện và cư dân biên giới được duy trì chặt chẽ, đồng bộ và hiệu quả, góp phần tăng cường sự gắn kết giữa nhân dân hai bên biên giới.
“Kết quả triển khai Thương mại biên giới Việt Nam - Lào trong giai đoạn 2015 - 2025 đã góp phần thúc đẩy thương mại song phương phát triển thực chất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống của cư dân biên giới, đồng thời thắt chặt hơn nữa quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Lào,” Cục Xuất nhập khẩu nhận định.
Từ thực tiễn, Hiệp định Thương mại biên giới cũng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương của các tỉnh có chung đường biên giới. Tại tỉnh Điện Biên, kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn có xu hướng tăng qua các năm, hoạt động xúc tiến thương mại ngày càng rõ nét và hiệu quả. Thời gian qua, Điện Biên tích cực phối hợp với các tỉnh biên giới Lào như Phông Sa Lỳ, Luông Pha Băng trong việc nâng cấp cửa khẩu, lối mở biên giới: Lối mở Nậm Đích (Việt Nam) - Huổi Hịa (Lào) được công bố khai trương và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 15/5/2023.
Đồng thời, Văn phòng đại diện Công Thương của tỉnh Điện Biên tại Lào và Văn phòng đại diện Công Thương và Du lịch tỉnh Luông Pha Băng tại Điện Biên đã trở thành cầu nối quan trọng cho các doanh nghiệp hai bên liên kết hoạt động. Các văn phòng đại diện này thực hiện hiệu quả vai trò xúc tiến thương mại, tuyên truyền, quảng bá và vận động doanh nghiệp tăng cường trao đổi thương mại qua biên giới, đồng thời hỗ trợ các dự án đầu tư và hợp tác kinh tế.
Tỉnh Sơn La cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Đến nay, Sơn La có quan hệ hợp tác toàn diện với 9/18 tỉnh của Lào, gồm Hủa Phăn, Luông Pha Băng, Bò Kẹo, U Đôm Xay, Phông Sa Lỳ, Luông Nặm Thà, Xay Nhạ Bu Ly, Xiêng Khoảng và Xay Sổm Bun. Tỉnh Sơn La duy trì tốt mối quan hệ hữu nghị với các tỉnh Bắc Lào, đồng thời tổ chức nhiều hoạt động ngoại giao, giao lưu, trao đổi thông tin trên các lĩnh vực văn hóa, kinh tế, thương mại, dịch vụ và giáo dục. Một số hoạt động hỗ trợ đầu tư và hợp tác phát triển thương mại đang dần hình thành và đem lại kết quả tích cực.
Hoạt động thương mại và dịch vụ biên giới còn góp phần thực hiện hiệu quả chính sách xã hội, giảm nghèo, phát triển kinh tế, văn hóa và ổn định an ninh chính trị. Quan hệ giữa các cấp chính quyền, lực lượng chức năng trên biên giới, cửa khẩu của tỉnh Sơn La với các tỉnh Hủa Phăn, Luông Pha Băng được duy trì, củng cố và phát triển bền vững. Tại các cửa khẩu, công tác kiểm soát xuất nhập cảnh duy trì nề nếp, công tác phối hợp quản lý cửa khẩu được tăng cường, cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại biên giới, đồng thời góp phần thắt chặt tình hữu nghị, đoàn kết và hợp tác toàn diện giữa hai dân tộc Việt Nam và Lào.
Nhìn chung, trong suốt một thập kỷ triển khai Hiệp định Thương mại biên giới, Việt Nam và Lào đã cùng nhau khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biên giới, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp và cư dân hai bên phát triển, vừa thúc đẩy mối quan hệ hữu nghị, đoàn kết đặc biệt, góp phần hiện thực hóa mục tiêu hợp tác toàn diện, bền vững, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.
