Nhờ sự quan tâm từ Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bản làng của đồng bào Sán Chỉ không chỉ đổi mới về diện mạo mà còn khởi sắc về đời sống văn hóa và kinh tế du lịch.
Bản làng nép giữa núi rừng, giữ trọn hồn nhà sàn xưa
Cách trung tâm xã hơn 2 km, Khâu Đấng nằm yên bình giữa những dãy núi nối tiếp, tạo nên bức tranh thiên nhiên giàu bản sắc vùng cao Thái Nguyên. Từ xa nhìn lại, những mái ngói âm dương phủ màu thời gian trên các nếp nhà sàn hiện ra giữa mây trời. Điều đặc biệt, thôn vẫn còn giữ được 33 ngôi nhà sàn truyền thống – con số hiếm hoi trong bối cảnh nhiều vùng cao đang bị “bê tông hóa”.
Những ngôi nhà sàn nơi đây đều tuân theo quy luật kiến trúc cổ: lưng dựa núi, mặt hướng Nam đón gió lành, cầu thang quay về hướng Đông để nhận những tia nắng đầu tiên – biểu tượng của may mắn, đủ đầy. Chính hệ giá trị văn hóa ấy đã trở thành nền tảng quý giá cho hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn bản sắc Sán Chỉ.
Năm 2023 đánh dấu điểm chuyển mình quan trọng khi Khâu Đấng được chọn thực hiện Dự án “Bảo tồn làng, bản văn hóa truyền thống tiêu biểu gắn với phát triển du lịch cộng đồng” thuộc Chương trình 1719. Từ nguồn lực hỗ trợ, thôn đã chỉnh trang 9 nhà sàn, xây dựng cổng làng, lắp đặt hệ thống biển chỉ dẫn và bổ sung trang thiết bị phục vụ dịch vụ homestay.
Từ những bước đầu này, không gian bản làng được “khoác áo mới” nhưng vẫn giữ nguyên nét nguyên sơ đặc trưng. Nếp sống, nếp văn hóa truyền thống được khơi dậy mạnh mẽ hơn khi người dân bắt đầu học cách làm du lịch, chào đón khách bằng chính những giá trị đặc sắc của dân tộc mình.
Từ văn hóa bản địa đến sản phẩm du lịch hấp dẫn
Ngày càng nhiều du khách trẻ tìm đến Khâu Đấng để trải nghiệm và tìm hiểu các nghề thủ công truyền thống như dệt vải chàm, thêu hoa văn hay tham gia các hoạt động sinh hoạt văn hóa cùng người dân. Những giá trị từng gắn với đời sống gia đình, nay bước ra thành sản phẩm du lịch độc đáo.
Các làn điệu hát giao duyên, lễ cấp sắc, múa mặt nạ Sán Chỉ, hay ẩm thực núi rừng như xôi ngũ sắc, thịt treo gác bếp… được du khách đặc biệt yêu thích. Không chỉ giới thiệu bản sắc văn hóa, những hoạt động này còn mở thêm nguồn sinh kế cho bà con.
Hiện thôn có 9 hộ làm homestay, với khả năng đón khoảng 50 khách lưu trú mỗi lượt. Người dân chủ động cải tạo nhà cửa, giữ gìn vệ sinh môi trường, trồng hoa hai bên đường tạo cảnh quan xanh – sạch – đẹp, đúng tinh thần làm du lịch cộng đồng.
Theo ông Đào Duy Hưng, Bí thư Đảng ủy xã Bằng Thành: “Mục tiêu của địa phương là phát triển du lịch nhưng phải dựa trên nền tảng bảo tồn văn hóa Sán Chỉ. Chúng tôi tiếp tục hỗ trợ bà con mở rộng dịch vụ homestay, quảng bá hình ảnh và tạo sinh kế lâu dài”.
Chính quyền xã cũng đang phối hợp khảo sát thêm các di sản văn hóa của người Sán Chỉ để lập hồ sơ bảo tồn và khai thác du lịch phù hợp trong tương lai.
Khâu Đấng không đón khách bằng sự sôi động hay hào nhoáng; thay vào đó là vẻ đẹp mộc mạc, chân tình và bản sắc được gìn giữ trong đời sống mỗi ngày. Du khách đến đây để lắng nghe tiếng hát Sán Chỉ trong làn khói bếp, cảm nhận nếp sống vùng cao và hiểu hơn về văn hóa dân tộc giữa đại ngàn.
Khâu Đấng hôm nay là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của Chương trình 1719: nơi bản sắc được gìn giữ, kinh tế được mở rộng, và tương lai tươi sáng đang dần hiện hữu trên vùng đất miền núi Thái Nguyên.
