Khi thể chế được “mở khóa”, văn hóa sẽ tự tin vươn lên

(NB&CL) Thay mặt Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam. Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 28 được nhìn nhận là bước đi quyết liệt nhằm thể chế hóa các quan điểm lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Trao đổi với phóng viên, Đại biểu Quốc hội, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn – Ủy viên chuyên trách thuộc Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh, điều quan trọng nhất mà Nghị quyết 28 mang lại là tạo chuyển biến về thể chế. Từ đó, khơi thông các nguồn lực đang bị “nén” trong đời sống văn hóa, mở ra không gian phát triển thực chất và bền vững cho văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

van-hoa.jpg

+ Thưa ông, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam mang ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

- Có thể nói, đây là một dấu mốc rất đáng chú ý trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển văn hóa của nước ta. Nếu nhìn rộng hơn, Nghị quyết 28 không đứng riêng lẻ, mà nằm trong một mạch xuyên suốt từ định hướng chính trị đến hành động lập pháp. Trước đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, đặt ra những yêu cầu rất rõ ràng về vai trò của văn hóa trong kỷ nguyên mới.

Điều đáng nói là lần này, Quốc hội đã phản ứng rất nhanh và rất trúng. Nghị quyết 28 chính là bước cụ thể hóa các quan điểm lớn của Đảng, chuyển hóa những định hướng mang tính chiến lược thành các cơ chế, chính sách có thể triển khai trong thực tiễn.

Tôi cho rằng, điểm quan trọng nhất nằm ở sự thay đổi trong cách tiếp cận. Trước đây, chúng ta thường nhấn mạnh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là hồn cốt của dân tộc – điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng nếu chỉ dừng ở khẳng định thì chưa đủ. Nghị quyết lần này đi xa hơn, đặt văn hóa vào vị trí vừa là nền tảng, vừa là nguồn lực nội sinh, vừa là động lực phát triển và cả sức mạnh mềm của quốc gia.

Nói một cách dễ hiểu, văn hóa không chỉ để “giữ gìn”, mà còn để “phát triển”, để “tạo ra giá trị”. Và để làm được điều đó, cần một hệ thống thể chế đủ mạnh để nâng đỡ, dẫn dắt và giải phóng các nguồn lực đang bị “nén lại” trong đời sống văn hóa.

pgsts-bui-hoai-son.jpg
PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

+ Ông vừa nhắc đến sự thay đổi trong tư duy phát triển. Cụ thể, Nghị quyết 28 đã thể hiện sự chuyển dịch đó ra sao?

- Sự chuyển dịch thể hiện rất rõ và theo tôi là khá căn bản. Nếu trước đây, văn hóa thường được nhìn như một lĩnh vực cần hỗ trợ, thì nay tư duy đã chuyển sang coi văn hóa là một lĩnh vực cần được kiến tạo để phát triển mạnh mẽ, tự tin.

Nghị quyết không dừng ở những tuyên ngôn mang tính định hướng, mà đi thẳng vào những “điểm nghẽn” đã tồn tại nhiều năm.

Ví dụ, chúng ta nói nhiều về sáng tạo, nhưng cơ chế đặt hàng sáng tạo lại bị hành chính hóa, khiến nghệ sĩ, doanh nghiệp khó phát huy năng lực. Hay câu chuyện về hạ tầng số, về thiết chế sáng tạo, có nơi đầu tư khá lớn nhưng hoạt động chưa hiệu quả, có nơi lại muốn làm nhưng vướng thủ tục, quy hoạch.

Qua những chuyến đi thực tế, tôi từng gặp nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ rất tâm huyết, âm thầm gìn giữ di sản, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Có doanh nghiệp muốn đầu tư vào điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, nội dung số, nhưng vẫn băn khoăn về chính sách, về tính ổn định dài hạn.

Những câu chuyện đó cho thấy, chúng ta không thiếu tình yêu văn hóa, không thiếu con người tận tâm. Cái thiếu và có lẽ là thiếu nhất, chính là một hệ thống thể chế đủ thông thoáng, đủ mạnh để giải phóng nguồn lực.

Nghị quyết 28 đã chạm đúng vào điểm này: Giảm bớt tư duy quản lý nặng về kiểm soát, tăng cường vai trò kiến tạo, mở đường cho sáng tạo phát triển.

+ Một điểm rất được quan tâm là quy định chi tối thiểu 2% ngân sách nhà nước cho văn hóa. Điều này có ý nghĩa như thế nào và cần được triển khai ra sao để tránh dàn trải, thưa ông?

- Việc xác định mức chi tối thiểu 2% ngân sách cho văn hóa là một cam kết rất rõ ràng về nguồn lực. Đây không chỉ là một con số, mà là một thông điệp: Nhà nước đặt văn hóa vào vị trí ưu tiên thực chất.

Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là cách sử dụng nguồn lực đó. Nếu vẫn theo cách phân bổ dàn trải, thiếu trọng tâm, thì dù có tăng ngân sách, hiệu quả cũng khó đạt như kỳ vọng.

Theo tôi, cần thay đổi tư duy từ “chi tiêu” sang “đầu tư”. Đầu tư ở đây là đầu tư cho tương lai, cho con người sáng tạo, cho hạ tầng số, cho các không gian sáng tạo, cho bảo tồn di sản theo hướng bền vững.

Chẳng hạn, thay vì chỉ tập trung vào xây dựng cơ sở vật chất, cần quan tâm nhiều hơn đến việc làm cho các thiết chế đó “sống”, thu hút được công chúng. Hay trong bối cảnh chuyển đổi số, việc xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa quốc gia, thư viện số, bảo tàng số… sẽ tạo ra giá trị lâu dài.

Bên cạnh nguồn lực Nhà nước, Nghị quyết cũng mở rộng cánh cửa cho xã hội hóa, với nhiều cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai, đầu tư. Đây là hướng đi rất cần thiết, bởi văn hóa muốn phát triển mạnh thì không thể chỉ dựa vào ngân sách.

+ Nghị quyết cũng dành nhiều nội dung cho phát triển công nghiệp văn hóa. Theo ông, đâu là cơ hội và thách thức lớn nhất trong lĩnh vực này?

- Chúng ta đang sống trong một thời đại mà các quốc gia cạnh tranh không chỉ bằng tài nguyên hay công nghệ, mà còn bằng nội dung, bằng hình ảnh, bằng trải nghiệm sáng tạo. Công nghiệp văn hóa chính là nơi hội tụ của những yếu tố đó.

Việt Nam có một kho tàng văn hóa rất phong phú, đa dạng. Nếu biết khai thác đúng cách, đây có thể trở thành một nguồn lực kinh tế rất đáng kể, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới.

Nghị quyết 28 đã mở ra nhiều cơ chế đáng chú ý: Từ ưu đãi đầu tư, hợp tác công - tư, đến thí điểm quỹ đầu tư mạo hiểm cho văn hóa - nghệ thuật. Đây là những tín hiệu cho thấy chúng ta đang tiếp cận văn hóa theo hướng hệ sinh thái và thị trường, thay vì chỉ bao cấp như trước.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Trước hết là vấn đề thể chế phải đủ ổn định và minh bạch để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Tiếp đến là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu chúng ta không bảo vệ được chất xám, thì rất khó khuyến khích sáng tạo.

Một yếu tố nữa là nguồn nhân lực. Công nghiệp văn hóa đòi hỏi những con người có tư duy liên ngành, hiểu cả văn hóa, công nghệ và thị trường. Đây là bài toán cần giải trong dài hạn.

+ Để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, theo ông, cần những giải pháp gì mang tính quyết định?

- Nghị quyết 28/2026/QH16 sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Tôi nghĩ, có mấy việc cần làm ngay và làm quyết liệt.

Thứ nhất, phải nhanh chóng cụ thể hóa Nghị quyết bằng các nghị định, thông tư với lộ trình rõ ràng. Nếu chậm trễ, rất dễ rơi vào tình trạng có chủ trương nhưng không triển khai được.

Thứ hai, cần cải cách mạnh mẽ cơ chế thực thi, đặc biệt là giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết, tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo. Thể chế không chỉ để quản lý, mà phải trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển.

Thứ ba, là bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đây là yếu tố then chốt để nuôi dưỡng sáng tạo, nhất là trong giới trẻ.

Thứ tư, chú trọng phát triển nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao, có khả năng thích ứng với công nghệ mới và hội nhập quốc tế.

Và cuối cùng, theo tôi, điều quan trọng không kém là sự thay đổi trong nhận thức. Khi cả hệ thống chính trị và toàn xã hội cùng nhìn nhận văn hóa như một động lực phát triển, thì các chính sách sẽ có “đất” để phát huy hiệu quả.

Nghị quyết 28 đã mở ra một “đường băng”. Vấn đề còn lại là chúng ta có tận dụng được cơ hội này để đưa văn hóa Việt Nam cất cánh hay không!

+ Trân trọng cảm ơn ông!

Xem thêm

Quốc hội ‘chốt’ sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cắt giảm nhiều thủ tục, tăng trách nhiệm kiểm soát ô nhiễm

Quốc hội ‘chốt’ sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cắt giảm nhiều thủ tục, tăng trách nhiệm kiểm soát ô nhiễm

(CLO) Với 481/482 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, sáng 21/11, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Luật hướng tới cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, đồng thời tăng cường công tác hậu kiểm, kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi): Siết xử lý đất bỏ hoang, tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, giá đất

Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi): Siết xử lý đất bỏ hoang, tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, giá đất

(CLO) Sáng 21/11, với 466/479 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đất đai (sửa đổi). Luật sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất, tài chính đất đai, cấp giấy chứng nhận, đồng thời bổ sung quy định xử lý đối với dự án không đưa đất vào sử dụng, chậm đưa đất vào sử dụng.

Quốc hội thông qua Nghị quyết về chất vấn: Đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, thúc đẩy công nghệ chiến lược

Quốc hội thông qua Nghị quyết về chất vấn: Đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, thúc đẩy công nghệ chiến lược

(CLO) Với 491/492 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 98,40% tổng số đại biểu Quốc hội), Nghị quyết về chất vấn tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI được thông qua, đặt ra nhiều yêu cầu cụ thể nhằm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, siết quản lý thuế, tháo gỡ điểm nghẽn về khoa học, công nghệ, dữ liệu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI).

Sửa Luật Điện lực: Gỡ điểm nghẽn đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện

Sửa Luật Điện lực: Gỡ điểm nghẽn đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện

(CLO) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực vừa được Quốc hội thông qua, hướng tới tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư các dự án điện, đẩy nhanh tiến độ nguồn và lưới điện, đồng thời bảo đảm an ninh cung ứng điện, kiểm soát chi phí và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Hà Nội: Không để đùn đẩy kiến nghị của cử tri

Hà Nội: Không để đùn đẩy kiến nghị của cử tri

(CLO) Đoàn giám sát HĐND TP Hà Nội yêu cầu các đơn vị xác định rõ cơ quan chủ trì, thời hạn hoàn thành cụ thể cho từng vụ việc, kiên quyết chuyển đúng thẩm quyền và không để xảy ra tình trạng đùn đẩy kiến nghị của người dân.

Bộ Nội vụ: Địa phương không để người có công chậm nhận trợ cấp cuối năm 2026

Bộ Nội vụ: Địa phương không để người có công chậm nhận trợ cấp cuối năm 2026

(CLO) Tại hội nghị tập huấn về quản lý kinh phí thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Khương yêu cầu các địa phương bảo đảm chi trả đúng đối tượng, đúng chế độ, tuyệt đối không để người có công chậm nhận trợ cấp trong những tháng cuối năm 2026.

Luật mới làm rõ trách nhiệm chính quyền trong phản hồi, giải trình ý kiến người dân

Luật mới làm rõ trách nhiệm chính quyền trong phản hồi, giải trình ý kiến người dân

(CLO) Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, chính quyền cấp xã trong việc tiếp nhận, xử lý, phản hồi và công khai kết quả giải quyết ý kiến, kiến nghị của người dân. Đáng chú ý, người dân được tạo điều kiện trình bày ý kiến trước một số quyết định hành chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình.

Phòng, chống ma túy và tội phạm: Tăng năng lực phòng ngừa ngay từ cơ sở

Phòng, chống ma túy và tội phạm: Tăng năng lực phòng ngừa ngay từ cơ sở

(CLO) Quốc hội vừa thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035, với yêu cầu tăng cường phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở, nâng cao khả năng tự phòng ngừa, tự bảo vệ của người dân. Đáng chú ý, Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% địa bàn cấp xã và 20% địa bàn cấp tỉnh không ma túy.

Bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, siết trách nhiệm chủ đầu tư

Bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, siết trách nhiệm chủ đầu tư

(CLO) Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy, chữa cháy và cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện chuyên ngành, giao chủ đầu tư tự nghiệm thu và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bổ sung cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo

Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bổ sung cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo

(CLO) Quốc hội đã thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó bổ sung quy định về loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp thực hiện nhiệm vụ đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đáp ứng các điều kiện luật định. Bộ luật cũng điều chỉnh nhiều quy định về tội phạm, hình phạt để phù hợp với tình hình thực tiễn.

Sửa Luật Đầu tư: Tạo cơ chế linh hoạt thu hút các dự án chiến lược

Sửa Luật Đầu tư: Tạo cơ chế linh hoạt thu hút các dự án chiến lược

(CLO) Với 468/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Luật tạo cơ chế linh hoạt hơn trong điều chỉnh điều kiện đầu tư, xây dựng gói ưu đãi, hỗ trợ vượt trội để kịp thời thu hút các dự án đầu tư chiến lược, đồng thời quy định rõ thẩm quyền của từng cơ quan.

Quốc hội thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi): Bổ sung biện pháp phục vụ cộng đồng thay phạt tiền

Quốc hội thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi): Bổ sung biện pháp phục vụ cộng đồng thay phạt tiền

(CLO) Với 92,18% tổng số đại biểu Quốc hội tán thành, Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đã được thông qua, trong đó bổ sung biện pháp thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thay cho phạt tiền đối với một số trường hợp vi phạm. Luật cũng quy định chặt chẽ hơn việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, bảo đảm xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương án tính thuế lên 10 tỷ đồng

Nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương án tính thuế lên 10 tỷ đồng

(CLO) Với 475/477 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 3 luật thuế, trong đó nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương án tính thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân lên 10 tỷ đồng; miễn thuế đối với một số hoạt động giáo dục, cung cấp suất ăn trong trường học, cơ sở khám chữa bệnh.

Để khoa học công nghệ phục vụ hiệu quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Phú Thọ

Để khoa học công nghệ phục vụ hiệu quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở Phú Thọ

(CLO) Để khoa học, công nghệ phục vụ hiệu quả vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh Phú Thọ đã gắn chặt ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển đổi số với tiêu chuẩn hóa chất lượng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Hướng đi này giúp sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng khẳng định thương hiệu, mở rộng thị trường và tạo sinh kế bền vững

Cỡ chữ bài viết: