Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, phát triển xanh và chuyển đổi số, bài toán bảo đảm an ninh năng lượng đang trở thành một trong những vấn đề chiến lược của nền kinh tế. Đây cũng là nội dung được các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp tập trung trao đổi tại Hội thảo "An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng" do Tạp chí Một Thế giới tổ chức diễn ra ngày 17/7 tại TP.HCM.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), nhấn mạnh năng lượng là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của đất nước.
Theo ông, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao đang khiến nhu cầu năng lượng tăng nhanh, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bảo đảm nguồn cung ổn định, an toàn và hiệu quả.
Bên cạnh đó, ngành năng lượng Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh, áp lực chuyển dịch sang năng lượng xanh, biến động của thị trường năng lượng toàn cầu và yêu cầu bảo đảm nguồn cung trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh.
Theo TS. Trần Văn Tùng, để khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng, bên cạnh nguồn vốn đầu tư cần khai thác hiệu quả các nguồn lực về tri thức, công nghệ và con người. Ông kỳ vọng hội thảo sẽ là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp nhằm đề xuất các giải pháp, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và thúc đẩy đầu tư cho hạ tầng năng lượng.
Phát biểu chào mừng hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng an ninh năng lượng đang mang ý nghĩa chiến lược khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng.
Theo ông, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững, tạo nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược.
Đặc biệt, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh năng lượng chính là "hạ tầng của hạ tầng". Nếu dữ liệu là tài nguyên mới, AI là động lực mới và đổi mới sáng tạo là phương thức phát triển mới thì năng lượng chính là nền tảng bảo đảm cho toàn bộ hệ sinh thái đó vận hành. Vì vậy, đầu tư cho hạ tầng năng lượng cũng chính là đầu tư cho năng lực khoa học - công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong tương lai.
Ông cho rằng việc khơi thông nguồn lực cần được tiếp cận toàn diện, không chỉ về vốn đầu tư mà còn phải kết nối hiệu quả thể chế, khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực, doanh nghiệp và hợp tác quốc tế.
Đại diện Bộ Công Thương, ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung - miền Nam, nhận định an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo ông, những biến động của thị trường năng lượng thế giới cùng sự phát triển nhanh của AI, trung tâm dữ liệu và ngành công nghiệp bán dẫn đang tạo ra nhiều thách thức mới đối với hệ thống năng lượng Việt Nam.
Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai nhiều giải pháp nhằm đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, linh hoạt.
Đánh giá cao chủ đề của hội thảo, ông Huỳnh Anh Tuyên cho rằng việc huy động hiệu quả nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân và các nhà đầu tư trong, ngoài nước sẽ là yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu phát triển năng lượng trong thời gian tới. Đồng thời kỳ vọng các tham luận sẽ đóng góp nhiều giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách, phát triển hạ tầng truyền tải và ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý năng lượng.
Đưa ra góc nhìn chuyên sâu tại hội thảo, GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (IBR), Đại học Kinh tế TP.HCM, nhận định giai đoạn 2026-2030 sẽ là "cửa sổ cơ hội" để Việt Nam tháo gỡ những điểm nghẽn của ngành điện.
Theo mô hình đánh giá 4A của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Việt Nam hiện đối mặt với rủi ro ở cả bốn khía cạnh gồm nguồn cung, khả năng tiếp cận, khả năng chi trả và tính bền vững về môi trường.
Ông cho biết ba xu hướng lớn đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng Việt Nam gồm biến động địa chính trị toàn cầu, sự bùng nổ của AI và trung tâm dữ liệu khiến nhu cầu điện tăng mạnh, cùng áp lực thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0". Trong khi đó, hệ thống truyền tải điện chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện mới, sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu ngày càng lớn và cơ chế tài chính vẫn còn nhiều bất cập.
Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, để bảo đảm an ninh năng lượng, Việt Nam cần đồng thời tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn là tài chính, thể chế và hạ tầng. Trong đó, cần cải cách thị trường điện theo cơ chế thị trường, ổn định chính sách để thu hút đầu tư dài hạn và đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống truyền tải, lưu trữ năng lượng cũng như hạ tầng LNG.
Ông nhấn mạnh, nếu tận dụng tốt giai đoạn 2026-2030, Việt Nam không chỉ bảo đảm an ninh năng lượng mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, phát triển các ngành công nghệ chiến lược và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp.
