Phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn đang “làm thuê trên chính quê hương mình”
Trong khoảng một thập kỷ gần đây, xuất nhập khẩu luôn là một trong những điểm sáng nổi bật của nền kinh tế Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức hai con số và quy mô kim ngạch liên tục lập kỷ lục mới.
Tuy nhiên, phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn tập trung vào khối doanh nghiệp lớn và các tập đoàn đa quốc gia, trong khi “miếng bánh” dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa còn khá khiêm tốn, thậm chí nhiều đơn vị vẫn đứng ngoài cuộc chơi toàn cầu.
Dù vậy, vẫn có một số doanh nghiệp vừa và nhỏ linh hoạt, nhạy bén đã kịp thời nắm bắt cơ hội, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu.
Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, đơn vị hàng đầu về đào tạo xuất khẩu cho biết, khi xã hội phát triển quá mạnh mẽ, nhiều ngành nghề cũ dần không còn tồn tại, đồng thời xuất hiện những nghề mới lên ngôi.
Trong lĩnh vực xuất nhập khẩu cũng vậy, bên cạnh cách làm truyền thống dựa vào sản xuất đang xuất hiện những hướng đi mới, trong đó nổi bật là thương mại xuất khẩu. Với mô hình này, người tham gia không nhất thiết phải sở hữu nhà xưởng hay đầu tư lớn vào sản xuất, mà có thể tập trung vào việc tìm nguồn hàng, kết nối đối tác và tổ chức xuất khẩu ra thị trường quốc tế.
Thực tế, nghề này không mới với thế giới, chỉ mới với tại Việt Nam. Ở Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc hay Đài Loan, nghề thương mại xuất khẩu đã tồn tại suốt hàng chục năm và tạo ra rất nhiều doanh nhân thành công.
“Họ không chỉ xuất khẩu hàng hóa của quốc gia mình mà còn thu gom hàng từ nhiều nước để xuất đi toàn cầu, trong đó có cả việc mua hàng Việt Nam để bán sang các thị trường phát triển”, ông Việt nói.
Vị CEO này nêu ví dụ, phần lớn doanh nghiệp Việt hiện vẫn đang “làm thuê trên chính quê hương mình” khi chỉ đóng vai trò gia công hoặc bán hàng cho các công ty thương mại nước ngoài.
Đơn cử, một xưởng sản xuất Việt Nam bán hàng cho đối tác Hàn Quốc và nghĩ rằng mình đang xuất khẩu sang Hàn Quốc. Nhưng thực tế, doanh nghiệp Hàn Quốc chỉ là công ty thương mại trung gian, còn người mua cuối cùng lại ở châu Âu.
Khi doanh nghiệp Việt Nam không biết cách xuất khẩu trực tiếp và chấp nhận bán rẻ, phần lợi nhuận thương mại sẽ rơi vào tay doanh nghiệp nước ngoài.
“Nếu thay bằng một công ty thương mại Việt Nam đứng giữa, kim ngạch thương mại và lợi nhuận sẽ được giữ lại trong nước. Khi cả sản xuất và thương mại đều thuộc về doanh nghiệp Việt, đó là điều rất tốt cho nền kinh tế”, ông Việt nói.
Ông Việt cho rằng, nền kinh tế cũng giống như một doanh nghiệp, luôn tồn tại hai lực lượng: sản xuất và bán hàng. Nếu các nhà máy là “đội ngũ công nhân” của quốc gia thì các công ty thương mại chính là “đội ngũ sales toàn cầu”. Một doanh nghiệp rất khó vừa sản xuất mạnh vừa bán hàng quốc tế xuất sắc. Đó là lý do thế giới ngày càng chuyên môn hóa sâu hơn.
“Cơ hội lớn hiện nay nằm ở những người không có nhà máy nhưng có tư duy thương mại, biết ngoại ngữ, hiểu nghiệp vụ ngoại thương và có khả năng kết nối giao thương quốc tế”, ông nhấn mạnh.
Xuất khẩu không còn là “đặc quyền” của các tập đoàn lớn
Theo ông Việt cho, nhiều người cho rằng, xuất khẩu chỉ dành cho các nhà máy lớn hoặc doanh nghiệp có vốn hàng chục, hàng trăm tỷ đồng. Thế nhưng, điều này không hoàn toàn chính xác. Bởi, hiện nay nhiều những công ty không có vốn vẫn có thể tham gia thị trường. Khi không có vốn, doanh nghiệp phải đi qua những “khe cửa” hẹp hơn, nhưng cơ hội vẫn tồn tại.
Ông nhấn mạnh, nếu sử dụng kỹ thuật thương mại đủ điêu luyện, doanh nghiệp nhỏ vẫn có thể cạnh tranh và thậm chí vượt qua những tập đoàn lớn hoặc các công ty sản xuất mà trước đây nhiều người nghĩ đó là “đặc quyền” của họ.
“Thế nên, chúng tôi tập trung đào tạo không chỉ là nghiệp vụ ngoại thương mà còn là tư duy thương mại quốc tế, cách suy nghĩ, cách đàm phán và cách vận hành như một doanh nhân toàn cầu”, ông Việt nói.
Đáng chú ý, trong khi nhiều người lo ngại các biến động như xung đột Trung Đông hay rào cản thuế quan từ Mỹ sẽ khiến xuất khẩu khó khăn hơn, ông Việt lại nhìn đây như những “con sóng lớn” của thương mại toàn cầu.
Theo ông, sóng càng lớn thì cơ hội càng nhiều. Các biến động địa chính trị thường kéo theo sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, thay đổi đối tác mua bán và mở ra những khoảng trống thị trường mới. Khi người bán cũ bị thay thế, những doanh nghiệp năng động sẽ có cơ hội chen chân vào cuộc chơi toàn cầu.
“Việt Nam hiện nằm ngay trung tâm sản xuất của thế giới, cạnh Trung Quốc, Ấn Độ và ASEAN. Đồng thời, quan hệ ngoại giao của Việt Nam đang mở rộng mạnh mẽ. Đây là thời điểm rất tốt để người trẻ bước chân vào nghề xuất khẩu”, ông Việt nhận định.
