Góp ý về thẩm quyền điều chỉnh các chỉ tiêu, nhiệm vụ tại Điều 8, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng, việc dự thảo cho phép điều chỉnh một số chỉ tiêu trong quá trình thực hiện Nghị quyết là cần thiết.
Theo đại biểu, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật, tổ chức bộ máy cũng như điều kiện kinh tế - xã hội không đứng yên trong suốt thời gian thực hiện một nghị quyết. Vì vậy, khi thực tiễn thay đổi, một số chỉ tiêu định lượng cũng cần có khoảng linh hoạt nhất định để bảo đảm tính khả thi. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là linh hoạt đến đâu và giới hạn ở đâu.
Dự thảo quy định, trong thời gian Quốc hội không họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được điều chỉnh các chỉ tiêu, nhiệm vụ và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, dù khó có thể ấn định trước mức điều chỉnh cụ thể bởi còn phụ thuộc diễn biến thực tế, nhưng điều đó không có nghĩa là không thể đặt ra những nguyên tắc và giới hạn để kiểm soát việc điều chỉnh.
Theo đại biểu, các chỉ tiêu trong Nghị quyết không hoàn toàn cùng một tính chất. Có những chỉ tiêu mang tính định lượng, chịu tác động lớn từ diễn biến tội phạm, khối lượng công việc và điều kiện thực tế, nên cần có dư địa để điều chỉnh.
Nhưng cũng có những yêu cầu gắn trực tiếp với chuẩn mực pháp quyền, chất lượng hoạt động tư pháp và bảo vệ quyền con người. Những yêu cầu này không thể được xem như một chỉ tiêu quản trị thông thường để có thể điều chỉnh theo cùng một cơ chế.
Từ đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị bổ sung vào Điều 8 nguyên tắc giới hạn việc điều chỉnh. Theo đó, việc điều chỉnh không được làm giảm các yêu cầu, chuẩn mực về bảo đảm tính đúng pháp luật của hoạt động tố tụng; không làm ảnh hưởng đến yêu cầu chống oan, sai, bỏ lọt tội phạm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Việc điều chỉnh cũng cần dựa trên căn cứ, lý do rõ ràng và phải được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Theo đại biểu, đây là cách để tạo dư địa cần thiết cho việc điều hành nhưng vẫn giữ được “đường biên” đối với những chuẩn mực mà hoạt động tư pháp không thể hạ thấp.
Cùng quan tâm đến cách thiết kế dự thảo Nghị quyết, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) cho rằng, dự thảo hiện quy định phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, các chỉ tiêu, nhiệm vụ và trách nhiệm tổ chức thực hiện nhưng chưa có điều khoản riêng về nguyên tắc áp dụng và thực hiện Nghị quyết.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về nguyên tắc để tạo cơ sở thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện, nhất là khi Nghị quyết điều chỉnh hoạt động của nhiều chủ thể trong hệ thống tư pháp và thi hành án.
Một trong những lý do được đại biểu nhấn mạnh là cần tránh “bệnh thành tích” trong thực hiện các chỉ tiêu.
Dự thảo đặt ra nhiều chỉ tiêu định lượng. Nếu không xác định rõ đây là những mục tiêu phải gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng, có thể nảy sinh tâm lý chạy theo tỷ lệ, trong khi mục tiêu cuối cùng của hoạt động tư pháp lại không nằm ở những con số đơn thuần.
Theo đại biểu Phan Thị Mỹ Dung, một kết quả đạt tỷ lệ cao nhưng không bảo đảm chất lượng điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hoặc không bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng thì không thể coi là kết quả tốt.
Bởi vậy, việc đánh giá cần vượt ra ngoài số lượng để xem xét chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của kết quả thực hiện.
Đại biểu cũng đề nghị nguyên tắc thực hiện Nghị quyết phải bảo đảm sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành án và các cơ quan, tổ chức có liên quan.
Việc hoàn thành chỉ tiêu không được ảnh hưởng đến tính độc lập của Tòa án, trách nhiệm thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát và tính khách quan của hoạt động điều tra.
Đây là điểm có ý nghĩa quan trọng bởi trong hoạt động tư pháp, kết quả cuối cùng không thể chỉ được đo bằng việc “đạt bao nhiêu phần trăm” mà phải được nhìn từ việc pháp luật có được thực thi đúng hay không, quyền của người dân có được bảo đảm hay không và những sai sót nghiêm trọng có được ngăn chặn hay không.
“Cần bảo đảm sự phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thi hành án và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Việc hoàn thành chỉ tiêu không được ảnh hưởng đến tính độc lập của Tòa án, trách nhiệm thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát và tính khách quan của hoạt động điều tra”, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nói.
Bên cạnh đó, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong tổ chức thực hiện; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và phối hợp liên thông giữa các cơ quan.
Theo đại biểu, số liệu thống kê phải trung thực, thống nhất và có khả năng kiểm chứng, bởi đây là cơ sở quan trọng để Quốc hội thực hiện chức năng giám sát.
