Trao đổi với Báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng cho rằng, muốn xây dựng Đảng và hệ thống chính trị đủ sức lãnh đạo trong tình hình mới, phải đặc biệt coi trọng việc chọn đúng người, giao đúng việc, đánh giá cán bộ bằng kết quả thực chất và kiểm soát quyền lực chặt chẽ.
+ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu “nhìn thẳng vào những hạn chế kéo dài” trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đặt vấn đề nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng. Theo ông, để khắc phục tình trạng “vi phạm đã được cảnh báo nhưng vẫn tái diễn” hay “đúng quy trình mà chưa chọn đúng người”, cần cơ chế kiểm soát quyền lực và đánh giá cán bộ thực chất như thế nào?
- Đây là một trong những nội dung quan trọng của công tác cán bộ, đồng thời gắn với yêu cầu về kỷ luật của Đảng. Đảng muốn mạnh thì mọi cán bộ, đảng viên phải tuân thủ nghiêm kỷ luật Đảng và pháp luật Nhà nước. Muốn vậy, khâu then chốt là phải lựa chọn cán bộ cho đúng. Nếu chọn sai, kỷ luật Đảng bị ảnh hưởng, khả năng lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước cũng bị hạn chế.
Cốt lõi là phải chọn đúng người, giao đúng việc. Khi đã chọn đúng người, giao đúng việc, kết hợp với kiểm tra, giám sát, kỷ luật và kiểm soát quyền lực, cán bộ, đảng viên mới đề cao trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân.
Thực tế vẫn có tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, không làm hết chức trách, nhiệm vụ, khiến công việc trì trệ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả”. Mọi nhiệm vụ phải được đo bằng kết quả và hiệu quả công việc thực tế, chứ không thể chỉ dựa vào báo cáo hay lời nói.
Khâu đánh giá cán bộ vì thế đặc biệt quan trọng. Đánh giá không đúng thì giao việc không đúng; người có năng lực không được sử dụng, trong khi người “mồm miệng đỡ chân tay”, “thùng rỗng kêu to”, nói hay làm dở lại được trọng dụng. Đánh giá phải khách quan, trung thực, đúng năng lực, trình độ và đạo đức; trong đó đạo đức trước hết là tinh thần hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân.
Đánh giá đúng, giao việc đúng rồi phải quản lý chặt chẽ. Cấp nào quản lý cán bộ thì cấp đó phải nắm tường tận về nhân sự của mình, thường xuyên theo dõi, đánh giá, không chỉ kiểm tra hình thức qua báo cáo.
Kiểm soát quyền lực chặt chẽ không chỉ nhằm ngăn ngừa sai phạm, đẩy lùi tình trạng bê trễ, thiếu năng động mà còn phải tạo môi trường khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám vượt qua khó khăn vì lợi ích chung.
+ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài. Theo ông, cần cơ chế đột phá nào về giao nhiệm vụ, trao quyền và đãi ngộ để thực sự “chiêu hiền đãi sĩ”, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao?
- Giao nhiệm vụ, trao quyền và đãi ngộ là hết sức cần thiết để trọng dụng người tài. Đãi ngộ xứng đáng với tầm cống hiến không phải yếu tố duy nhất, nhưng là động lực quan trọng thúc đẩy cán bộ làm việc tốt hơn. Vì vậy, “chiêu hiền đãi sĩ”, trọng dụng nhân tài phải gắn với chế độ đãi ngộ phù hợp.
Tuy nhiên, thu hút nhân tài phải xuất phát từ yêu cầu công việc cụ thể, không thể làm chung chung. Phải xác định vị trí đó cần người có tầm trí tuệ ra sao, trình độ khoa học thế nào, khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn đến đâu.
Không nên áp dụng chính sách cào bằng theo kiểu cứ có bằng thạc sĩ, tiến sĩ hay học hàm giáo sư là hưởng một mức đãi ngộ nhất định. Phải xuất phát từ yêu cầu công việc để tìm đúng người, đặt đúng vị trí; sau đó tiếp tục bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi và đãi ngộ thỏa đáng để họ phát huy tài năng.
Bài học này có thể nhìn lại từ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Người đã tìm kiếm nhân tài và giao trọng trách cho nhiều trí thức lớn như Nguyễn Văn Tố, Huỳnh Thúc Kháng, Bùi Bằng Đoàn, Nguyễn Văn Huyên, Phan Anh, Trần Đại Nghĩa, Trần Hữu Tước...
Nhiều trí thức từ Pháp, Nhật, Thụy Sĩ đã từ bỏ cuộc sống vật chất đủ đầy ở nước ngoài để trở về gánh vác việc nước. Động lực thôi thúc họ là lòng yêu nước và niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ và Bác Hồ.
Bác Hồ cũng có hai bài viết quan trọng từ cuối năm 1946 là “Nhân tài và Kiến quốc” và “Tìm người tài đức”. Những tư tưởng đó cần được nghiên cứu, vận dụng bài bản trong công tác trọng dụng nhân tài hiện nay.
+ Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tinh gọn bộ máy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền để “quyết định có chất lượng hơn, bộ máy chủ động hơn”. Theo ông, đâu là điểm mấu chốt trong phân cấp, phân quyền hiện nay?
- Phân cấp, phân quyền là đòi hỏi khách quan đang được triển khai mạnh mẽ, quyết liệt hơn với phương châm: “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Những việc thuộc thẩm quyền thì địa phương phải chủ động quyết định, không thể việc gì cũng trông chờ, ỷ lại vào Trung ương. Thói quen ỷ lại sẽ triệt tiêu tính chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm.
Người lãnh đạo địa phương phải có tầm nhìn, tư duy đổi mới và đề cao trách nhiệm đối với sự phát triển của địa phương. Muốn quyết sách chính xác, đúng đắn, người đứng đầu phải phát huy trí tuệ tập thể của cấp ủy, chính quyền; khi đã quyết thì phải tập trung nguồn lực để tổ chức thực hiện.
Mọi chủ trương, chính sách đều phải trả lời câu hỏi: “Nhân dân, doanh nghiệp được lợi gì?”. Thủ tục phức tạp phải được đơn giản hóa, quyền lợi chính đáng của người dân phải được bảo đảm thuận tiện, chu đáo. Phải kiên quyết xóa bỏ tình trạng “hành chính là hành dân là chính”, đặt nhân dân vào vị trí trung tâm và hướng toàn bộ bộ máy vào mục tiêu phục vụ nhân dân.
Khi Trung ương phân cấp cho địa phương, điều mấu chốt là phải tạo cơ chế để địa phương tự quyết, tự làm và chịu trách nhiệm. Trách nhiệm trước Trung ương là cần thiết, nhưng trước hết phải là trách nhiệm trước nhân dân trên địa bàn.
Xuống đến cấp cơ sở cũng vậy. Khi xã, phường được trao thẩm quyền thì cán bộ cơ sở phải tự giác nâng cao trình độ, năng lực thực thi, phát huy trí tuệ tập thể để đưa ra quyết sách sát thực tiễn. Một quyết sách đúng ở cấp xã, cấp phường, được nhân dân đồng tình, ủng hộ, đó chính là thành công lớn nhất.
+ Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc!
