Sau hơn một năm kể từ khi Mỹ áp dụng chính sách thuế quan mới với hàng hóa Trung Quốc, nhiều dự báo từ phương Tây vẫn liên tục xoay quanh các cụm từ như “tăng trưởng chậm lại”, “tiêu dùng suy yếu” hay “lợi thế dân số biến mất”. Tuy nhiên, bức tranh thực tế của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang cho thấy nhiều diễn biến phức tạp hơn so với các nhận định bi quan.
Tăng trưởng chậm, nhưng theo hướng bền vững hơn
Mục tiêu tăng trưởng khoảng 4,5–5% của Trung Quốc trong năm 2026 được cho rằng là dấu hiệu biểu hiện nền kinh tế đang hụt hơi. Tuy nhiên, với quy mô GDP đã vượt 140 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2025, mức tăng trưởng này vẫn đồng nghĩa với việc nền kinh tế bổ sung thêm hơn 6 nghìn tỷ nhân dân tệ giá trị mới - tương đương quy mô GDP hàng năm của nhiều nền kinh tế phát triển tầm trung.
Hơn nữa, Bắc Kinh hiện không còn theo đuổi mô hình tăng trưởng tốc độ cao bằng mọi giá như trước đây. Trọng tâm chính sách đang chuyển sang tăng trưởng chất lượng cao, ưu tiên đổi mới công nghệ, nâng cấp chuỗi công nghiệp và cải thiện đời sống người dân.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chịu tác động từ căng thẳng thương mại kéo dài và xung đột địa chính trị tại Trung Đông, mô hình tăng trưởng mới này được xem là nền tảng giúp Trung Quốc duy trì khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Tiêu dùng nội địa tiếp tục đóng vai trò đầu tàu
Tiêu dùng hiện đóng góp khoảng 52% vào tăng trưởng kinh tế Trung Quốc, tăng so với năm trước và tiếp tục là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Trong nhiều năm liên tiếp, Trung Quốc duy trì vị thế là thị trường tiêu dùng lớn thứ hai thế giới. Nhờ hệ thống sản xuất hoàn chỉnh cùng các chính sách kiểm soát chi phí hiệu quả, mặt bằng giá tiêu dùng tại Trung Quốc nhìn chung thấp hơn nhiều nền kinh tế lớn khác, tạo ra khả năng “tiêu dùng nhiều với chi phí thấp”.
Đáng chú ý, xu hướng tiêu dùng tại Trung Quốc đang chuyển mạnh từ hàng hóa truyền thống sang các lĩnh vực trải nghiệm và dịch vụ như du lịch, giải trí, hòa nhạc, kinh tế số và các nền tảng trực tuyến. Đây được xem là dư địa tăng trưởng mới trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu suy yếu.
Bắc Kinh hiện cũng đặt mục tiêu xây dựng “thị trường nội địa mạnh” làm ưu tiên trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và tăng khả năng tự chủ kinh tế.
Công nghệ - động lực mới của tăng trưởng
Một số ý kiến từ phương Tây cho rằng việc Trung Quốc dồn nguồn lực lớn cho các ngành như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) hay năng lượng mới có thể làm suy yếu tiêu dùng hộ gia đình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công nghệ đang ngày càng gắn chặt với hoạt động tiêu dùng và tạo ra các thị trường mới.
Từ thiết bị nhà thông minh, xe điện cho tới các nền tảng AI ứng dụng trong y tế và dịch vụ, đổi mới công nghệ đang thay đổi cấu trúc tiêu dùng tại Trung Quốc.
Ở khía cạnh lao động, tự động hóa có thể thay thế một số công việc truyền thống, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều ngành nghề mới liên quan đến AI, thương mại điện tử, vận hành hệ thống thông minh và kinh tế số. Chính phủ và doanh nghiệp Trung Quốc hiện đẩy mạnh các chương trình đào tạo kỹ năng nhằm thích ứng với quá trình chuyển đổi này.
Theo đó, công nghệ không còn bị xem là yếu tố cạnh tranh với tiêu dùng, mà đang trở thành động lực mở rộng tiêu dùng và nâng cao năng suất của nền kinh tế.
Trung Quốc chuyển từ “lợi thế dân số” sang “lợi thế chất lượng”
Một trong những thay đổi lớn nhất của kinh tế Trung Quốc là quá trình chuyển đổi từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế nhân lực chất lượng cao.
Chi tiêu cho giáo dục của Trung Quốc đã duy trì trên 4% GDP trong hơn một thập kỷ qua. Hiện nước này có hơn 250 triệu người được đào tạo trình độ đại học và mỗi năm đào tạo hơn 5 triệu sinh viên thuộc các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) - cao nhất thế giới.
Nguồn nhân lực quy mô lớn này đang trở thành nền tảng cho tham vọng công nghệ của Bắc Kinh, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, chip bán dẫn và sản xuất công nghệ cao.
Những bước tiến như sự nổi lên của DeepSeek được xem là minh chứng cho chiến lược phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và đầu tư vào vốn con người.
Trong dự thảo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15, Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh việc tăng đầu tư cho giáo dục, y tế và an sinh xã hội nhằm củng cố niềm tin tiêu dùng và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Dù cuộc chiến thương mại với Mỹ và những biến động địa chính trị toàn cầu tiếp tục tạo sức ép lớn, nền kinh tế Trung Quốc hiện cho thấy xu hướng thích ứng dần với môi trường mới, đồng thời đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào công nghệ, tiêu dùng nội địa và chất lượng phát triển.
