Sau các lệnh trừng phạt của phương Tây, Trung Quốc nhanh chóng trở thành đối tác kinh tế quan trọng nhất của Nga. Năm 2024, Nga xuất khẩu khoảng 129 tỷ USD hàng hóa sang Trung Quốc, chủ yếu là dầu thô, than đá và khí đốt tự nhiên với mức giá chiết khấu.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), Trung Quốc đã mua hơn 372 tỷ USD nhiên liệu hóa thạch của Nga kể từ khi chiến sự ở Ukraine bắt đầu, mang lại nguồn ngoại tệ quan trọng cho Moscow trong bối cảnh bị phương Tây cô lập.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc xuất khẩu gần 116 tỷ USD hàng hóa sang Nga trong năm 2024, bao gồm máy móc, thiết bị điện tử, ô tô và nhiều sản phẩm thay thế các thương hiệu phương Tây đã rời khỏi thị trường Nga.
Công nghệ Trung Quốc trở thành “phao cứu sinh”
Các lệnh trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu và đồng minh đã hạn chế nghiêm ngặt việc xuất khẩu chất bán dẫn, vi điện tử, máy công cụ chính xác và các mặt hàng lưỡng dụng sang Nga.
Điều này khiến Moscow ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Theo Bloomberg, Bắc Kinh hiện cung cấp khoảng 90% lượng công nghệ nhập khẩu bị trừng phạt của Nga, tăng mạnh so với khoảng 80% của năm trước.
Ngoài hàng hóa dân dụng, Trung Quốc còn cung cấp lượng lớn sản phẩm lưỡng dụng có thể phục vụ mục đích quân sự như linh kiện điện tử, máy công cụ, thiết bị sản xuất máy bay không người lái và tên lửa. Bloomberg trước đó cũng cho biết Bắc Kinh đã hỗ trợ Nga về hình ảnh vệ tinh, công nghệ quan sát Trái Đất và máy bay không người lái.
Nguồn cung này giúp Nga duy trì sản xuất vũ khí và vận hành nền kinh tế thời chiến bất chấp sức ép từ phương Tây.
“Phi đô la hóa” và sự trỗi dậy của nhân dân tệ
Sau khi nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán SWIFT và khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga bị phong tỏa, Moscow và Bắc Kinh đẩy mạnh thanh toán bằng đồng nội tệ thay vì USD và euro.
Theo Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Siluanov, hơn 99% thương mại song phương Nga – Trung hiện được thanh toán bằng đồng rúp và nhân dân tệ.
Xu hướng này cũng phù hợp với định hướng của nhóm BRICS trong việc giảm phụ thuộc vào đồng USD.
Tuy nhiên, việc sử dụng nhân dân tệ ngày càng lớn cũng khiến Nga phụ thuộc nhiều hơn vào hệ thống tài chính Trung Quốc. Moscow thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân dân tệ, chi phí vay cao hơn và phải chấp nhận vị thế đàm phán vượt trội của Bắc Kinh.
Năng lượng tiếp tục là “sợi dây” gắn kết
Trong chuyến thăm Bắc Kinh tuần này, ông Putin dự kiến thúc đẩy các dự án năng lượng chiến lược, bao gồm mở rộng hệ thống đường ống dầu khí sang Trung Quốc.
Điện Kremlin đặc biệt muốn đẩy nhanh dự án đường ống khí đốt Power of Siberia 2, tuyến đường có thể cung cấp tới 50 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm cho Trung Quốc thông qua Mông Cổ. Tuy nhiên, dự án vẫn đình trệ do bất đồng về giá và điều khoản thương mại.
Giới phân tích cho rằng nhu cầu đảm bảo an ninh năng lượng của Trung Quốc ngày càng tăng sau những gián đoạn tại eo biển Hormuz trong xung đột Trung Đông. Điều này khiến nguồn cung năng lượng đường bộ từ Nga trở nên hấp dẫn hơn với Bắc Kinh.
Tuy nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc tương lai xuất khẩu năng lượng của Nga sẽ ngày càng gắn chặt với thị trường Trung Quốc, qua đó gia tăng ảnh hưởng kinh tế của Bắc Kinh đối với Moscow.
Dù hợp tác ngày càng sâu rộng, Trung Quốc vẫn ưu tiên bảo vệ lợi ích kinh tế với Mỹ và châu Âu. Hội nghị thượng đỉnh Trung - Nga lần này diễn ra chỉ ít ngày sau các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa Bắc Kinh và Washington nhằm hạ nhiệt căng thẳng thương mại và công nghệ.
Giới quan sát nhận định Bắc Kinh khó có khả năng hoàn toàn đứng về phía Moscow trong cuộc đối đầu với phương Tây, đặc biệt khi nền kinh tế Trung Quốc vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ và châu Âu.
Điều đó cho thấy dù quan hệ Nga – Trung đang được thắt chặt bởi lợi ích chiến lược và kinh tế, Bắc Kinh vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng nhằm tránh đối đầu trực diện với phương Tây. Trong khi Nga ngày càng cần Trung Quốc để duy trì thương mại, công nghệ và nguồn thu năng lượng, Bắc Kinh dường như muốn giữ vai trò của một đối tác có lợi cho mình hơn là trở thành một đồng minh phải chia sẻ mọi rủi ro với Moscow.
