Kỳ 2: Từ “nâu” sang “xanh” – thực tiễn sinh động của phát triển bền vững ở Quảng Ninh và ngành Than

Quảng Ninh – dấu ấn tiêu biểu trong hành trình chuyển đổi mô hình phát triển “từ nâu sang xanh”

Trong tiến trình đổi mới và phát triển đất nước, Quảng Ninh luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây cũng là vùng đất giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than đá – nguồn năng lượng đã góp phần tạo nên diện mạo kinh tế của địa phương suốt nhiều thập kỷ qua.

Sự phát triển của ngành Than đã đóng góp to lớn cho ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho hàng vạn lao động và giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, cũng như nhiều địa phương phát triển dựa trên khai thác tài nguyên, Quảng Ninh từng đứng trước bài toán không dễ giải giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và gìn giữ cảnh quan sinh thái.

Nhận thức rõ những yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã sớm lựa chọn con đường chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, coi đây là quyết sách chiến lược mang tầm nhìn dài hạn. Qua nhiều kỳ Đại hội, Đảng bộ tỉnh luôn kiên định mục tiêu phát triển bền vững, lấy chất lượng tăng trưởng, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của nhân dân làm trọng tâm.

Điều đáng chú ý là “từ nâu sang xanh” không đơn thuần là giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Đó là sự chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực; từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Thực tiễn đã chứng minh tính đúng đắn của lựa chọn đó. Từ một địa phương có cơ cấu kinh tế phụ thuộc lớn vào khai khoáng, Quảng Ninh từng bước hình thành mô hình tăng trưởng đa trụ cột với sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp chế biến, dịch vụ, du lịch, logistics và kinh tế biển.

Giai đoạn 2021-2025, dù chịu tác động của dịch bệnh, biến động kinh tế toàn cầu và thiên tai, Quảng Ninh vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất cả nước; nhiều năm liên tiếp dẫn đầu các bảng xếp hạng về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, cải cách hành chính và mức độ hài lòng của người dân.

Quan trọng hơn, chất lượng môi trường trên địa bàn tỉnh tiếp tục được cải thiện. Nhiều khu vực khai trường, bãi thải sau khai thác được hoàn nguyên, phủ xanh; hạ tầng môi trường được đầu tư đồng bộ; nhận thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường trong cộng đồng doanh nghiệp ngày càng được nâng cao.

Những kết quả đó không chỉ khẳng định hiệu quả của chiến lược phát triển “từ nâu sang xanh”, mà còn cho thấy khả năng hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

TKV – trụ cột kinh tế và lực lượng tiên phong trong chuyển đổi xanh

Trong hành trình phát triển của Quảng Ninh, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) luôn giữ vai trò là doanh nghiệp nhà nước chủ lực, lực lượng nòng cốt bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Với hơn 180 năm hình thành và phát triển của ngành Than, TKV hiện là một trong những tập đoàn kinh tế nhà nước lớn nhất cả nước, đóng góp hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách, tạo việc làm ổn định cho hàng vạn lao động, trong đó phần lớn đang làm việc trên vùng đất mỏ Quảng Ninh.

Giai đoạn 2021-2025, mặc dù đối mặt với nhiều biến động của thị trường năng lượng thế giới, yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường và xu thế chuyển đổi năng lượng toàn cầu, TKV vẫn duy trì ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo đảm nguồn cung than cho sản xuất điện, xi măng, phân bón và nhiều ngành kinh tế trọng điểm.

Song song với nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, TKV cũng là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong thực hiện trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Hằng năm, Tập đoàn dành nguồn lực lớn cho đầu tư các công trình xử lý nước thải, cải tạo phục hồi môi trường, trồng cây xanh, quản lý bãi thải và ứng dụng công nghệ hiện đại trong khai thác, vận chuyển than.

Có thể khẳng định, TKV không chỉ là trụ cột kinh tế của Quảng Ninh mà còn là lực lượng tiên phong trong hiện thực hóa các chủ trương của Đảng về phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn.

Những chuyển động mạnh mẽ của ngành Than vì mục tiêu phát triển bền vững

Quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước và chiến lược phát triển “từ nâu sang xanh” của tỉnh Quảng Ninh, ngành Than đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo vệ môi trường với quy mô ngày càng lớn và hiệu quả ngày càng rõ nét.

Hệ thống xử lý nước thải mỏ liên tục được đầu tư, hiện đại hóa, bảo đảm nước sau xử lý đạt quy chuẩn môi trường trước khi xả ra môi trường tự nhiên. Nhiều công trình được tự động hóa và kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả giám sát và vận hành.

Công tác quản lý bãi thải, hồ lắng, đập chắn ngày càng chặt chẽ, góp phần giảm thiểu nguy cơ mất an toàn, đặc biệt trong mùa mưa bão.

Hoạt động trồng cây hoàn nguyên môi trường tiếp tục được đẩy mạnh. Hàng nghìn héc-ta bãi thải và khai trường sau khai thác được phủ xanh, từng bước hình thành những vành đai sinh thái mới trên vùng đất mỏ.

Đặc biệt, việc đầu tư các tuyến băng tải vận chuyển than thay thế phương thức vận tải bằng ô tô truyền thống đã tạo bước chuyển quan trọng trong giảm bụi, giảm phát thải khí nhà kính, giảm áp lực giao thông và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Những kết quả đó là minh chứng rõ nét cho quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất của ngành Than theo hướng hiện đại hơn, xanh hơn và thân thiện với môi trường hơn.

Khẳng định vai trò doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên phát triển xanh

Bước sang giai đoạn phát triển mới, những yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước ngày càng cao. Xu thế kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp cùng các tiêu chuẩn ESG đang trở thành thước đo mới đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Đối với Việt Nam, cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 vừa là trách nhiệm quốc tế, vừa là động lực thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhà nước cần tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, dẫn dắt trong chuyển đổi xanh.

Đối với ngành Than, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ lớn: bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Điều đó đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy xử lý ô nhiễm sang tư duy quản trị môi trường; từ ứng phó bị động sang phòng ngừa chủ động; từ đầu tư đơn lẻ sang đầu tư thông minh dựa trên khoa học công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

Đây cũng chính là tiền đề để TKV nói chung và Công ty Môi trường - TKV nói riêng tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong công tác bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng ngành Than hiện đại, phát triển bền vững và thân thiện với môi trường.

Những thành tựu của Quảng Ninh và ngành Than trong thời gian qua không chỉ phản ánh hiệu quả của một mô hình phát triển đúng hướng, mà còn khẳng định sức sống của các chủ trương, nghị quyết của Đảng khi được cụ thể hóa vào thực tiễn. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Công ty Môi trường - TKV tiếp tục khẳng định vị thế là hạt nhân nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường của ngành Than trong giai đoạn mới.

Kỳ 3: Công ty Môi trường - TKV: Hạt nhân nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường ngành Than và các giải pháp đột phá trong kỷ nguyên mới.

​