Từ “hạt nhân xanh” của ngành Than đến sứ mệnh bảo vệ môi trường
Trong quá trình phát triển của ngành Than, cùng với yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường (BVMT) và phát triển bền vững, sự ra đời và trưởng thành của Công ty Môi trường - TKV là một tất yếu khách quan, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) trong việc gắn phát triển sản xuất với bảo vệ môi trường.
Tiền thân của Công ty là Công ty Than Cẩm Phả, được tổ chức lại theo Quyết định số 55/QĐ-BCN ngày 9/9/1998 của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp. Trải qua nhiều lần đổi mới mô hình tổ chức phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành Than, đơn vị lần lượt mang tên Công ty Xây dựng mỏ - TKV, Công ty Xây dựng công trình môi trường mỏ - TKV, Công ty TNHH một thành viên Môi trường - TKV và từ ngày 1/2/2026 chính thức trở thành Chi nhánh Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam - Công ty Môi trường - TKV.
Mỗi bước phát triển của Công ty đều gắn liền với những yêu cầu mới của công tác BVMT vùng than. Từ nhiệm vụ ban đầu chủ yếu là xây dựng các công trình môi trường, đến nay Công ty đã trở thành đơn vị chuyên trách về BVMT của toàn Tập đoàn, đảm nhận những lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng như xử lý nước thải mỏ, quản lý bãi thải, hoàn nguyên môi trường, xử lý chất thải nguy hại, quản lý hệ thống băng tải than, vận hành các công trình môi trường và triển khai nhiều giải pháp giảm thiểu tác động của hoạt động khai thác than đến môi trường.
Sau gần hai thập kỷ xây dựng và trưởng thành, Công ty không chỉ mở rộng quy mô hoạt động mà còn từng bước khẳng định vị thế là lực lượng nòng cốt trong công tác BVMT của ngành Than. Những thành tích đạt được đã được Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động hạng Ba, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Cờ thi đua của Bộ Công Thương cùng nhiều danh hiệu thi đua khác.
Đó không chỉ là niềm tự hào của tập thể cán bộ, người lao động Công ty mà còn là minh chứng sinh động cho vai trò ngày càng quan trọng của đơn vị trong chiến lược phát triển bền vững của TKV và tỉnh Quảng Ninh.
Vai trò lãnh đạo của Đảng – nền tảng của sự phát triển
Trong mọi giai đoạn phát triển của Công ty Môi trường - TKV, từ mở rộng quy mô hoạt động đến thực hiện những nhiệm vụ môi trường ngày càng phức tạp, vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảng luôn là yếu tố xuyên suốt, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển doanh nghiệp với nhiệm vụ chính trị được giao.
Đảng bộ Công ty luôn quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương, của Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Đảng bộ Than Quảng Ninh; đồng thời cụ thể hóa thành các chương trình hành động, nghị quyết chuyên đề phù hợp với đặc thù của đơn vị.
Trong điều kiện thực hiện nhiệm vụ trên nhiều địa bàn, nhiều lĩnh vực có tính chất đặc thù và yêu cầu kỹ thuật cao, Đảng bộ Công ty luôn phát huy vai trò hạt nhân chính trị, bảo đảm sự thống nhất giữa nhiệm vụ sản xuất kinh doanh với nhiệm vụ BVMT, giữa hiệu quả kinh tế với trách nhiệm xã hội.
Các tổ chức đảng, đoàn thể trong Công ty thực sự trở thành cầu nối giữa chủ trương của Đảng với người lao động; phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công nhân lao động có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và ý thức sâu sắc về BVMT.
Có thể khẳng định, chính sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố quyết định để Công ty Môi trường - TKV hoàn thành tốt vai trò là đơn vị chuyên trách về môi trường của ngành Than trong suốt thời gian qua.
Giữ nguồn nước sạch cho vùng than: Từ những bãi thải xám đến các vành đai xanh
Nước thải mỏ luôn là một trong những thách thức môi trường lớn nhất đối với hoạt động khai thác than. Nếu không được xử lý triệt để, nguồn nước này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, nguồn nước mặt, nước ngầm cũng như đời sống của người dân trên địa bàn.
Nhận thức rõ điều đó, Công ty Môi trường - TKV đã xây dựng và vận hành hệ thống gần 50 trạm xử lý nước thải mỏ tại các đơn vị sản xuất than trên địa bàn Quảng Ninh, Thái Nguyên và Lạng Sơn.
Hằng năm, Công ty xử lý trên 130 triệu mét khối nước thải mỏ, bảo đảm nước sau xử lý đạt các quy chuẩn môi trường trước khi xả ra môi trường tự nhiên. Đây là con số thể hiện rõ quy mô, trách nhiệm và vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong thực hiện nhiệm vụ BVMT.
Không chỉ dừng lại ở việc xử lý nước thải, Công ty còn từng bước tự động hóa các trạm xử lý, kết nối hệ thống quan trắc trực tuyến với cơ quan quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, minh bạch hóa công tác môi trường và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn mới.
Những công trình ấy đang âm thầm thực hiện nhiệm vụ như những “lá chắn xanh”, góp phần bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái vùng than.
Nếu nước thải mỏ là thách thức dưới lòng đất, thì các bãi thải đất đá lại là dấu ấn dễ nhận thấy nhất của hoạt động khai thác than trên mặt đất.
Với vai trò đơn vị chuyên trách, Công ty Môi trường - TKV đang trực tiếp quản lý nhiều bãi thải lớn của ngành Than, thực hiện đồng bộ các giải pháp kỹ thuật như xây dựng đê chắn, kè gia cố, hệ thống thoát nước, hồ lắng và quan trắc thường xuyên nhằm bảo đảm an toàn môi trường.
Đặc biệt, Công ty đã áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật trong theo dõi biến động bãi thải, chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn trong mùa mưa bão, góp phần bảo đảm sản xuất ổn định và giảm thiểu rủi ro môi trường.
Song hành với đó là công tác hoàn nguyên môi trường sau khai thác. Từ những khu vực đất đá trơ trọi, khô cằn, nhiều bãi thải và khai trường đã được phủ xanh bằng các loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của vùng than.
Hằng năm, Công ty thực hiện trồng và chăm sóc hàng trăm héc-ta cây xanh trên các bãi thải, góp phần cải tạo cảnh quan, chống xói mòn, giảm phát tán bụi và từng bước phục hồi hệ sinh thái tự nhiên.
Những diện tích cây xanh ngày càng mở rộng không chỉ tạo nên những “lá phổi xanh” cho vùng than mà còn là minh chứng sinh động cho quan điểm phát triển hài hòa giữa khai thác tài nguyên với bảo vệ môi trường mà Đảng và Nhà nước đã xác định.
Chuyển đổi số và những bước đi của ngành Than xanh
Trong hành trình chuyển đổi xanh của ngành Than, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực quan trọng.
Một trong những dấu ấn nổi bật là việc Công ty Môi trường - TKV được giao quản lý, vận hành 3 tuyến băng tải với tổng chiều dài 12,3km thay thế phương thức vận tải than bằng ô tô truyền thống. Đây là bước đột phá quan trọng trong giảm bụi, giảm phát thải khí nhà kính, giảm áp lực giao thông và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Việc sử dụng băng tải không chỉ giúp giảm tiêu hao nhiên liệu mà còn góp phần nâng cao năng suất vận chuyển, giảm chi phí sản xuất và bảo đảm an toàn giao thông trong khu vực khai thác.
Bên cạnh đó, Công ty đang trực tiếp quản lý khoảng 32km đường chuyên dụng vận tải than. Hằng ngày, các xe xitec chuyên dụng thực hiện tưới nước dập bụi nhằm giảm thiểu phát tán bụi ra môi trường xung quanh.
Dù là công việc thầm lặng, nhưng đây là nhiệm vụ có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe người lao động và cộng đồng dân cư khu vực lân cận.
Song song với các giải pháp giảm thiểu bụi và khí thải, Công ty còn thực hiện thu gom, vận chuyển và xử lý hàng nghìn tấn chất thải nguy hại phát sinh từ các đơn vị trong Tập đoàn mỗi năm. Toàn bộ quá trình được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật về BVMT, bảo đảm an toàn cho con người và hệ sinh thái.
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Công ty đang từng bước xây dựng mô hình doanh nghiệp môi trường số. Nhiều hệ thống quan trắc môi trường tự động đã được đầu tư, kết nối dữ liệu trực tuyến; các trạm xử lý nước thải được tự động hóa; phần mềm quản lý kỹ thuật, quản lý vận hành ngày càng được ứng dụng rộng rãi.
Đặc biệt, kế hoạch đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho công nghệ môi trường, thiết bị hiện đại và chuyển đổi số trong giai đoạn tới cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Công ty trong việc bắt kịp xu thế phát triển của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Đây không chỉ là giải pháp nâng cao năng suất lao động mà còn là nền tảng để xây dựng hệ thống quản trị môi trường thông minh, minh bạch, hiệu quả và bền vững.
Những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn phát triển mới
Từ những kết quả đạt được có thể khẳng định, Công ty Môi trường - TKV đã và đang thực hiện tốt vai trò là lực lượng nòng cốt trong công tác BVMT của ngành Than.
Thông qua các mô hình xử lý nước thải, quản lý bãi thải, trồng cây hoàn nguyên, vận hành băng tải, dập bụi đường vận tải, xử lý chất thải nguy hại và chuyển đổi số trong quản lý môi trường, Công ty đã góp phần quan trọng hiện thực hóa chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế gắn với BVMT; đồng thời đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển “từ nâu sang xanh” của tỉnh Quảng Ninh.
Đây là minh chứng sinh động cho vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong thời kỳ mới – không chỉ là lực lượng sản xuất chủ lực của nền kinh tế mà còn là lực lượng tiên phong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và xây dựng nền kinh tế carbon thấp theo định hướng của Đảng và Nhà nước.
Những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận, song hành trình phát triển xanh của ngành Than vẫn còn nhiều thách thức phía trước.
Biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp; các tiêu chuẩn ESG đang trở thành thước đo quan trọng của doanh nghiệp hiện đại; các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới dần hình thành; cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đặt ra áp lực giảm phát thải ngày càng lớn đối với nhiều ngành kinh tế, trong đó có ngành Than.
Cùng với đó là yêu cầu chuyển đổi số sâu rộng, phát triển nguồn nhân lực môi trường chất lượng cao và xây dựng mô hình doanh nghiệp môi trường hiện đại theo chuẩn quốc tế.
Những thách thức ấy đòi hỏi Công ty Môi trường - TKV phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, nâng cao năng lực khoa học công nghệ, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ môi trường tiên tiến; từng bước trở thành trung tâm công nghệ môi trường hàng đầu của ngành Than và của tỉnh Quảng Ninh.
Và giải pháp đột phá trong kỷ nguyên mới
Trong hành trình hướng tới tăng trưởng xanh và mục tiêu Net Zero 2050, Công ty Môi trường - TKV sẽ không chỉ là đơn vị thực hiện nhiệm vụ môi trường của ngành Than, mà còn là lực lượng góp phần kiến tạo những giá trị phát triển bền vững mới cho vùng đất mỏ và cho tương lai của ngành Than Việt Nam.
Theo đó, cần nghiên cứu xây dựng Trung tâm Điều hành môi trường số ngành Than trực thuộc Công ty Môi trường - TKV, đóng vai trò “bộ não số” trong quản lý môi trường vùng than. Trung tâm sẽ tích hợp dữ liệu về nước thải, khí thải, bụi, bãi thải, cây xanh hoàn nguyên và các công trình môi trường trên nền tảng số thống nhất, giúp nâng cao hiệu quả giám sát và điều hành theo thời gian thực.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát môi trường thông qua việc kết nối với các trạm quan trắc tự động và camera hiện trường nhằm phân tích dữ liệu, phát hiện bất thường, cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm, sạt lở hoặc các sự cố môi trường.Đây sẽ là bước chuyển quan trọng từ quản lý môi trường truyền thống sang quản trị môi trường thông minh.
Xây dựng mô hình Digital Twin cho hệ thống môi trường vùng than nhằm theo dõi trạng thái vận hành của các công trình môi trường trọng điểm như trạm xử lý nước thải, bãi thải, hồ lắng, đập chắn và tuyến băng tải theo thời gian thực, đánh giá các kịch bản rủi ro và nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai, sự cố môi trường.
Chú trọng phát triển kinh tế tuần hoàn từ nước thải mỏ, nước thải sau xử lý cần được nghiên cứu tái sử dụng cho tưới cây hoàn nguyên, dập bụi đường vận tải, cấp nước kỹ thuật và bổ sung cho các hồ điều hòa sinh thái. Đây là giải pháp vừa tiết kiệm tài nguyên nước, vừa giảm chi phí sản xuất và phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh.
Xây dựng Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển công nghệ môi trường ngành Than nhằm nghiên cứu các công nghệ xử lý nước thải mỏ, quản lý bãi thải, giảm phát thải khí nhà kính, phục hồi môi trường và ứng dụng công nghệ số trong quản trị môi trường. Đây là nền tảng quan trọng để Công ty từng bước trở thành doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực môi trường.
Cùng với đó, triển khai Chương trình “Một triệu cây xanh vùng than đến năm 2035”. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc phủ xanh các bãi thải sau khai thác mà còn xây dựng các vành đai sinh thái bao quanh khu vực sản xuất, các tuyến đường vận tải, khu dân cư vùng than và những khu vực có nguy cơ phát tán bụi.
Song song với đó là ứng dụng công nghệ GIS, ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái (drone) và dữ liệu số để quản lý, chăm sóc và đánh giá hiệu quả phát triển cây xanh.
Không chỉ góp phần hấp thụ carbon, cải thiện môi trường sống và bảo vệ đa dạng sinh học, chương trình này còn có thể tạo tiền đề hình thành các không gian sinh thái, du lịch trải nghiệm sau khai thác trong tương lai.
Đáng chú ý, giải pháp mang tính chiến lược và có ý nghĩa lâu dài nhất là xây dựng lộ trình đưa Công ty Môi trường - TKV trở thành doanh nghiệp môi trường số hàng đầu Việt Nam. Theo đó, Công ty cần tập trung vào ba trụ cột: hiện đại hóa công nghệ môi trường; chuyển đổi số toàn diện trong quản trị và điều hành; xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao làm chủ các công nghệ mới như AI, Big Data, IoT, GIS và quản trị carbon.
Phấn đấu đến năm 2030 trở thành đơn vị dẫn đầu ngành Than về công nghệ môi trường; đến năm 2035 trở thành doanh nghiệp môi trường số hàng đầu Việt Nam; và đến năm 2045 trở thành trung tâm công nghệ môi trường có uy tín trong khu vực Đông Nam Á.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với nền tảng truyền thống, sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm chỉ đạo của TKV cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, Công ty Môi trường - TKV hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, trở thành “lá chắn xanh” của ngành Than, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.
