Tỉ mỉ, kỳ công
Làng Vác, Kẻ Vác hay Canh Hoạch đều là tên gọi của làng nghề đan lồng chim nổi tiếng ở xã Dân Hoà, Thanh Oai, TP Hà Nội. Chỉ bằng những thanh trúc, tre, người dân làng Vác đã tạo ra những chiếc lồng chim đẹp mắt và tỉ mỉ trong từng chi tiết.
Làng Canh Hoạch nổi tiếng là nơi “khai sinh” ra hàng nghìn, hàng vạn chiếc lồng chim cầu kỳ, tinh xảo.
Lồng chim tuy là một sản phẩm không phải quá tinh xảo hay cầu kỳ nhưng tại Việt Nam chỉ có Canh Hoạch được biết đến là làng nghề làm lồng chim. Nổi tiếng bởi sự tinh tế và đa dạng về mẫu mã, vì vậy dân chơi chim không ai không biết về làng làm lồng chim Kẻ Vác.
Đến Canh Hoạch, không khí làng nghề sôi động với những thanh nan tre được bày thành hàng dài hai bên đường, những người thợ cần mẫn vót tre, trúc và tiếng máy cắt, khoan rộn ràng.
Nổi tiếng bởi chất lượng sản phẩm, người chơi chim không ai không biết về làng làm lồng chim Kẻ Vác.
Đặc điểm của lồng chim nơi đây chính là để càng lâu càng bền, càng đẹp. Mỗi loài chim sẽ có một loại lồng phù hợp và một chú chim quý nếu được ở trong “nhà” đẹp thì sẽ càng có giá trị, tiếng hót cũng vì thế mà lảnh lót hơn.
Để làm nên một chiếc lồng chim đáp ứng được các tiêu chí bền, đẹp người thợ phải kỳ công với nhiều công đoạn như ngâm tre, luộc tre, hun tre, quang dầu, vót nan làm đáy, làm vanh (vành), cửa, cầu, ráp lồng, trang trí.
Để làm nên một chiếc lồng cho chim, người thợ làng Vác phải kỳ công với nhiều công đoạn.
Gắn bó với nghề hơn chục năm, gia đình anh Nguyễn Văn Quảng (xã Dân Hòa, Thanh Oai, Hà Nội) cho biết, công việc này yêu cầu người thợ làm lồng chim không chỉ có sự khéo léo mà còn phải hiểu biết về hình dáng, tập tính sinh hoạt của từng loài thì mới làm ra những chiếc lồng vừa vặn, phù hợp.
“Để tạo ra những “ngôi nhà” cho chim không quá khó nhưng cần có sự tỉ mỉ, chi tiết. Ngay từ khâu chọn nguyên liệu làm lồng, cần chọn những cây tre tốt. Sau khi mang về chẻ, uốn, nắn, tre được cho vào luộc, rồi ngâm trong bùn để đảm bảo độ bền”, anh Quảng chia sẻ.
Làm lồng chim không quá khó nhưng yêu cầu người thợ cần tỉ mỉ trong từng công đoạn.
Theo nhiều người làm nghề trong làng, công đoạn làm vanh, khoan vanh và uốn vai lồng là quan trọng nhất.
“Khi dựng lồng chim lên lồng phải thẳng, vai vuông, các vanh phải cân đối với nhau thì mới tạo nên chiếc lồng đẹp. Lồng chuẩn hay không là khi ngắm lồng ngồi bên này nhìn sang bên kia thì nan bên này che khuất nan bên kia. Đây là công đoạn yêu cầu tay nghề của người thợ để đảm bảo chất lượng sản phẩm”, anh Quảng cho biết thêm.
Giàu nhờ “xây nhà” cho chim
Những chiếc lồng chim đa dạng, tinh xảo không chỉ thỏa mãn thú chơi chim cảnh tao nhã của người Việt mà còn mang lại lợi nhuận về kinh tế người làng Vác.
Ở làng Vác, nhìn vào sân nhà nào cũng thấy ngổn ngang đầy những nguyên liệu làm lồng chim. Từ đàn ông đến phụ nữ, cả người già và trẻ nhỏ, mỗi người đều tham gia làm một công đoạn tùy theo khả năng và tay nghề của mình. Công việc của họ diễn ra từ sáng sớm, có khi kéo dài đến tận 9, 10 giờ đêm.
Công việc của các cơ sở sản xuất lồng chim tại làng Canh Hoạch diễn ra từ sáng sớm, có khi kéo dài đến tận 9, 10 giờ đêm.
Được biết, thời điểm trước dịch Covid-19, mỗi ngày làng Vác bán ra khoảng 3.000 lồng chim. Sau 2 năm chững lại do đại dịch, các hộ dân nơi đây đang tất bật trở lại, dần quay lại quỹ đạo cũ.
Chị Diễm (42 tuổi), thợ làm lồng chim tại làng Vác, xã Dân Hòa, Thanh Oai cho biết: “Gia đình 3 người làm việc tất bật từ sáng đến tối, tính trung bình mỗi ngày bán ra thị trường khoảng 5-7 chiếc lồng. Chủ yếu là các loại lồng bình dân, tùy kích thước mà giá sẽ khác nhau”
Tùy vào kích thước và chất lượng, mỗi lồng sẽ có các mức giá khác nhau.
Hiện, giá đổ buôn những lồng cao cấp, được điêu khắc, trạm trổ công phu, tỉ mỉ tại làng Vác có giá từ 1,5 triệu đồng/chiếc, lồng thường dao động 100.000 - 500.000 đồng/chiếc, tuy theo kích thước và nguyên liệu tạo nên sản phẩm.
Dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân làng Vác, hàng trăm, hàng nghìn chiếc lồng đã được hoàn thiện và đưa đi khắp nơi trên cả nước. Thậm chí, nhiều hộ gia đình còn xuất đi nước ngoài như Singapore, Thái Lan, Malaysia,...
“Gia đình thường sản xuất theo đơn đặt hàng của khách. Cứ vài ngày sẽ có 1 chuyến hàng, khách có thể tự đến lấy hoặc gia đình sẽ chuyển đi”, chị Diễm nói.
Dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân làng Vác, hàng trăm, hàng nghìn chiếc lồng đã được hoàn thiện.
Hiện nay, lồng chim làng Vác không tập trung đắp mạ những nguyên liệu đắt tiền như ngà voi, vàng bạc để tăng giá trị của lồng mà chủ yếu dựa vào sự sáng tạo mẫu mã, chi tiết tỉ mỉ và chất lượng bền, đẹp.
Toàn bộ nguyên liệu làm lồng chim nơi đây được xử lý tự nhiên, không qua hóa chất và chế tác bằng tay nên hoàn toàn “ăn đứt” lồng của các nơi khác. Nếu người chơi biết giữ gìn, lồng có thể dùng đến chục năm không hỏng vì vậy mà nhiều người nuôi chim còn tìm về tận làng đặt lồng chim theo kiểu dáng, kích cỡ mình thích.
Bài và ảnh: Quỳnh Anh
