Theo UBND tỉnh Lào Cai, những năm qua, hệ thống truyền thanh cơ sở luôn giữ vai trò là cầu nối quan trọng giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Thông qua các chương trình phát thanh, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cùng những thông tin thiết yếu về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, phòng chống thiên tai, dịch bệnh được truyền tải kịp thời đến người dân, đặc biệt tại các địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới.
Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác thông tin, tuyên truyền trong bối cảnh chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đã phối hợp với các địa phương tiến hành rà soát toàn diện hiện trạng hệ thống truyền thanh cơ sở trên địa bàn tỉnh.
Kết quả rà soát cho thấy tại 99/99 xã, phường trên địa bàn tỉnh, hiện toàn tỉnh có 159 đài truyền thanh cấp xã với 4.600 cụm thu phát thanh, loa truyền thanh các loại. Trong đó có 70 đài truyền thanh vô tuyến FM và 89 đài truyền thanh ứng dụng công nghệ thông tin - viễn thông (CNTT-VT).
Hệ thống truyền thanh vô tuyến FM hiện đang là khâu yếu nhất trong hạ tầng thông tin cơ sở của tỉnh. Trong tổng số 70 đài truyền thanh FM, chỉ có 14 đài hoạt động ổn định, chiếm 20%; 35 đài hoạt động kém và 21 đài đã hỏng hoàn toàn. Như vậy, có tới 80% số đài FM không còn đáp ứng tốt yêu cầu vận hành.
Tương tự, trong tổng số 2.370 cụm loa FM đang sử dụng, chỉ có 678 cụm hoạt động ổn định, chiếm 28,6%; còn lại 760 cụm hoạt động kém và 932 cụm đã hỏng. Tỷ lệ cụm loa hoạt động kém hoặc hỏng lên tới 71,4%.
Nguyên nhân chủ yếu là do phần lớn hệ thống FM được đầu tư từ nhiều năm trước, thiết bị đã xuống cấp, thường xuyên hư hỏng, chất lượng truyền dẫn tín hiệu không ổn định. Bên cạnh đó, việc thiếu kinh phí bảo trì, sửa chữa thường xuyên cùng tác động của điều kiện thời tiết, thiên tai và quá trình sắp xếp đơn vị hành chính đã ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả khai thác, sử dụng.
Trong khi đó, hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT cho thấy hiệu quả rõ rệt hơn. Trong tổng số 89 đài CNTT-VT hiện có, 73 đài hoạt động ổn định, đạt 82%; chỉ có 4 đài hỏng. Đối với 2.230 cụm thu phát thanh ứng dụng CNTT-VT, tỷ lệ hoạt động ổn định đạt trên 75%.
Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 2.820/2.906 thôn, tổ dân phố có loa truyền thanh. Tuy nhiên, chỉ có 1.420 thôn, tổ dân phố có cụm loa hoạt động ổn định. Khoảng 1.480 thôn, tổ dân phố chưa có cụm loa hoặc cụm loa đã hỏng, hoạt động kém. Ngoài ra vẫn còn 6 thôn chưa có điện lưới quốc gia.
Thực trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thông tin chính thống của người dân, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới.
Bên cạnh hạn chế về hạ tầng truyền dẫn, nhiều địa phương còn thiếu các thiết bị phục vụ sản xuất chương trình phát thanh như máy tính, micro, bàn trộn âm thanh, máy ghi âm, thiết bị lưu trữ dữ liệu và phần mềm chuyên dụng. Hạ tầng mạng internet, nguồn điện và điều kiện kỹ thuật phục vụ vận hành tại một số địa phương cũng chưa đáp ứng yêu cầu.
Công tác quản lý, vận hành đài truyền thanh cơ sở hiện chưa thống nhất. Đội ngũ cán bộ phụ trách chủ yếu là kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu về sản xuất chương trình phát thanh, vận hành thiết bị và ứng dụng công nghệ số. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng nội dung và hiệu quả hoạt động của hệ thống truyền thanh cơ sở.
Trên cơ sở nhu cầu thực tế từ cơ sở, có 95/99 xã, phường đề xuất sửa chữa, nâng cấp hoặc đầu tư bổ sung hệ thống truyền thanh.
Các địa phương đề xuất chuyển đổi 2.119 cụm loa FM sang cụm thu phát thanh ứng dụng CNTT-VT; thay thế 407 cụm thu phát thanh CNTT-VT đã hỏng; bổ sung 903 cụm thu phát thanh mới; sửa chữa 71 cụm hiện có và gia hạn 198 thuê bao SIM 4G phục vụ vận hành hệ thống. Ngoài ra, 56 xã, phường đề nghị bổ sung các thiết bị phục vụ sản xuất chương trình như máy tính, máy ghi âm, micro IP, thiết bị lưu trữ dữ liệu và các phương tiện tác nghiệp cần thiết.
Tổng kinh phí các địa phương đề xuất ban đầu khoảng 142,7 tỷ đồng. Tuy nhiên sau khi rà soát, phân tích và xây dựng phương án đầu tư, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất lựa chọn phương án đầu tư theo nhu cầu thực tế của các địa phương với tổng kinh phí dự kiến khoảng 126,8 tỷ đồng.
Theo phương án này, tỉnh sẽ thực hiện chuyển đổi toàn bộ 2.119 cụm loa FM sang hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT; thay thế 407 cụm đã hỏng; bổ sung 903 cụm mới tại các xã, phường có nhu cầu; đồng thời hỗ trợ bổ sung thiết bị phục vụ quản lý, vận hành hệ thống.
Nếu được triển khai, phương án sẽ bảo đảm 100% xã, phường có hệ thống truyền thanh ứng dụng CNTT-VT và khoảng 99,8% thôn, tổ dân phố có ít nhất một cụm thu phát thanh ứng dụng CNTT-VT, ngoại trừ các khu vực chưa có điện lưới quốc gia.
Việc đầu tư nâng cấp hệ thống truyền thanh cấp xã không chỉ nhằm khắc phục tình trạng xuống cấp hiện nay mà còn góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu về chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và nâng cao chất lượng công tác thông tin cơ sở.
Theo đề xuất của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch việc đầu tư sẽ ưu tiên các xã biên giới, địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các khu vực có hệ thống truyền thanh hư hỏng hoặc hoạt động kém hiệu quả. Cùng với đầu tư hạ tầng kỹ thuật, các địa phương sẽ tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ phụ trách truyền thanh cơ sở; chuẩn hóa quy trình quản lý, vận hành; nâng cao chất lượng nội dung tuyên truyền và khai thác hiệu quả Hệ thống thông tin nguồn của tỉnh.
