Tại tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo” diễn ra sáng 24/8 tại TP Hải Phòng, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VHTT&DL thông tin về hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Báo chí năm 2025, đồng thời phân tích một số thay đổi đáng chú ý đối với hoạt động báo chí và đội ngũ người làm báo.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, cùng với Luật Báo chí năm 2025, hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành đã được xây dựng và ban hành đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan báo chí triển khai những quy định mới trong thực tiễn.
Luật giảm số điều nhưng không đồng nghĩa giảm quy định
Một nội dung được Phó Cục trưởng Cục Báo chí phân tích là Luật Báo chí năm 2025 gồm 4 chương, 51 điều, giảm 2 chương và 10 điều so với Luật Báo chí năm 2016. Tuy nhiên, theo ông, việc giảm số điều không đồng nghĩa với việc các quy định đối với hoạt động báo chí giảm đi.
Lý do là trong quá trình xây dựng pháp luật hiện nay, những vấn đề mang tính nguyên tắc, thuộc thẩm quyền của Quốc hội được quy định trực tiếp trong luật; còn những nội dung cần hướng dẫn chi tiết, có tính kỹ thuật hoặc có thể được điều chỉnh theo thực tiễn được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định.
Vì vậy, Luật Báo chí mới có tính nguyên tắc cao hơn ở một số nội dung, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều vấn đề. Riêng Nghị định 237 đã được giao hướng dẫn 17 điều, 18 khoản của Luật.
"Cách thiết kế này giúp hệ thống pháp luật có khả năng thích ứng tốt hơn với những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, nhất là trong bối cảnh hoạt động báo chí đang thay đổi nhanh dưới tác động của công nghệ số và các nền tảng mới", ông Hiếu cho biết.
Những thay đổi đáng chú ý về thẻ nhà báo
Một trong những nội dung được ông Nguyễn Văn Hiếu lưu ý là quy định mới về thời hạn sử dụng thẻ nhà báo.
Theo quy định mới, thời hạn sử dụng thẻ nhà báo được tính 5 năm kể từ ngày cấp, thay vì cách tính theo một kỳ hạn chung. Điều này tạo sự linh hoạt hơn trong việc cấp và đổi thẻ, tránh tình trạng phải thực hiện đổi thẻ đồng loạt theo một mốc thời gian chung.
Bên cạnh đó, quy định tại khoản 4 Điều 16, những người làm việc tại cơ quan tạp chí khoa học không thuộc đối tượng xét cấp thẻ nhà báo. Ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết những người không thực hiện hoạt động báo chí mà chỉ thực hiện việc nghiên cứu, công bố kết quả nghiên cứu thì không thuộc đối tượng được cấp thẻ nhà báo.
Một điểm đáng chú ý khác là điều kiện cấp thẻ nhà báo lần đầu. Từ ngày 1/1/2027, người được xét cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp. "Nội dung này sẽ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam triển khai theo quy định. Thông tư số 19/2026/TT-BVHTTDL đã quy định cụ thể về thẩm quyền tổ chức, chương trình và yêu cầu của lớp bồi dưỡng này", ông nói.
Ông cho rằng, những quy định mới về thẻ nhà báo không chỉ liên quan đến thủ tục hành chính mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.
Bổ sung vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Báo chí năm 2025 là lần đầu tiên luật quy định rõ hơn về vị trí của báo chí Việt Nam, xác định báo chí của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng, gắn với công cuộc giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
"Đây không chỉ là việc bổ sung một quy định mang tính định danh, mà còn thể hiện yêu cầu xây dựng một nền báo chí vừa kế thừa bản chất cách mạng, vừa chuyển mạnh theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại", ông Hiếu nhấn mạnh.
Cùng với việc làm rõ vị trí của báo chí, Luật Báo chí mới cũng đặt thêm những yêu cầu đối với trách nhiệm thông tin. Quyền yêu cầu cải chính trên báo chí của công dân được bổ sung, qua đó cụ thể hóa quyền tự do báo chí; đồng thời bổ sung hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thông tin đối ngoại, trong đó có những nội dung có thể ảnh hưởng tiêu cực đến vị thế, uy tín, hình ảnh Việt Nam hoặc gây phương hại đến quan hệ đối ngoại, hợp tác quốc tế.
Một thay đổi khác, theo ông Hiếu có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động báo chí là Luật Báo chí sửa đổi cách gọi và làm rõ phạm vi của 4 loại hình báo chí gồm báo chí in, báo chí điện tử, phát thanh và truyền hình. Cùng với đó, luật bổ sung, làm rõ một loạt khái niệm để theo kịp sự thay đổi của hoạt động báo chí, đặc biệt trong môi trường số.
Trong đó, khái niệm “tạp chí” được bổ sung nhằm phân biệt rõ chức năng, tính chất của báo và tạp chí, tạo cơ sở pháp lý để hạn chế tình trạng “báo hóa” tạp chí. Khái niệm “xuất bản báo chí trên không gian mạng” cũng được quy định nhằm xác định rõ nguyên tắc quản lý đối với hoạt động báo chí trên môi trường số.
Luật đồng thời làm rõ các khái niệm “phóng viên”, “biên tập viên”, “thể loại báo chí” để có cơ sở xác định cụ thể hơn quyền, trách nhiệm và cách thức quản lý đối với từng hoạt động trong quy trình sản xuất nội dung. Đối với phát thanh, truyền hình, việc bổ sung khái niệm “dịch vụ phát thanh, truyền hình” nhằm phản ánh đúng hơn thực tiễn hoạt động và sự phát triển của lĩnh vực này.
Ông Hiếu nhấn mạnh, việc làm rõ các khái niệm và phạm vi hoạt động không đơn thuần là sửa đổi cách gọi, mà nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho quản lý báo chí trong bối cảnh phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin đang thay đổi mạnh mẽ.
Đặc biệt, Luật Báo chí năm 2025 bổ sung vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp người làm báo.
Ông Hiếu cho biết, Hội Nhà báo Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, nên các quy định của tổ chức nghề nghiệp khó có chế tài để xử lý.
Vì vậy, Luật Báo chí 2025 đã quy định người làm báo có nghĩa vụ tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Khi không tuân thủ đạo đức nghề nghiệp cũng có nghĩa là vi phạm nghĩa vụ của người làm báo được quy định trong Luật Báo chí.
Theo ông Hiếu, việc sử dụng cụm từ “người làm báo” trong quy định này từng gây tranh luận trong quá trình xây dựng luật. Tuy nhiên, trong các văn bản chỉ đạo của Đảng cũng như các quy định về đạo đức nghề nghiệp đều sử dụng cụm từ “người làm báo”. Vì vậy, luật quy định Hội Nhà báo Việt Nam kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp của hội viên và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý đối với vi phạm đạo đức nghề nghiệp của người làm báo không phải là hội viên.
"Quy định này góp phần nâng cao hiệu lực xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp, đồng thời khẳng định rõ hơn vai trò, vị thế của Hội Nhà báo Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ chuẩn mực nghề nghiệp", ông Hiếu nhấn mạnh.
