Không chỉ "được gọi tên", mà pháp luật tạo hành lang để báo chí phát triển
Trong nhiều năm qua, hoạt động báo chí trên môi trường số phát triển với tốc độ rất nhanh. Bên cạnh báo điện tử, hầu hết các cơ quan báo chí đã xây dựng hệ sinh thái nội dung trên Facebook, YouTube, TikTok, Podcast và nhiều nền tảng số khác để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.
Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ ấy cũng đặt ra nhiều vấn đề mới mà khuôn khổ pháp lý trước đây chưa theo kịp, từ địa vị pháp lý của các kênh nội dung trên không gian mạng, bảo vệ bản quyền báo chí đến cơ chế khai thác giá trị kinh tế của các sản phẩm báo chí số.
Chính vì vậy, Luật Báo chí 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7, đã lần đầu tiên dành riêng một mục quy định về hoạt động báo chí trên không gian mạng. Đáng chú ý, Luật xác định kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng và nội dung báo chí hoàn chỉnh của nền tảng số báo chí quốc gia là sản phẩm báo chí, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho hoạt động báo chí trong môi trường số.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VHTT&DL, một trong những điểm mới quan trọng của Luật là không gian phát triển của báo chí trên môi trường số được mở rộng đáng kể. Luật không giới hạn số lượng các kênh nội dung mà mỗi cơ quan báo chí được phát triển, các đơn vị chỉ cần thực hiện thủ tục thông báo theo quy định và bảo đảm sử dụng thống nhất hệ thống nhận diện thương hiệu để công chúng cũng như cơ quan quản lý nhận diện rõ nguồn phát hành thông tin.
"Quy định này tạo ra dư địa rất lớn để các cơ quan báo chí phát triển hệ sinh thái truyền thông với nhiều sản phẩm trên các nền tảng khác nhau, phục vụ từng nhóm công chúng", ông Hiếu nhấn mạnh.
Đồng thời, khi các kênh nội dung được xác định là sản phẩm báo chí, các sản phẩm này cũng có thể trở thành đối tượng được các cơ quan, tổ chức đặt hàng thực hiện truyền thông chính sách, mở ra thêm cơ hội phát triển cho báo chí trong kỷ nguyên số.
Ở góc nhìn của một cơ quan báo chí tiên phong trong chuyển đổi số, ông Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus (TTXVN), đánh giá việc các kênh nội dung trên nền tảng số được công nhận là sản phẩm báo chí là "một bước đi tiên phong, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong việc chủ động thích ứng với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu".
Theo ông, việc luật hóa các kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng là sản phẩm báo chí không chỉ tạo hành lang pháp lý để công nhận và bảo vệ các sản phẩm báo chí trên môi trường số mà còn góp phần bảo vệ bản quyền, nâng cao vị thế của báo chí chính thống trước các nền tảng xuyên biên giới.
Đây cũng là cơ sở để các nền tảng tôn trọng nội dung báo chí chính thống, đồng thời mở ra không gian phát triển mới về kinh tế báo chí đa nền tảng, mở rộng khả năng tiếp cận giới trẻ và phát triển hoạt động báo chí trên các mạng xã hội.
"Khi các kênh nội dung số được định danh là sản phẩm báo chí, các cơ quan báo chí sẽ có cơ sở pháp lý vững chắc hơn để yêu cầu các nền tảng chia sẻ doanh thu quảng cáo hoặc đàm phán trả phí bản quyền từ các doanh nghiệp, tổ chức sử dụng lại nội dung", ông Duẩn nhấn mạnh.
Từ phân phối thông tin đến chủ động chinh phục công chúng
Một trong những thay đổi đáng chú ý mà Luật Báo chí 2025 mở ra là tạo điều kiện để các cơ quan báo chí phát triển hệ sinh thái nội dung đa nền tảng. Thay vì chỉ xem website, fanpage hay kênh YouTube là nơi phân phối thông tin, mỗi nền tảng giờ đây có thể được đầu tư như một sản phẩm riêng, hướng tới những nhóm công chúng với nhu cầu và thói quen tiếp nhận khác nhau.
Theo ông Trần Tiến Duẩn, thay đổi lớn nhất không nằm ở việc báo chí xuất hiện trên nhiều nền tảng hơn mà ở sự thay đổi trong tư duy làm báo. "Việc phát triển sản phẩm trên nhiều nền tảng giúp báo chí chuyển từ thế bị động sang chủ động 'bắt sóng' công chúng, biến người đọc từ vị trí tiếp nhận thông tin đơn thuần trở thành người trực tiếp trải nghiệm nội dung", ông nói.
Ông cho rằng, thay vì cạnh tranh với mạng xã hội về tốc độ lan truyền, báo chí cần phát huy lợi thế về tính chính xác, khả năng kiểm chứng và chiều sâu phân tích để xây dựng niềm tin và hình thành hệ sinh thái độc giả trung thành.
Với cùng một sự kiện, các tòa soạn có thể triển khai nhiều hình thức thể hiện như tin, bài phân tích, short video, web story, infographic, podcast, báo chí dữ liệu hay các sản phẩm tương tác nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.
Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò của dữ liệu độc giả trong quá trình chuyển đổi số. "Thông qua việc phân tích hành vi và phân nhóm độc giả, các tòa soạn có thể phát triển những sản phẩm phù hợp với từng nhóm công chúng. Đồng thời, các nền tảng số cũng tạo điều kiện để công chúng phản hồi, trao đổi trực tiếp với nhà báo và tòa soạn, góp phần tăng cường sự gắn kết hai chiều giữa báo chí và độc giả", ông chia sẻ.
"Tấm vé" bản quyền và cơ hội mới cho kinh tế báo chí số
Không chỉ mở rộng không gian hoạt động trên môi trường số, Luật Báo chí 2025 còn tạo thêm dư địa phát triển cho kinh tế báo chí. Luật mở rộng các nguồn thu hợp pháp của cơ quan báo chí như doanh thu từ bán quyền xem, nghe tác phẩm báo chí; chuyển giao quyền khai thác tác phẩm; hoạt động liên kết báo chí; cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo hình thức đặt hàng hoặc đấu thầu của Nhà nước; phản biện, thẩm định các công trình khoa học và các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.
Đặc biệt, các sản phẩm báo chí trên môi trường số cũng có thể trở thành đối tượng được đặt hàng thực hiện truyền thông chính sách.
Ông Trần Tiến Duẩn nhận định, nếu như trước đây nhiều sản phẩm báo chí số được đầu tư công phu nhưng gặp khó khăn trong việc bảo vệ bản quyền và khai thác giá trị kinh tế thì nay Luật đã tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan báo chí khai thác chính giá trị do mình tạo ra.
"Việc Luật Báo chí chính thức ghi nhận các sản phẩm trên môi trường số là sản phẩm báo chí mở ra 'tấm vé thông hành' quan trọng, tạo đà cho các tòa soạn tự chủ tài chính. Khung pháp lý rõ ràng này là công cụ để bảo vệ thành quả lao động sáng tạo, chống lại nạn lấy cắp tin bài, đồng thời tạo cơ sở để các nền tảng mạng xã hội, đơn vị tổng hợp tin tức phải đàm phán trả phí bản quyền", ông nói.
Theo ông, việc đa dạng hóa nguồn thu không chỉ giúp các cơ quan báo chí tăng cường khả năng tự chủ tài chính mà còn tạo động lực để đầu tư trở lại cho công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất và phát triển các sản phẩm báo chí số có giá trị gia tăng cao.
Đối với truyền thông chính sách, ông Trần Tiến Duẩn cho rằng, việc Luật cho phép các sản phẩm báo chí trên môi trường số trở thành đối tượng được đặt hàng là "một bước ngoặt lớn", không chỉ giúp các cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu, giảm dần sự phụ thuộc vào quảng cáo mà còn "thúc đẩy sự chuyển đổi từ báo chí đơn thuần sang mô hình kinh tế báo chí số".
Theo ông, cơ chế này sẽ tạo động lực để các tòa soạn đầu tư mạnh hơn vào những định dạng nội dung số có tính tương tác cao như podcast, infographic, video ngắn hay longform đa phương tiện nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng của công chúng trên các nền tảng số.
"Ngoài ra, các tòa soạn cần áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu để theo dõi hành vi người đọc, tối ưu hóa nội dung truyền thông theo thời gian thực và chứng minh hiệu quả đặt hàng với các cơ quan nhà nước. Đây sẽ là cơ sở để tạo nguồn thu ổn định, giúp các cơ quan báo chí có thêm nguồn lực đầu tư cho công nghệ, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển bền vững", ông Duẩn nhấn mạnh.
