Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng Ban Nhân Dân điện tử - Báo Nhân Dân, đây là nền tảng quan trọng để các cơ quan báo chí chuyển từ thế bị động sang chủ động trong quá trình chuyển đổi số.
Mở đường để báo chí làm chủ hệ sinh thái số
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Báo chí 2025 là lần đầu tiên quy định Nhà nước có chính sách phát triển báo chí số.
Tại Điều 9, Luật quy định Nhà nước đầu tư xây dựng nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí số; phát triển nguồn nhân lực chuyển đổi số; nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động báo chí. Bên cạnh đó, Điều 39 cũng lần đầu tiên bổ sung các quy định về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí.
Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, việc chính thức luật hóa các chính sách này mang ý nghĩa đặc biệt bởi lần đầu tiên nhiều khái niệm cốt lõi của báo chí số được đưa vào Luật.
"Theo Luật Báo chí 2025, lần đầu tiên các khái niệm then chốt như 'nền tảng số báo chí quốc gia', 'hạ tầng dữ liệu báo chí số' và việc quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí đã được chính thức luật hóa. Điều này tạo ra một bệ đỡ pháp lý vững chắc, chuyển dịch vị thế của cơ quan báo chí từ thế bị động, phụ thuộc vào các thuật toán của các tập đoàn công nghệ nước ngoài sang thế chủ động xây dựng hệ sinh thái số độc lập", ông Nhật nhận định.
Theo ông Nhật, trong các chính sách mà Luật quy định, đầu tư nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu báo chí số sẽ tạo ra thay đổi rõ nét nhất trong thời gian tới.
"Lý do nằm ở chỗ công nghệ luôn là rào cản lớn nhất của các tòa soạn Việt Nam hiện nay. Khi rào cản này được Nhà nước gỡ bỏ, các tòa soạn sẽ có 'bàn đạp' để bứt phá", ông nói.
Ông Nhật phân tích, nhiều năm qua, các cơ quan báo chí luôn chịu tác động mỗi khi các nền tảng xuyên biên giới thay đổi thuật toán. Trong bối cảnh AI phát triển rất nhanh, nhiều chuyên gia khuyến nghị các tòa soạn cần chuẩn bị cho chiến lược "zero-search", tức không còn nuông chiều theo những cú nhấp chuột mà phải tập trung phát triển các nội dung độc quyền, chuyên sâu - những giá trị mà AI không thể sao chép.
"Chính vì thế, các chính sách về đầu tư nền tảng số quốc gia, hạ tầng dữ liệu, nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới... chính là bệ đỡ để các cơ quan báo chí phát triển bền vững trong kỷ nguyên số", ông Nhật nhấn mạnh.
Chuyển từ "cấp phát" sang "đặt hàng" để chính sách phát huy hiệu quả
Bên cạnh việc luật hóa các chính sách phát triển báo chí số, Luật Báo chí 2025 cũng quy định Nhà nước thực hiện giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu và hỗ trợ đối với nhiều hoạt động báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, thông tin đối ngoại, truyền thông chính sách và các nhiệm vụ trọng yếu khác.
Ông Nguyễn Hoàng Nhật chia sẻ, để các chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải thay đổi cách thức triển khai.
"Cần chuyển từ cơ chế 'cấp phát' sang 'đặt hàng dịch vụ công'. Nhà nước thanh toán cho báo chí dựa trên hiệu quả truyền thông chính sách được đo lường bằng công cụ số minh bạch. Cần đo lường hiệu quả của một chiến dịch truyền thông bằng sự lan tỏa, tác động của thông tin tới đời sống xã hội, thay vì tâm lý 'đếm bài giải ngân' vốn tồn tại bấy lâu nay", ông đề xuất.
Theo ông, khi Nhà nước đã tạo hành lang và có các chính sách hỗ trợ, bản thân các cơ quan báo chí cũng cần thay đổi mạnh mẽ về tư duy và phương thức tổ chức sản xuất nội dung.
Ông cho rằng khái niệm "liquid content" đang được nhiều cơ quan báo chí trên thế giới áp dụng có nhiều điểm tương đồng với yêu cầu đổi mới công tác thông tin, tuyên truyền ở Việt Nam.
"Thông tin chính thống phải là dòng tin chủ lưu. Với từng đối tượng độc giả, chúng ta cần có cách thông tin phù hợp, trên những nền tảng phù hợp, để thông tin đến đúng đối tượng một cách hiệu quả", ông chia sẻ.
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh các tòa soạn cần chuyển từ tư duy "làm báo" sang tư duy "làm nội dung số".
"Cần xem dữ liệu là tài sản, AI là trợ lý và đa phương tiện là tiêu chuẩn tác nghiệp bắt buộc", ông nói và cho rằng đây cũng là tinh thần đã được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong bài viết Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số.
Khi những chi phí lớn về hạ tầng kỹ thuật được chia sẻ
Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, việc Nhà nước đầu tư nền tảng số, hạ tầng dữ liệu và hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ không chỉ phục vụ mục tiêu chuyển đổi số mà còn tạo nền tảng để các cơ quan báo chí phát triển kinh tế báo chí. Khi những chi phí lớn về hạ tầng kỹ thuật được chia sẻ, các tòa soạn sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư cho các mô hình kinh doanh nội dung số.
"Khi được hỗ trợ hạ tầng, cơ quan báo chí sẽ tiết kiệm được chi phí lớn để tái đầu tư vào hệ thống thu phí, phát triển ứng dụng thương mại điện tử tích hợp và thu phí bản quyền từ các nền tảng AI", ông phân tích.
Theo ông, chuyển đổi số cũng sẽ thúc đẩy các cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu, từng bước giảm sự phụ thuộc vào các mô hình doanh thu truyền thống.
"Khi có nền tảng công nghệ, dữ liệu và cơ chế chính sách phù hợp, các cơ quan báo chí sẽ có thêm điều kiện để phát triển các sản phẩm báo chí số có giá trị gia tăng cao, mở rộng nguồn thu và từng bước xây dựng mô hình kinh tế báo chí bền vững", ông Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh.
