Không ồn ào mua bán, không mặc cả, phiên chợ mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian, được xem như dịp để người trần thế tưởng nhớ, gửi gắm tâm tư tới người đã khuất trong thời khắc giao hòa đầu xuân.
Theo quan niệm dân gian, thời khắc chạng vạng tối là lúc âm dương giao hòa, ranh giới giữa hai thế giới trở nên mong manh. Người dân tin rằng cửa âm phủ chỉ mở một lần trong năm vào đêm mùng 4 tháng Giêng để người âm có thể lên chợ tìm gặp người thân nơi trần thế. Khi tiếng gà gáy vang lên vào rạng sáng mùng 5, cửa âm phủ khép lại, người âm trở về thế giới bên kia.
Người trần đến chợ Âm Dương với mong muốn gặp lại người thân trong tâm tưởng, gửi gắm nỗi nhớ thương và cầu phúc. Có người kể rằng sau khi đi chợ về, trong túi tiền chỉ còn vỏ hến, lá cây… nhưng không bực bội, bởi họ tin đó là “tiền âm”, dấu hiệu của việc đã làm điều thiện và tích phúc đầu năm.
Tại chợ Âm Dương, các loại mặt hàng buôn bán chủ yếu là hương trầm, vàng mã, đồ cúng tế và đặc biệt là gà đen – mặt hàng được người dân tin rằng mang ý nghĩa tâm linh, giúp cầu sức khỏe và bình an cho gia đình.
Anh Nguyễn Thực Khơi (phường Võ Cường, Bắc Ninh) cho biết, năm nào anh cũng đi chợ Âm Dương để mua gà đen về nhà. “Đi chợ Âm Dương là một phong tục từ đời ông bà, năm nào tôi cũng đi để mua gà đen về, mong một năm mới khỏe mạnh, bình an cho cả gia đình”, anh chia sẻ.
Giữa dòng người tấp nập, những làn điệu quan họ Bắc Ninh vang lên mượt mà, tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa trữ tình. Người đi chợ không chỉ để mua bán mà còn mang theo tâm thế cầu may, cầu phúc, tưởng nhớ tổ tiên và người thân đã khuất.
Lần đầu tham gia phiên chợ, chị Diễm Quỳnh (Bắc Ninh) không giấu được cảm xúc đặc biệt. “Nghe nói chợ họp gần bãi tha ma nên lúc đầu tôi cũng hơi sợ, nhất là khi trời tối. Nhưng đến nơi lại thấy không khí rất đông vui, người người mua bán gà đen, hương, vàng mã rộn ràng nên cảm giác sợ cũng vơi đi”, chị nói.
Theo chị Quỳnh, điều khiến chị ấn tượng nhất là không khí đêm chợ rất khác so với những phiên chợ truyền thống khác. “Dưới ánh đèn mờ và tiếng quan họ vang lên, mọi người đi chợ với tâm thế cầu may, không mặc cả, không tính toán nhiều. Cảm giác vừa linh thiêng vừa thú vị, như đang tham gia một nghi lễ văn hóa đặc biệt đầu năm”, chị chia sẻ thêm.
Phiên chợ Âm Dương gắn với khu đất Bãi Hồ, nơi từng là chiến địa trong cuộc giao tranh giữa quân Hai Bà Trưng và quân Mã Viện. Tương truyền, nhiều binh sĩ tử trận, linh hồn còn vất vưởng. Người dân thấy loài quạ đen bay về tụ tập nên gọi vùng đất này là Ó và coi là nơi linh thiêng.
Từ đó, tục đốt vàng mã, cúng tế và dùng tiết gà đen để xua tà ma hình thành. Dần dần, nhu cầu mua bán đồ cúng tăng lên, phiên chợ Âm Dương đầu năm ra đời và trở thành một nét sinh hoạt tín ngưỡng truyền đời của người dân Kinh Bắc.
Dù chỉ diễn ra trong một đêm, phiên chợ Âm Dương làng Xuân Ổ vẫn thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Đây không chỉ là nơi mua bán, mà còn là không gian văn hóa, nơi cộng đồng gặp gỡ, trao truyền phong tục và thể hiện tinh thần tri ân, hiếu nghĩa với tổ tiên.
Phiên chợ đặc biệt này được xem như cầu nối biểu tượng giữa người sống và người đã khuất, mang theo ước vọng về một năm mới bình an, may mắn và tràn đầy phúc lộc – một nét đẹp tín ngưỡng độc đáo của vùng đất Kinh Bắc giữa nhịp sống hiện đại.
Một số hình ảnh tại Phiên chợ Âm Dương:
