“Kẻ yếu thế” vượt lên
Trước khi ra mắt, “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” không phải cái tên được đặt nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt trong cuộc đua phòng vé dịp nghỉ lễ 2/9. So với “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” - dự án được quảng bá quy mô, khai thác đề tài huyền sử và được kỳ vọng như một “bom tấn” phòng vé, hay “Quý tử vượt giàu” với thể loại hài - gia đình dễ tiếp cận thì phim của Huỳnh Lập dường như “lép vế” hơn. Thế nhưng, thực tế phòng vé lại diễn ra theo chiều ngược lại.
Sau kỳ nghỉ lễ, “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” tiếp tục duy trì sức hút, trong khi “Hộ linh tráng sĩ” nhanh chóng hụt hơi. Đến sáng 10/9, thống kê từ Box Office Vietnam ghi nhận “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” đã vượt mốc 199 tỷ đồng, đứng thứ hai trong bảng xếp hạng, trong khi “Hộ linh tráng sĩ” chưa đạt con số 35,5 tỷ đồng và tụt xuống vị trí thứ 5. Nhiều chuyên gia dự đoán “Hộ linh tráng sĩ” rời rạp với doanh thu khó đạt 40 tỷ đồng.
“Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” kể câu chuyện tương đối gần gũi: một người cháu và một người ông - hai thế hệ với những khác biệt về cách sống, suy nghĩ và khát vọng. Từ một câu chuyện gia đình, bộ phim mở rộng sang những câu hỏi về tuổi trẻ, ký ức chiến tranh, sự hy sinh và cách thế hệ hôm nay nhìn về quá khứ.
Đây có thể xem là điểm khôn ngoan của bộ phim: đề tài lớn nhưng được kể bằng câu chuyện nhỏ. Phim tạo được một “cây cầu” giữa các nhóm đối tượng thay vì chỉ hướng đến một phân khúc khán giả. Người trẻ có thể tìm thấy mình trong những băn khoăn của Trí Bình về việc phải sống thế nào để cuộc đời “rực rỡ”; trong khi người lớn tuổi có thể đồng cảm với nhân vật ông Thời, với ký ức, những mất mát và những điều chưa kịp nói với thế hệ sau.
“Hộ linh tráng sĩ” lại đi theo hướng khác. Đây là dự án được đầu tư lớn, được ấp ủ trong nhiều năm. Không gian văn hóa thời nhà Đinh được tái hiện công phu thông qua bối cảnh thiên nhiên Ninh Bình hùng vĩ, kết hợp với phần thiết kế cổ phục và đạo cụ được nghiên cứu kỹ lưỡng. Kinh phí phim được giới chuyên môn và truyền thông ước tính khoảng 100 tỷ đồng.
Về lý thuyết, những yếu tố đó đủ để tạo nên một “bom tấn”, từ đề tài tạo được sự tò mò lớn, đến tầm vóc đầu tư và dàn diễn viên thực lực đông đảo.
Nhưng phòng vé không vận hành theo công thức “đầu tư càng nhiều thì doanh thu càng lớn”. Một đề tài hấp dẫn chưa chắc đã trở thành trải nghiệm hấp dẫn trên màn ảnh. Một câu chuyện có chất liệu lịch sử phong phú cũng chưa chắc tạo được cảm xúc nếu cách kể chưa đủ sức kéo người xem vào thế giới của nhân vật.
Khán giả ngày càng khó tính
Theo nhà phê bình Nguyễn Phong Việt, “Hộ linh tráng sĩ” có điểm trừ lớn khi kịch bản ôm đồm và thiếu điểm nhấn: Bộ phim cùng lúc theo đuổi nhiều tuyến nội dung, từ nhiệm vụ bảo vệ linh cữu vua, cuộc đối đầu giữa các thế lực đến tình yêu nam nữ, lòng trung nghĩa và sự hy sinh. Nội dung phim dàn trải nhưng lại thiếu sự liên kết, thiếu đi những khoảnh khắc bùng nổ cảm xúc cần thiết.
Ngoài nội dung câu chuyện, “Hộ linh tráng sĩ” cũng bị khán giả chê bởi lời thoại mang tính kịch, thiếu sự tự nhiên đời thường, các nhân vật thiếu chiều sâu tâm lý. Phim không mang dáng dấp một tác phẩm hành động mà sa đà vào những tiểu tiết, nhịp phim chậm lê thê, tạo cảm giác mệt mỏi cho người xem
Thất bại của phim tại phòng vé còn nằm ở mức độ đầu tư mang tới sự kỳ vọng lớn cho khán giả về một “bom tấn” hoành tráng. Nhưng khi công chiếu, mọi thứ không được như mong đợi khiến khán giả quay lưng.
Câu chuyện của hai bộ phim cho thấy một thay đổi quan trọng của thị trường điện ảnh Việt Nam: khán giả ngày càng ít bị thuyết phục chỉ bằng quy mô, quảng bá hay danh tiếng. Họ sẵn sàng bỏ tiền cho một bộ phim, nếu câu chuyện khiến họ tò mò và cảm thấy bộ phim có liên quan đến mình.
“Hộ linh tráng sĩ” có hình ảnh chỉn chu, bối cảnh hoành tráng, nhưng câu chuyện chưa tạo được niềm tin và cảm xúc tương xứng. Khi người xem không tin vào hành trình của nhân vật, sự đầu tư về hình thức cũng khó phát huy hết giá trị”, nhà phê bình Nguyễn Phong Việt nhận xét.
Điện ảnh Việt làm gì để chinh phục khán giả?
Từ câu chuyện “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” và “Hộ linh tráng sĩ”, có thể thấy phòng vé Việt đang bước vào một giai đoạn mà khán giả trở thành người thẩm định cuối cùng nhanh nhất. Một bộ phim có thể được chuẩn bị trong nhiều năm, đầu tư hàng trăm tỷ đồng, sở hữu đề tài lớn và chiến dịch quảng bá mạnh. Nhưng tất cả cuối cùng vẫn phải được quy đổi thành một thứ rất cụ thể: khán giả có mua vé hay không.
Thành công của “Nghỉ hè sợ nghỉ hưu” vì thế đáng được nhìn nhận không chỉ như một hiện tượng phòng vé. Nó cho thấy điện ảnh Việt Nam vẫn có thể tạo ra những bất ngờ khi biết tìm một câu chuyện đủ gần gũi nhưng đồng thời đủ rộng để khơi gợi những cảm xúc và suy nghĩ lớn hơn.
Còn với “Hộ linh tráng sĩ”, thất bại phòng vé dù đáng tiếc nhưng sẽ là bài học cần thiết. Điện ảnh Việt cần những dự án lớn, cần phim lịch sử, cần những bộ phim dám đầu tư và dám thử nghiệm. Nhưng quy mô sản xuất chỉ là điều kiện cần; câu chuyện, cách kể và khả năng “chạm” tới khán giả mới quyết định sức sống của một bộ phim.
Thị trường cuối cùng không chỉ trả lời câu hỏi bộ phim tốn bao nhiêu tiền để làm, mà trả lời một câu hỏi khó hơn: bộ phim có đáng để khán giả bỏ tiền, bỏ thời gian và cảm xúc để bước vào rạp hay không?
