PET/CT là kỹ thuật kết hợp chụp cắt lớp phát xạ positron (PET) và cắt lớp vi tính (CT), giúp phát hiện, đánh giá tổn thương và hỗ trợ theo dõi điều trị, đặc biệt ở người bệnh ung thư. Tuy nhiên, để vận hành hệ thống, bệnh viện không chỉ cần máy móc hiện đại mà còn phải bảo đảm nguồn dược chất phóng xạ phù hợp.
Theo thông tin từ hội thảo tháng 6/2025 tại Bệnh viện Đa khoa Hòa Bình, Việt Nam hiện có khoảng 12-15 hệ thống PET/CT, chủ yếu tập trung tại các bệnh viện lớn. Trong khi đó, chi phí mỗi lần chụp có thể khoảng 20-21 triệu đồng hoặc 26 triệu đồng, tùy kỹ thuật và dịch vụ. Mức thanh toán bảo hiểm y tế phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của người bệnh và quy định hiện hành.
Thuốc phóng xạ có thời gian bán rã chỉ 110 phút
Phân tích những khó khăn của lĩnh vực y học hạt nhân, GS.TS.BS Mai Trọng Khoa, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung thiết bị và dược chất từ nước ngoài. Đây cũng là thách thức chung trong điều trị ung thư, khi nhiều loại thuốc điều trị đích, thuốc miễn dịch, hóa chất và thiết bị chuyên sâu chưa thể chủ động sản xuất trong nước.
Theo ông Khoa, y học hạt nhân đang phát triển theo hướng kết hợp nhiều kỹ thuật chẩn đoán và điều trị nhằm nâng cao độ nhạy, độ đặc hiệu và độ chính xác. Các hệ thống tích hợp như PET/CT hay PET/MRI là ví dụ cho xu hướng này, đồng thời khiến nhu cầu về thiết bị và dược chất phóng xạ ngày càng tăng.
Tuy nhiên, máy móc không thể hoạt động nếu thiếu thuốc phóng xạ. Một số loại dược chất có thời gian bán rã rất ngắn, đòi hỏi phải được sản xuất, vận chuyển và sử dụng trong khoảng thời gian phù hợp.
Ông Khoa lấy ví dụ fluorine-18, đồng vị phóng xạ được sử dụng để sản xuất dược chất FDG phục vụ chụp PET/CT. Fluorine-18 có thời gian bán rã khoảng 110 phút, nghĩa là sau khoảng thời gian này, hoạt độ phóng xạ còn lại giảm một nửa. Sau mỗi chu kỳ tương tự, lượng hoạt độ tiếp tục giảm, ảnh hưởng đến khả năng sử dụng nếu việc vận chuyển bị kéo dài.
Đặc điểm này khiến việc cung ứng thuốc cho PET/CT khác với nhiều loại thuốc thông thường. Không thể chỉ nhập khẩu hoặc vận chuyển theo cách thông thường rồi lưu kho dài ngày; quá trình sản xuất và phân phối phải được tính toán chặt chẽ theo thời gian, khoảng cách và nhu cầu thực tế.
Không thể mỗi bệnh viện đầu tư một lò cyclotron
Để tháo gỡ nút thắt, ông Khoa cho rằng cần đầu tư đồng bộ giữa hệ thống chẩn đoán và năng lực sản xuất dược chất phóng xạ. Theo ông, không nhất thiết mỗi bệnh viện phải có một lò cyclotron riêng, bởi đây là thiết bị có chi phí lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và cần được khai thác hiệu quả.
Thay vào đó, có thể xây dựng các cơ sở sản xuất dược chất phóng xạ đóng vai trò trung tâm, cung ứng cho nhiều bệnh viện trong cùng khu vực. Phương án này cần tính toán khoảng cách và thời gian vận chuyển để bảo đảm dược chất đến nơi sử dụng khi còn đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Cách tổ chức theo mạng lưới có thể giúp giảm áp lực đầu tư riêng lẻ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị. Tuy nhiên, việc triển khai phải dựa trên nhu cầu thực tế, năng lực sản xuất, hệ thống vận chuyển và quy định an toàn liên quan đến dược chất phóng xạ.
Bên cạnh đó, chuyên gia cho rằng cần phát triển năng lực sản xuất trong nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho nhập khẩu trong giai đoạn nguồn cung nội địa chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Các thủ tục liên quan đến nhập khẩu, vận chuyển, bảo quản và sử dụng dược chất cũng cần được thực hiện thông suốt, vừa bảo đảm an toàn, vừa hạn chế gián đoạn cung ứng.
Bộ Y tế rà soát nguồn thuốc, TPHCM đề xuất đầu tư cyclotron
Tại họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành các chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026 ngày 1/10, rất nhiều phóng viên câu hỏi về tình trạng gián đoạn nguồn cung một số thuốc điều trị ung thư và dược chất phóng xạ phục vụ chụp PET/CT tại một số địa phương phía Nam.
Ông Nguyễn Thành Lâm, Phó cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), cho biết cơ quan này đang rà soát nguồn cung một số thuốc, trong đó có thuốc điều trị ung thư và thuốc phóng xạ, nhằm bảo đảm đáp ứng nhu cầu điều trị.
Theo ông Lâm, các số đăng ký lưu hành hiện có bao gồm những nhóm thuốc hóa dược và thuốc phóng xạ. Cục tiếp tục rà soát tình hình cung ứng, khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nguồn thuốc để có phương án xử lý phù hợp.
Trong trường hợp bệnh viện thiếu thuốc, nguyên nhân có thể liên quan đến nhiều khâu, bao gồm đấu thầu, mua sắm và lập kế hoạch. Các cơ sở y tế cần chủ động xây dựng kế hoạch cung ứng, bảo đảm thuốc phục vụ điều trị.
Liên quan đến dược chất phóng xạ phục vụ PET/CT, TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết đơn vị đã có văn bản đề nghị các bệnh viện báo cáo tình hình cung ứng, sử dụng dược chất phóng xạ, đặc biệt là các loại thuốc phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh nhân ung thư.
Theo ông Đức, người đứng đầu bệnh viện chịu trách nhiệm bảo đảm thuốc và vật tư y tế phục vụ khám, chữa bệnh, bao gồm cả khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế; không để tình trạng thiếu thuốc, vật tư ảnh hưởng đến quyền lợi người bệnh.
Thực tế cho thấy, mở rộng khả năng tiếp cận PET/CT không thể chỉ dựa vào số lượng máy được đầu tư. Khi nguồn dược chất phóng xạ chưa ổn định, một số hệ thống có thể gặp khó khăn trong vận hành, còn người bệnh phải đi xa để thực hiện kỹ thuật cần thiết.
Để giải quyết căn cơ, cần phối hợp giữa cơ quan quản lý, bệnh viện và đơn vị cung ứng nhằm bảo đảm nguồn thuốc, hoàn thiện cơ chế nhập khẩu và vận chuyển, đồng thời xây dựng mạng lưới sản xuất dược chất phóng xạ phù hợp. Đây là điều kiện quan trọng để thiết bị được khai thác hiệu quả, giảm gánh nặng cho người bệnh và bảo đảm quyền lợi khám, chữa bệnh.
