Dòng dầu trong những năm đất nước gian khó
Ngày 26/6/1986, tại mỏ Bạch Hổ, Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro, đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), chính thức khai thác dòng dầu thương mại đầu tiên. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của ngành công nghiệp khai thác dầu khí ngoài khơi Việt Nam, đưa Việt Nam gia nhập nhóm các quốc gia có khả năng khai thác và xuất khẩu dầu thô.
Trong bối cảnh đất nước vừa trải qua nhiều năm khó khăn sau chiến tranh, nguồn lực cho phát triển còn hạn chế, mỗi tấn dầu khai thác được khi ấy không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Nguồn thu từ dầu khí đã góp phần quan trọng tạo nguồn ngoại tệ, bổ sung ngân sách nhà nước và hỗ trợ tiến trình đổi mới, phát triển kinh tế.
Cố Tổng Bí thư Đỗ Mười từng khẳng định: “Lúa của Đồng bằng sông Cửu Long và dầu của Xí nghiệp Liên doanh Vietsovpetro là những nhân tố bảo đảm thành công cho sự nghiệp đổi mới”. Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt khi thăm Vietsovpetro năm 1994 cũng nhấn mạnh: “Mỗi tấn dầu thô ngày hôm nay Vietsovpetro khai thác bằng hàng chục, hàng trăm tấn dầu thô trong tương lai”.
Từ góc nhìn của người trực tiếp tham gia các giếng khoan đầu tiên ở Bạch Hổ, ông Trần Hồi - nguyên Phó Tổng Giám đốc Địa chất Vietsovpetro cho rằng, dòng dầu đầu tiên năm 1986 là kết quả của quyết định mang tính chiến lược: đưa mỏ Bạch Hổ vào khai thác sớm. Chỉ hơn một năm sau khi giếng BH-5 thử vỉa cho dòng dầu công nghiệp, giàn cố định MSP-1 đã đưa giếng khai thác đầu tiên vào hoạt động đúng ngày 26/6/1986. Với điều kiện kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và kinh nghiệm khai thác ngoài khơi còn rất hạn chế thời điểm đó, tốc độ triển khai này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Ông Ngô Thường San - nguyên Tổng Giám đốc Vietsovpetro, nguyên Tổng Giám đốc Petrovietnam, người khi đó giữ cương vị Phó Tổng Giám đốc Vietsovpetro, cho rằng dòng dầu đầu tiên mang ý nghĩa chính trị, kinh tế to lớn, góp phần tạo nguồn ngoại tệ, nguồn thu ngân sách và nguồn lực quan trọng cho công cuộc Đổi mới. Đó cũng là lời khẳng định tầm nhìn chiến lược của Bác Hồ và quyết sách đúng đắn của Đảng, Nhà nước khi lựa chọn dầu khí là một động lực mũi nhọn trong công cuộc tái thiết và phát triển đất nước.
Đáng chú ý, năm 1986 cũng là năm Đại hội VI của Đảng khởi xướng công cuộc Đổi mới. Vì vậy, dòng dầu đầu tiên từ Bạch Hổ không chỉ bổ sung nguồn lực vật chất cho nền kinh tế, mà còn củng cố niềm tin vào khả năng làm chủ tài nguyên, làm chủ công nghệ và xây dựng một ngành công nghiệp hiện đại trên biển của Việt Nam.
Chia sẻ thêm về ý nghĩa lịch sử của sự kiện này, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhớ lại: “Thời điểm đó, tôi công tác tại Ngân hàng Kiến thiết và nhận thấy một điều rất quan trọng: dòng dầu đầu tiên từ Bạch Hổ đã mở ra một nguồn ngoại tệ tự chủ cho đất nước. Khi Việt Nam gần như chưa có nhiều ngành kinh tế có thể tạo ra dòng USD ổn định và quy mô lớn, nguồn thu từ dầu thô đã giúp chúng ta có điều kiện nhập khẩu máy móc, thiết bị, vật tư phục vụ sản xuất, duy trì khả năng thanh toán quốc tế, giữ uy tín tín dụng quốc gia và tạo nguồn lực cho những công trình hạ tầng chiến lược, trong đó có đường dây 500KV Bắc - Nam”.
Quan trọng hơn, những thành công ban đầu tại Bạch Hổ đã tạo dựng niềm tin rằng Việt Nam có thể làm chủ một ngành công nghiệp hiện đại, hợp tác quốc tế hiệu quả và từng bước hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới bằng chính năng lực của mình.
Bước ngoặt từ tầng đá móng
Nếu dòng dầu đầu tiên năm 1986 đánh dấu sự khai sinh của ngành công nghiệp khai thác dầu khí ngoài khơi Việt Nam, thì việc phát hiện và khai thác thành công dầu trong tầng đá móng granit nứt nẻ tại mỏ Bạch Hổ đã tạo nên bước ngoặt mang tầm vóc quốc tế.
Ngày 6/9/1988, dòng dầu thương mại đầu tiên từ tầng đá móng được khai thác thành công tại Bạch Hổ. Thành tựu này làm thay đổi căn bản nhận thức khoa học về tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí không chỉ ở Việt Nam mà còn thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn quốc tế. Từ đó, Bạch Hổ gắn liền với khái niệm “kỳ quan dầu khí trong đá móng”, một trường hợp địa chất đặc biệt của thế giới.
Phát hiện dầu trong đá móng đã mở rộng đáng kể triển vọng dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam. Nhiều mỏ dầu trong đối tượng đá móng sau đó được phát hiện và đưa vào khai thác, góp phần tạo nên giai đoạn phát triển mạnh mẽ của ngành Dầu khí Việt Nam. Riêng tại mỏ Bạch Hổ, khoảng 80% sản lượng dầu khai thác đến từ tầng đá móng.
Đến ngày 4/6/2026, Vietsovpetro đã khai thác lũy kế khoảng 255 triệu tấn dầu từ Lô 09-1, trong đó mỏ Bạch Hổ giữ vai trò chủ lực. Từ năm 1995 đến nay, hơn 60 tỷ m³ khí đồng hành đã được đưa vào bờ phục vụ phát triển kinh tế, trong khi tổng đóng góp cho ngân sách nhà nước đạt gần 60 tỷ USD.
Những con số đó phản ánh vai trò đặc biệt của Bạch Hổ đối với sự phát triển của Petrovietnam và những đóng góp quan trọng của ngành dầu khí đối với nền kinh tế đất nước trong suốt bốn thập niên qua.
Tuy nhiên, giá trị của Bạch Hổ không chỉ được đo bằng sản lượng dầu khai thác. Từ mỏ dầu này, ngành dầu khí Việt Nam đã từng bước hình thành đội ngũ cán bộ kỹ thuật, tích lũy kinh nghiệm quản trị, làm chủ công nghệ và xây dựng năng lực triển khai đồng bộ toàn bộ chuỗi hoạt động dầu khí ngoài khơi. Người dầu khí Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào các lĩnh vực cốt lõi như khoan, xây lắp công trình biển, lắp đặt giàn khai thác, thi công đường ống, vận hành khai thác và xử lý các tình huống kỹ thuật phức tạp trên biển.
Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn khi nói về ý nghĩa của sự kiện này đã khẳng định: Bạch Hổ không chỉ là một mỏ dầu. Đây là nơi hình thành năng lực công nghiệp dầu khí ngoài khơi của Việt Nam. Từ dòng dầu đầu tiên ấy, Petrovietnam đã từng bước đi từ một ngành công nghiệp còn non trẻ đến tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia, với một hệ sinh thái hoàn chỉnh và chuỗi giá trị từ dầu khí, khí, điện, lọc hóa dầu đến dịch vụ kỹ thuật; giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng và là một lực lượng trụ cột, dẫn dắt của nền kinh tế. Bạch Hổ không tạo nên toàn bộ hành trình đó, nhưng là nền móng quan trọng để Petrovietnam tích lũy nguồn lực, công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị cho những bước phát triển tiếp theo.
“Vì vậy, giữ lửa di sản Bạch Hổ không phải là nhắc lại thành tích cũ. Đó là giữ tinh thần dám nhận việc khó, làm chủ công nghệ và chịu trách nhiệm đến cùng; từ nền tảng ấy, Petrovietnam phải tiếp tục kiến tạo những năng lực mới cho tương lai năng lượng quốc gia”, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nói.
Bốn mươi năm đã trôi qua kể từ dòng dầu đầu tiên, Bạch Hổ vẫn là biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và năng lực sáng tạo của người Dầu khí Việt Nam. Từ những quyết định khai phá ban đầu đến kỳ tích dầu trong đá móng, từ một mỏ dầu ngoài khơi đến nền tảng hình thành ngành công nghiệp dầu khí hiện đại, Bạch Hổ cho thấy rằng với tầm nhìn đúng đắn, quyết tâm đủ lớn và khả năng làm chủ khoa học - công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp tục chinh phục những không gian phát triển mới từ biển khơi.
“Tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất rõ: chuyển từ khai thác tài nguyên sang phát triển và quản trị tổng thể không gian biển quốc gia, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu. Với Petrovietnam, đó là yêu cầu phát huy nền tảng dầu khí để mở rộng không gian công nghiệp - năng lượng biển và tạo các động lực tăng trưởng mới.
Vì vậy, giữ lửa di sản Bạch Hổ không phải là nhắc lại thành tích cũ. Đó là giữ tinh thần dám nhận việc khó, làm chủ công nghệ và chịu trách nhiệm đến cùng; từ nền tảng ấy, Petrovietnam phải tiếp tục kiến tạo những năng lực mới cho tương lai năng lượng quốc gia”.
(Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn)
“Nếu không có dòng tiền dầu khí thời điểm ấy, quá trình Đổi mới của Việt Nam sẽ khó khăn hơn rất nhiều, thậm chí có thể chậm lại đáng kể. Bởi muốn chuyển sang kinh tế thị trường, từng bước công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đất nước rất cần nguồn lực tài chính và ngoại tệ để nhập khẩu công nghệ, máy móc, thiết bị sản xuất”.
(PGS.TS Đinh Trọng Thịnh)
