'Mỗi cú bấm quay lén có thể làm tổn hại cả một hệ sinh thái sáng tạo'

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội cho rằng mỗi cú bấm quay lén không chỉ vi phạm pháp luật, mà còn làm tổn hại đến cả một hệ sinh thái sáng tạo và niềm tin đầu tư vào công nghiệp văn hóa.

Quay lén không chỉ là vi phạm pháp luật, mà là khoảng trống nhận thức

PV: Thưa ông, tình trạng quay lén và phát tán trích đoạn phim phản ánh thực trạng gì về ý thức pháp luật và văn hóa thưởng thức của một bộ phận khán giả hiện nay?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng hiện tượng quay lén và phát tán trích đoạn phim không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật đơn thuần, mà còn phản ánh một khoảng trống trong nhận thức về bản quyền và văn hóa thưởng thức.

Khi một bộ phim được đầu tư công phu bị cắt xén, đưa lên mạng để “câu view”, điều đó cho thấy vẫn còn một bộ phận khán giả xem việc ghi hình, chia sẻ miễn phí như một hành vi vô hại, thậm chí là “chia sẻ niềm vui”. Nhưng thực chất, đó là sự xâm phạm trực tiếp đến quyền tài sản và quyền tinh thần của người sáng tạo.

Ảnh màn hình 2026-03-04 lúc 15.43.15
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng mỗi cú bấm quay lén không chỉ vi phạm pháp luật, mà còn làm tổn hại đến cả một hệ sinh thái sáng tạo và niềm tin đầu tư vào công nghiệp văn hóa. Ảnh: NVCC

Ở góc độ sâu hơn, đây là câu chuyện về văn hóa ứng xử trong không gian số. Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên công nghiệp văn hóa, nơi mỗi tác phẩm điện ảnh là kết tinh của trí tuệ, vốn đầu tư, công nghệ và lao động nghệ thuật. Nếu khán giả chưa hình thành thói quen tôn trọng bản quyền như một chuẩn mực văn minh, thì ngành điện ảnh rất khó phát triển bền vững.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là xử phạt, mà là xây dựng một nền văn hóa thưởng thức, nơi khán giả hiểu rằng mỗi tấm vé mua là một sự ủng hộ cho sáng tạo, và mỗi cú bấm quay lén có thể làm tổn hại cả một hệ sinh thái phía sau màn ảnh.

PV: Dưới góc độ xây dựng và giám sát chính sách, thưa ông, hệ thống chế tài hiện nay của chúng ta đã đủ sức răn đe hay chưa?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Hiện nay, chúng ta đã có các quy định về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trong Luật Sở hữu trí tuệ, cũng như các quy định xử phạt hành chính đối với hành vi ghi hình, phát tán trái phép. Tuy nhiên, mức độ răn đe trên thực tế vẫn chưa thực sự tương xứng với thiệt hại mà hành vi này gây ra.

Thứ nhất, việc phát hiện và xử lý gặp khó khăn do tốc độ lan truyền trên môi trường số quá nhanh. Một đoạn clip có thể được chia sẻ hàng nghìn lần chỉ trong vài giờ, trong khi quy trình xử lý vi phạm cần thời gian xác minh.

Thứ hai, mức xử phạt hành chính ở nhiều trường hợp còn thấp so với lợi ích mà người vi phạm có thể thu được từ lượt xem, quảng cáo hay tương tác.

Theo tôi, cần đánh giá lại tính hiệu quả thực tiễn của các chế tài hiện hành. Không chỉ tăng mức phạt, mà còn phải tính đến trách nhiệm liên đới của các nền tảng số nếu chậm gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp phát hành và các nền tảng công nghệ để bảo đảm việc bảo vệ bản quyền được thực thi nhanh chóng, kịp thời và đủ sức răn đe trong bối cảnh số hóa mạnh mẽ.

PV: Khi các phân đoạn “đinh” của phim bị lan truyền miễn phí, thiệt hại này nên được nhìn nhận như thế nào trong bức tranh phát triển công nghiệp văn hóa?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Thiệt hại không chỉ dừng ở con số doanh thu sụt giảm. Đó là sự xói mòn niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường, là rủi ro gia tăng đối với những dự án sáng tạo tiếp theo.

Trong bức tranh phát triển công nghiệp văn hóa - nơi điện ảnh được xác định là một ngành kinh tế sáng tạo có tiềm năng lớn thì mỗi hành vi xâm phạm bản quyền đều là một “lỗ hổng” làm suy yếu nền tảng phát triển.

Chúng ta kỳ vọng công nghiệp văn hóa đóng góp ngày càng lớn vào GDP, tạo việc làm cho hàng vạn lao động trong chuỗi giá trị từ biên kịch, đạo diễn, diễn viên đến kỹ thuật, truyền thông, phát hành. Nếu các phân đoạn “đinh” - vốn là điểm nhấn nghệ thuật và thương mại bị lan truyền miễn phí, động lực đầu tư vào những dự án chất lượng cao chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng.

Bảo vệ bản quyền điện ảnh vì thế chính là bảo vệ môi trường đầu tư sáng tạo.

Ảnh màn hình 2026-03-04 lúc 15.46.55
Trấn Thành và dàn diễn viên trong buổi ra mắt phim ở Hà Nội hôm 14/2. Ảnh: Đoàn phim cung cấp

PV: Theo ông, trách nhiệm trong việc ngăn chặn tình trạng này cần được phân định ra sao?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Đây là trách nhiệm chung, nhưng không phải “chia đều”, mà phải phân định rõ theo từng mắt xích trong chuỗi giá trị.

Nhà sản xuất và đơn vị phát hành cần chủ động áp dụng các biện pháp kỹ thuật như watermark, theo dõi dữ liệu rò rỉ, xây dựng đội ngũ giám sát nội dung trên môi trường số.

Rạp chiếu phim có trách nhiệm kiểm soát an ninh, nhắc nhở và phát hiện kịp thời hành vi quay lén trong phòng chiếu - đây là khâu trực tiếp và rất quan trọng.

Các nền tảng số phải có cơ chế tiếp nhận và xử lý yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm nhanh chóng, minh bạch, đồng thời chịu trách nhiệm nếu để nội dung vi phạm tồn tại kéo dài.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, vai trò là xây dựng thể chế, hoàn thiện pháp luật và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Quan trọng hơn, cần thúc đẩy cơ chế phối hợp đa bên, bởi trong thời đại số, một mình bất kỳ chủ thể nào cũng khó có thể giải quyết triệt để vấn đề này.

Cần xây dựng văn hóa thưởng thức điện ảnh văn minh

PV: Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, liệu có cần bổ sung quy định pháp lý mới?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng rất cần thiết. Hành vi xâm phạm bản quyền giờ đây không còn giới hạn trong không gian vật lý, mà lan rộng trên các nền tảng xuyên biên giới.

Chúng ta cần rà soát, cập nhật các quy định pháp lý theo hướng phù hợp với môi trường số, đặc biệt là trách nhiệm của các nền tảng trung gian. Cơ chế “gỡ bỏ nhanh” (notice and takedown) cần được quy định cụ thể hơn, với thời hạn rõ ràng và chế tài đủ mạnh nếu không thực hiện.

Bên cạnh đó, cần đầu tư mạnh vào các giải pháp công nghệ như nhận diện nội dung số, truy vết nguồn phát tán. Công nghệ phải trở thành “lá chắn” bảo vệ sáng tạo. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi vẫn là nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của bản quyền, bởi nếu người dùng tự giác tôn trọng tác phẩm, mọi biện pháp kỹ thuật mới phát huy hiệu quả cao nhất.

Ảnh màn hình 2026-03-04 lúc 15.48.10
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, hiện tượng quay lén và phát tán trích đoạn phim không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật đơn thuần, mà còn phản ánh một khoảng trống trong nhận thức về bản quyền và văn hóa thưởng thức. Ảnh: chụp màn hình

PV: Từ góc độ đại biểu Quốc hội, ông có kiến nghị gì để xây dựng môi trường thưởng thức điện ảnh văn minh?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, cần đồng thời thực hiện ba nhóm giải pháp như sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, bảo đảm các quy định về bảo vệ bản quyền trong lĩnh vực điện ảnh đủ rõ ràng, khả thi và phù hợp với thực tiễn số hóa.

Thứ hai, đẩy mạnh giáo dục ý thức bản quyền trong nhà trường và truyền thông đại chúng. Văn hóa tôn trọng sở hữu trí tuệ phải được hình thành từ sớm, trở thành một chuẩn mực xã hội.

Thứ ba, tạo điều kiện để điện ảnh phát triển mạnh mẽ, đa dạng và chất lượng cao. Khi thị trường điện ảnh sôi động, chuyên nghiệp và minh bạch, khán giả sẽ có thêm động lực ủng hộ sản phẩm chính thống.

Xây dựng môi trường thưởng thức điện ảnh văn minh không chỉ để bảo vệ doanh thu, mà sâu xa hơn là bảo vệ lòng tin vào giá trị sáng tạo nền tảng của một quốc gia muốn phát triển công nghiệp văn hóa bền vững trong thế kỷ 21.

Xem thêm

Đưa di sản vào đời sống đương đại, cơ hội cho công nghiệp văn hóa Việt

Đưa di sản vào đời sống đương đại, cơ hội cho công nghiệp văn hóa Việt

(CLO) Di sản không chỉ cần được bảo tồn mà còn cần được tiếp nối bằng những hình thức sáng tạo phù hợp với đời sống hiện đại. Từ nghệ thuật, điện ảnh đến du lịch văn hóa, việc khai thác nguồn tài nguyên này đang mở ra dư địa phát triển công nghiệp văn hóa, song cũng đặt ra yêu cầu giữ gìn bản sắc và vai trò của cộng đồng.

Hai diễn viên phim 'Mưa đỏ' trở lại màn ảnh với phim hài - tình cảm

Hai diễn viên phim 'Mưa đỏ' trở lại màn ảnh với phim hài - tình cảm

(CLO) Sau thành công của phim điện ảnh "Mưa đỏ", hai diễn viên Đỗ Nhật Hoàng và Steven Nguyễn sẽ tái hợp trong dự án hài - tình cảm lãng mạn "Lái chị vào tim em". Phim còn có sự tham gia của Lamoon, diễn viên từng gây chú ý với vai Út Khờ trong "Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối". 

Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027: Mở rộng cơ hội dự thi, đề cao bản sắc dân tộc

Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027: Mở rộng cơ hội dự thi, đề cao bản sắc dân tộc

(CLO) Mở rộng thêm đối tượng tham dự là thí sinh từng phẫu thuật thẩm mỹ, đã ly hôn hoặc sinh con, Hoa hậu Văn hóa Việt Nam 2027 tạo thêm cơ hội để phụ nữ thể hiện giá trị bản thân. Với định hướng đề cao tri thức và bản sắc dân tộc, cuộc thi đặt kỳ vọng tìm kiếm gương mặt có khả năng kể câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng hiểu biết, bản lĩnh và trải nghiệm.

Người đẹp Hà Nội đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2026

Người đẹp Hà Nội đăng quang Hoa hậu Việt Nam 2026

(CLO) Vượt qua 24 thí sinh tại đêm chung kết, Nguyễn Yến Trang - đại diện đến từ Hà Nội xuất sắc giành vương miện Hoa hậu Việt Nam 2026. Danh hiệu Á hậu 1 thuộc về Trần Xuân Khánh Linh (TP.HCM), Á hậu 2 được trao cho Lê Phương Nghi (Gia Lai).

‘Bò sữa bay’ vừa ra rạp đã gây tranh cãi

‘Bò sữa bay’ vừa ra rạp đã gây tranh cãi

(CLO) Ra rạp từ ngày 6/11, “Bò sữa bay” nhanh chóng thu hút sự chú ý nhờ ý tưởng khác lạ, cách kể chuyện táo bạo và màu sắc điện ảnh không dễ trộn lẫn. Tuy nhiên, bộ phim đầu tay của đạo diễn Nguyễn Phạm Thành Đạt cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều về kịch bản, cách xây dựng nhân vật và đặc biệt là câu chuyện về tuyến tình cảm.

K-Pop hòa cùng giao hưởng, kết nối văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc

K-Pop hòa cùng giao hưởng, kết nối văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc

(CLO) Sự kết hợp giữa những giai điệu K-Pop quen thuộc và âm nhạc giao hưởng mang đến cách thưởng thức mới cho công chúng, đồng thời mở rộng không gian hợp tác nghệ thuật giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Chương trình “SM Classics Live in Hanoi” thể hiện sự kết nối giữa âm nhạc đại chúng, nghệ thuật cổ điển và bản sắc văn hóa hai nước.

Nhạc AI tràn ngập mạng xã hội: Cuộc xâm lăng của những ‘ngôi sao ảo’

Nhạc AI tràn ngập mạng xã hội: Cuộc xâm lăng của những ‘ngôi sao ảo’

(CLO) Từ những ca khúc triệu view đến sự xuất hiện của các “ngôi sao ảo”, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo nên một làn sóng mới trong ngành công nghiệp âm nhạc. Công nghệ mở rộng cánh cửa sáng tạo cho mọi người, nhưng đồng thời cũng đặt ra những câu hỏi về bản quyền, giá trị nghệ thuật và vị trí của người nghệ sĩ trong kỷ nguyên số.

Phần thi ứng xử Hoa hậu Việt Nam 2026 hút gần 4.000 câu hỏi từ công chúng

Phần thi ứng xử Hoa hậu Việt Nam 2026 hút gần 4.000 câu hỏi từ công chúng

(CLO) Trước thềm Chung kết Hoa hậu Việt Nam 2026 diễn ra tối 7/11 tại Hải Phòng, Ban tổ chức nhận gần 4.000 câu hỏi từ công chúng dành cho phần thi ứng xử. Các câu hỏi xoay quanh vấn đề thời sự như trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội, bình đẳng giới, trách nhiệm cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Cỡ chữ bài viết: