Tại họp báo công bố Giải thưởng Tinh Hoa Việt 2026 ngày 14/11 ở TP.HCM, câu chuyện phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại được đặt ra từ nhiều góc độ. Điểm đáng chú ý là yêu cầu không dừng ở việc lưu giữ di sản, mà phải tạo điều kiện để các giá trị ấy tiếp tục được sáng tạo, thực hành và lan tỏa trong cộng đồng.
Ông Nguyễn Hữu Đạt, Trưởng Cơ quan đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tại TP.HCM, cho rằng văn hóa không chỉ hiện diện trong di sản, lễ hội hay nghệ thuật truyền thống mà còn được nuôi dưỡng bởi sự đa dạng và sáng tạo trong đời sống. Vì vậy, người dân cần được tham gia trực tiếp vào quá trình sáng tạo, thực hành và thụ hưởng văn hóa.
Theo ông Đạt, hiệu quả của việc tôn vinh các giá trị văn hóa không chỉ được đo bằng số lượng danh hiệu hay cá nhân được ghi nhận, mà còn ở những tác động sau đó. Chẳng hạn, tác phẩm có đến gần hơn với công chúng, nghệ sĩ có thêm động lực sáng tạo và sản phẩm văn hóa Việt có cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế hay không.
Cách tiếp cận này cho thấy bảo tồn và phát triển văn hóa không phải hai mục tiêu tách biệt. Di sản chỉ thực sự tiếp tục phát huy giá trị khi được đặt trong đời sống, có người thực hành, có công chúng tiếp nhận và có những cách thể hiện mới phù hợp với từng thế hệ.
Ở góc độ quản lý văn hóa tại TP.HCM, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, nhìn nhận báo chí và truyền thông có vai trò quan trọng trong việc phản ánh đời sống văn hóa, định hướng thẩm mỹ, khơi nguồn cảm hứng và đưa các giá trị văn hóa, nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.
Theo ông Hồi, TP.HCM đã tổ chức Tuần lễ hoạt động sáng tạo đầu tiên và hình thành Liên minh Truyền thông đa lực lượng với sự tham gia của báo chí, phát thanh, truyền hình, các công ty quản lý mạng đa kênh và doanh nghiệp truyền thông trực quan. Việc kết nối các lực lượng truyền thông được kỳ vọng góp phần mở rộng khả năng lan tỏa những hoạt động văn hóa, sáng tạo trong xã hội.
Ông Hồi cũng đánh giá việc tôn vinh các tác phẩm, dự án nghệ thuật mang bản sắc dân tộc có thể tạo cầu nối để nghệ sĩ, nhà sáng tạo trẻ tiếp tục kể câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng những phương thức mới. Đây là yếu tố cần thiết để các giá trị truyền thống không chỉ được nhắc lại mà còn có thêm hình thức biểu đạt, tiếp cận với công chúng đương đại.
Tuy nhiên, để hình thành những sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh, việc khai thác di sản cần đi cùng chất lượng sáng tạo và sự am hiểu về giá trị bản địa. Di sản kiến trúc, làng nghề, nghệ thuật dân gian, lễ hội hay tri thức truyền thống đều có thể trở thành chất liệu cho điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn và du lịch trải nghiệm. Nhưng nếu chỉ khai thác phần hình thức, thiếu sự gắn kết với cộng đồng và bối cảnh văn hóa, những sản phẩm này khó tạo được chiều sâu và sức sống lâu dài.
Một yêu cầu khác là cộng đồng phải giữ vai trò chủ thể trong quá trình phát huy di sản. Người dân không chỉ là đối tượng được giới thiệu trong các sản phẩm du lịch hay hoạt động truyền thông, mà còn là những người trực tiếp gìn giữ, thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa. Việc bảo đảm quyền lợi và tạo điều kiện để cộng đồng tham gia cũng là cơ sở để hoạt động khai thác di sản phát triển bền vững.
Cùng với đó, công nghệ và các nền tảng truyền thông số đang mở thêm phương thức tiếp cận di sản. Những câu chuyện về lễ hội, phong tục, nghệ thuật truyền thống có thể được kể lại qua phim tài liệu, nội dung trực tuyến và các hình thức trải nghiệm mới. Điều quan trọng là công nghệ cần giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, thay vì chỉ tạo ra những nội dung thu hút sự chú ý trong thời gian ngắn.
Tại sự kiện, nhà báo Nguyễn Ngọc Vàng, Trưởng Văn phòng Đại diện phía Nam của Báo Văn Hóa, cũng đề cập định hướng kết nối di sản với sáng tạo, văn hóa nghệ thuật và du lịch. Đây là một trong những nội dung được đặt ra trong bối cảnh các chủ trương phát triển văn hóa, du lịch và công nghiệp văn hóa đang nhấn mạnh yêu cầu phát huy nguồn lực văn hóa cho phát triển đất nước.
Giải thưởng Tinh Hoa Việt 2026 được công bố trong dịp này có 18 giải thuộc 4 hạng mục: Tinh hoa Âm nhạc, Tinh hoa Nghệ thuật đa lĩnh vực, Tinh hoa Lan tỏa và Tinh hoa Cống hiến.
Trong đó, hạng mục Tinh hoa Lan tỏa có các giải dành cho tác phẩm nghệ thuật, sản phẩm du lịch văn hóa, sự kiện văn hóa và dự án sáng tạo, truyền thông. Giải thưởng tiếp nhận đề cử từ ngày 14/11 đến 15/12/2026, dự kiến trao giải vào tháng 2/2027.
Từ câu chuyện tôn vinh đến yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, vấn đề cốt lõi vẫn là làm sao để di sản không bị đóng khung trong quá khứ. Khi những giá trị truyền thống được bảo tồn đúng cách, có thêm không gian sáng tạo và được cộng đồng tiếp tục thực hành, văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn có thể tạo ra những giá trị mới cho đời sống kinh tế, xã hội.
