Tổng thống Donald Trump ngày 17/1 tuyên bố sẽ áp thuế nhập khẩu 10% với hàng hóa từ 8 nước châu Âu gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan từ 1/2, và tăng lên 25% từ 1/6 nếu không đạt thỏa thuận về việc Washington “mua lại Greenland hoàn toàn và trọn vẹn”.
Đây là bước leo thang mới nhất trong căng thẳng thương mại xuyên Đại Tây Dương, đặt nền kinh tế toàn cầu trước rủi ro gián đoạn mạnh nhất trong nhiều năm.
EU đang cân nhắc các biện pháp trả đũa trị giá khoảng €93 tỷ (hơn 110 tỷ USD) nếu thuế của Mỹ có hiệu lực, kể cả tái áp dụng thuế với hàng hóa Mỹ, hoặc hạn chế thị trường cho các tập đoàn Mỹ tại châu Âu. Điều này có thể đánh vào xuất khẩu của Mỹ và đẩy quan hệ thương mại song phương vào vòng xoáy thuế quan và phản trả thuế.
Các chuyên gia kinh tế cảnh báo thuế quan có thể giảm tăng trưởng kinh tế, đẩy giá tiêu dùng tăng cao và làm suy yếu chuỗi cung ứng vốn rất gắn bó giữa hai bờ Đại Tây Dương. Một số phân tích từ viện nghiên cứu cho thấy nếu thuế 10% được áp dụng, cả Liên minh châu Âu và Mỹ cùng chịu tác động giảm tốc sản lượng, dù không gây suy thoái trầm trọng ngay lập tức.
Đáng chú ý, hội đồng thương mại Thụy Điển dự báo xuất khẩu của nước này sang Mỹ có thể giảm tới 28% nếu mức thuế 25% được thực thi, đặc biệt trong các ngành như điện tử và sắt thép. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Thụy Điển, chiếm khoảng 9% tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2024.
Trong khi đó, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick bày tỏ lạc quan về kinh tế Mỹ, dự báo tăng trưởng GDP quý I có thể vượt 5%, nhưng cũng cảnh báo EU tránh trả đũa thuế để không kích hoạt tranh chấp thương mại toàn diện.
Tác động lan rộng còn được thể hiện trên thị trường tài chính khi các chỉ số chứng khoán Mỹ và châu Âu đồng loạt giảm điểm và đồng USD suy yếu, trong khi các tài sản trú ẩn như vàng và franc Thụy Sĩ tăng giá do lo ngại bất ổn kinh tế leo thang.
Quan hệ thương mại Mỹ-EU vốn rất lớn. Theo dữ liệu chính thức, luồng thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa hai bên đạt khoảng €1,6 nghìn tỷ năm 2024, chiếm phần trọng yếu trong thương mại toàn cầu. EU có thặng dư thương mại hàng hóa với Mỹ, trong khi Mỹ thặng dư về dịch vụ, đặc biệt là công nghệ, phần mềm và tài chính.
Việc rạn nứt kinh tế kéo dài có thể buộc EU tăng cường liên kết với các đối tác khác như khu vực châu Á, trong khi các công ty Mỹ có thể mất thị phần quan trọng tại thị trường lớn nhất thế giới này - mở ra cơ hội cho các đối thủ từ Trung Quốc và các nền kinh tế khác trong dài hạn.
