Những thách thức của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam
Theo Ths Nguyễn Thị Hường, Ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường Kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - Tài chính, mặc dù môi trường kinh tế vĩ mô tiếp tục duy trì ổn định và hoạt động sản xuất, kinh doanh có nhiều tín hiệu tích cực, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức cả từ bên ngoài lẫn nội tại của nền kinh tế.
Thứ nhất, theo bà, sự phục hồi chậm và không đồng đều của kinh tế thế giới tiếp tục tạo áp lực lớn đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.
“Điều này dẫn đến tình trạng đơn hàng phục hồi chậm, áp lực cạnh tranh về giá gia tăng và ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, điện tử và công nghiệp chế biến, chế tạo”, bà cho hay.
Thứ hai, chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ tiếp tục gia tăng, làm suy giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Mặc dù mặt bằng lãi suất và giá một số nguyên vật liệu đã dần ổn định, doanh nghiệp vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí nguyên vật liệu nhập khẩu, logistics, vận tải, năng lượng và lao động.
Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, giá năng lượng thế giới và rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục làm gia tăng tính bất định của môi trường kinh doanh.
Thứ ba, khả năng tiếp cận vốn vẫn là một trong những khó khăn lớn nhất đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo bà, mặc dù mặt bằng lãi suất đã giảm và chính sách tín dụng tiếp tục được điều hành theo hướng hỗ trợ tăng trưởng, nhiều doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm, năng lực tài chính suy giảm hoặc chưa đáp ứng được các điều kiện vay vốn.
Thứ tư, năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của khu vực doanh nghiệp còn nhiều hạn chế trước những biến động của môi trường kinh doanh.
Mặc dù số lượng doanh nghiệp tiếp tục gia tăng, khu vực doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ với quy mô vốn, năng lực tài chính và trình độ quản trị còn hạn chế.
“Nhiều doanh nghiệp vẫn dựa vào lợi thế chi phí lao động thấp và hoạt động gia công, lắp ráp, trong khi năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ và ứng dụng khoa học công nghệ còn yếu”, bà cho hay.
Bên cạnh đó, mức độ chuyển đổi số, tự động hóa và năng suất lao động chưa cao, trong khi liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực doanh nghiệp FDI còn hạn chế, khiến khả năng tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu chưa tương xứng với tiềm năng.
Những hạn chế này làm giảm khả năng thích ứng và chống chịu của doanh nghiệp trước các cú sốc bên ngoài như biến động thương mại quốc tế, gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động giá nguyên vật liệu và các yêu cầu ngày càng cao về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững.
“Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, việc nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại và năng lực đổi mới sáng tạo đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam”, bà Hường nói.
Thứ năm, áp lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới công nghệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp.
Theo bà, sự phát triển nhanh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa đang làm thay đổi mô hình sản xuất, kinh doanh và tạo ra những tiêu chuẩn cạnh tranh mới dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, xu hướng phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và các cam kết giảm phát thải đang khiến các yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững trở thành điều kiện quan trọng để tham gia thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, nhân lực chất lượng cao và năng lực quản trị phù hợp, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ, khả năng tích lũy hạn chế và mức độ ứng dụng công nghệ còn thấp.
Điều này khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng số và tái cấu trúc hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cuối cùng, môi trường đầu tư, kinh doanh mặc dù tiếp tục được cải thiện nhưng vẫn còn những rào cản về thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật.
Năm 2027 sẽ là giai đoạn cạnh tranh và sàng lọc mạnh hơn của khu vực doanh nghiệp
Ths Nguyễn Thị Hường cho rằng, bên cạnh những khó khăn và thách thức, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển quan trọng từ cả môi trường kinh tế trong nước và xu hướng dịch chuyển của kinh tế toàn cầu.
Đơn cử, nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục là lợi thế lớn của Việt Nam trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trên thế giới vẫn đối mặt với áp lực lạm phát và tăng trưởng thấp.
Bên cạnh đó, việc triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026- 2030 cùng với các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp.
Tiếp đến, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng và đa dạng hóa địa điểm đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục tạo cơ hội để Việt Nam thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng và hạ tầng số.
“Đây đồng thời là cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, nâng cao năng lực công nghệ và trình độ quản trị”, bà cho hay.
Trên cơ sở những yếu tố thuận lợi và khó khăn đan xen, bà Hường dự báo hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam trong những tháng cuối năm sẽ tiếp tục xu hướng phục hồi, nhưng tốc độ phục hồi sẽ không đồng đều giữa các ngành, lĩnh vực và nhóm doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp có thị trường ổn định, năng lực tài chính tốt và khả năng thích ứng nhanh với yêu cầu mới của thị trường được kỳ vọng sẽ duy trì đà tăng trưởng tích cực hơn so với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc các doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống.
“Động lực tăng trưởng quan trọng nhất trong thời gian tới được dự báo phần lớn vẫn đến từ đầu tư công, tiêu dùng trong nước và dòng vốn đầu tư nước ngoài”, bà nhấn mạnh.
Bước sang năm 2027, theo bà, triển vọng của cộng đồng doanh nghiệp được đánh giá tích cực hơn khi nhiều chính sách lớn về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo bắt đầu phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong thực tiễn.
Các động lực tăng trưởng truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng được kỳ vọng tiếp tục được củng cố, đồng thời các động lực mới như kinh tế số, công nghệ cao, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với tăng trưởng của doanh nghiệp.
Bà Hường nêu quan điểm: Năm 2027 cũng được dự báo sẽ là giai đoạn cạnh tranh và sàng lọc mạnh hơn của khu vực doanh nghiệp.
Những doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực quản trị sẽ có nhiều cơ hội mở rộng quy mô và nâng cao vị thế trên thị trường.
Ngược lại, các doanh nghiệp chậm đổi mới, phụ thuộc vào lợi thế lao động giá rẻ hoặc gia công đơn thuần sẽ đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và nguy cơ bị thu hẹp thị phần.
Trong trung và dài hạn, xu hướng phát triển của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng, năng suất và giá trị gia tăng.
“Việc hình thành đội ngũ doanh nghiệp quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, đồng thời phát triển mạnh khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo, sẽ là yếu tố quan trọng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế tư nhân trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”, bà Hường nhấn mạnh.
