Được đánh giá là một trong những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, ngành đồ uống mỗi năm đóng góp hơn 60.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, đồng thời tạo việc làm cho hàng triệu lao động trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nông nghiệp, sản xuất, logistics đến bán lẻ và dịch vụ.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội, ngành đồ uống cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về biến động thị trường, yêu cầu an toàn thực phẩm, sức khỏe người tiêu dùng và đặc biệt là sức ép chuyển đổi xanh để đáp ứng các cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.
Theo bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam, ngành đồ uống toàn cầu đang chuyển mình mạnh mẽ với sự trỗi dậy của xu hướng tiêu dùng xanh, lành mạnh và bền vững. Người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, ít đường, ít cồn, tốt cho sức khỏe và có bao bì thân thiện môi trường.
Cùng với đó, môi trường chính sách trong nước cũng có nhiều thay đổi đáng chú ý. Từ năm 2027, nước giải khát có đường sẽ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt 8%, tăng lên 10% từ năm 2028. Bia và rượu cũng sẽ tăng thuế 5% mỗi năm trong vòng 5 năm liên tiếp. Ngoài ra, hàng loạt quy định mới về ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc, bao bì tái chế và tiêu chuẩn môi trường.
“Những áp lực này buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ, tái cấu trúc sản xuất và thích ứng với các tiêu chí xanh. Hiện nay, thay vì chỉ tính đến lợi nhuận tài chính, các doanh nghiệp đồ uống coi các chỉ số bền vững về năng lượng, nước, rác thải và carbon trở thành thước đo năng lực điều hành. Các nhà máy bia, rượu và nước giải khát không chỉ sản xuất mà quản lý cả vòng đời sản phẩm”, bà Chu Thị Vân Anh chia sẻ.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đồ uống đã chủ động đầu tư vào công nghệ giảm phát thải, phát triển bao bì tái chế, yêu cầu nhà cung ứng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và sử dụng dữ liệu môi trường làm cơ sở đánh giá hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
“Trong quá trình sản xuất, các doanh nghiệp đã sử dụng hệ thống thiết bị hiện đại, phần lớn được nhập khẩu từ châu Âu, đồng thời triển khai nhiều giải pháp tiết kiệm nước và năng lượng như sử dụng điện mặt trời áp mái, điện tái tạo. Hệ thống xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ, bảo đảm chất lượng đầu ra đạt chuẩn A hoặc A+ theo quy định môi trường”, bà Chu Thị Vân Anh chia sẻ.
Ở khâu bao bì, ngành bia đẩy mạnh tái sử dụng chai thủy tinh, tách bia hơi, đầu tư các sáng kiến thu hồi và tái chế bao bì. Với ngành nước giải khát, doanh nghiệp tăng tỷ lệ sử dụng nhựa tái chế, nhựa tái sinh, xây dựng mô hình quay vòng bao bì trong sản xuất.
Đặc biệt, nhiều đơn vị đã tối ưu trọng lượng bao bì, giảm từ 27g xuống còn 12,7g; qua đó góp phần giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và hướng tới phát triển xanh, bền vững. Một số thương hiệu lớn triển khai chính sách hoàn tiền khi người tiêu dùng trả vỏ chai, mở trung tâm thu gom bao bì tại các thành phố lớn, đồng thời sử dụng vật liệu tái sinh đạt chuẩn an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, theo bà Chu Thị Vân Anh, quá trình chuyển đổi xanh đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, trong đó các doanh nghiệp lớn đang đóng vai trò tiên phong, còn nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp không ít khó khăn về nguồn lực.
“Để quá trình này diễn ra đồng bộ và bền vững, cần sự chung tay của nhiều trụ cột, trong đó vai trò của Nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách là hết sức quan trọng, đặc biệt trong việc hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp lớn cũng cần được khuyến khích, tạo điều kiện triển khai các sáng kiến tiên phong như phát triển chuỗi tái chế nhôm làm nguyên liệu đầu vào cho ngành bia…Khi chính sách được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, cộng đồng doanh nghiệp và xã hội sẽ cùng tham gia thúc đẩy kinh tế xanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững”, bà Chu Thị Vân Anh nhấn mạnh.
Theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách Tài Nguyên và Môi trường, phát triển xanh, an toàn, bền vững không chỉ là xu thế, mà là yêu cầu tất yếu để ngành đồ uống Việt Nam, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng kỳ vọng của người tiêu dùng hiện đại và khẳng định vị thế trên bản đồ đồ uống khu vực và thế giới.
“Để đạt mục tiêu này, ngành đồ uống cần đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và tận dụng nguồn năng lượng tái tạo. Tiếp đến là thiết lập cơ chế phối hợp trong chuỗi cung ứng nhằm chia sẻ chi phí đầu tư, lan tỏa đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất toàn ngành”, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh chia sẻ.
Cũng theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, cùng với sự nỗ lực của doanh nghiệp, Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ khung pháp lý về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và tín chỉ carbon. Những chính sách này tạo môi trường thuận lợi để ngành đồ uống triển khai các mô hình hợp tác để nhà cung ứng, nhà sản xuất, nhà bán lẻ và người tiêu dùng cùng tham gia vào chu trình tuần hoàn.
