Những ngày qua, mạng xã hội lan truyền đoạn livestream của hai nữ sinh viên thực tập tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang với phát ngôn "tiêm thuốc độc" người bình luận. Trước đó không lâu, một sinh viên Trường Đại học Y Hà Nội đăng video nói sẽ "lấy ven trật ba lần" để đáp trả bệnh nhân khó tính.
Cả hai vụ việc đều nhanh chóng được nhà trường và bệnh viện xử lý. Hai sinh viên thực tập tại Bệnh viện Đức Giang bị chấm dứt thực tập, đình chỉ học để xem xét kỷ luật; sinh viên còn lại cũng bị trường xử lý theo quy định.
Tuy nhiên, bên cạnh câu chuyện xử lý cá nhân, nhiều chuyên gia cho rằng điều đáng quan tâm hơn là vì sao những người đang được đào tạo trong môi trường y khoa - nơi coi lòng nhân ái là nền tảng - lại có thể dễ dàng nói ra những phát ngôn khiến người bệnh cảm thấy bị đe dọa.
Khi mạng xã hội làm mờ ranh giới ứng xử
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ nhận thức của từng cá nhân mà còn liên quan đến tác động của môi trường mạng.
Ông dẫn khái niệm "hiệu ứng giải ức chế trực tuyến" (Online Disinhibition Effect) do Giáo sư John Suler nghiên cứu để lý giải hiện tượng này.
Trong giao tiếp trực tiếp, mỗi lời nói đều nhận lại phản hồi tức thì từ người đối diện. Ánh mắt, nét mặt hay cảm xúc của người nghe khiến con người biết dừng lại trước khi vượt quá giới hạn.
Ngược lại, trên mạng xã hội, khoảng cách ấy gần như biến mất.
"Người phát ngôn không nhìn thấy sự tổn thương của người khác nên dễ coi những lời đe dọa là câu nói đùa hoặc một cách tạo tương tác", bác sĩ Hoàng phân tích.
Theo ông, nhiều người còn có cảm giác tài khoản cá nhân là không gian riêng tư nên tách biệt giữa con người ngoài đời với hình ảnh nghề nghiệp. Thực tế, khi một sinh viên y mặc áo blouse, thực tập trong bệnh viện hay xuất hiện với tư cách người học ngành y, mọi phát ngôn đều được công chúng nhìn nhận như một phần hình ảnh của người thầy thuốc tương lai.
"Chiếc điện thoại tạo cảm giác vô hình, nhưng hậu quả của những gì được phát đi trên mạng lại hoàn toàn có thật", ông nói.
Từ "nói vui" đến sự lệch chuẩn về đạo đức
Ở góc độ tâm lý, bác sĩ Hoàng cho rằng những vụ việc trên còn phản ánh hiện tượng "thoái lui đạo đức" (Moral Disengagement).
Đó là quá trình con người tự biện minh cho hành vi của mình bằng những lý do như "chỉ đùa", "nói vui", "quá lời một chút" hoặc "bị người khác xúc phạm trước".
Sự tự biện minh ấy khiến ranh giới giữa điều nên và không nên dần bị xóa nhòa. Trong môi trường y tế, điều này càng nguy hiểm bởi mối quan hệ giữa người bệnh và nhân viên y tế được xây dựng trên nền tảng niềm tin.
Người bệnh tìm đến bệnh viện khi đang đau đớn, lo lắng và chấp nhận trao cho nhân viên y tế quyền thực hiện các can thiệp lên chính cơ thể mình.
"Bất kỳ phát ngôn nào mang hàm ý sử dụng chuyên môn để đe dọa cũng có thể làm tổn thương niềm tin đó", bác sĩ Hoàng nói.
Theo ông, một nguy cơ khác là khi người trẻ mới tiếp cận kiến thức y học, khoác áo blouse và bước vào môi trường bệnh viện nhưng chưa đủ trải nghiệm nghề nghiệp, họ có thể hình thành sự tự tin quá mức về vị thế của mình.
"Được học y không phải là đặc quyền để tạo ra quyền lực với người khác mà là trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ con người", ông nhận định.
Người bệnh không phải "content"
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng cần nhìn nhận cả áp lực mà sinh viên y phải trải qua trong quá trình học tập.
Theo ông, hầu như sinh viên nào cũng từng gặp người bệnh từ chối cho thực hành, nghi ngờ năng lực hoặc có những lời nói khiến bản thân tổn thương.
"Có những ngày đứng viện nhiều giờ, thiếu ngủ, chưa kịp ăn, lại gặp phản ứng không tích cực từ người bệnh thì bất kỳ ai cũng có thể cảm thấy buồn hoặc ấm ức", bác sĩ Tuấn chia sẻ.
Tuy nhiên, theo ông, điều đó không đồng nghĩa với việc có thể đưa những cảm xúc ấy lên mạng xã hội dưới các nội dung gắn với người bệnh hoặc hoạt động chuyên môn.
"Một đoạn video có thể được đăng với mục đích đùa vui, nhưng khi xuất hiện hình ảnh bệnh viện, người bệnh hoặc các thủ thuật y khoa thì câu chuyện không còn là chuyện cá nhân", ông nói.
Theo bác sĩ Tuấn, kỹ thuật lấy ven, tiêm truyền hay bất kỳ thủ thuật nào đều phải được thực hiện vì lợi ích của người bệnh, không phải công cụ để thể hiện quyền lực hay giải tỏa cảm xúc.
Ngay cả lời nói "lấy ven trật ba lần" cũng đủ khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu họ có còn cảm thấy an toàn khi giao sức khỏe của mình cho nhân viên y tế.
"Hơn hết, người bệnh không phải là 'content' để kể chuyện, tạo tiếng cười hay tìm kiếm lượt xem", ông nhấn mạnh.
![clo_br_1785225272754-1851540410430157886-7852334279340476790-eafd282122484f209c2fad45b08ba3a9.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/90d019a9b306a2e431ea4bfd1a3cf395699e288a1b6dd10b1de4f0147f7f899059307bff5289489a1cb310648f52ce244991bb735dd795c93b0ec14d836e6f05a7afae7a9a8183b22154fcd388f2cf92b9038228cd1290d3e5117be09032e9b6965fb6046af92069d49dcda6e592feb97dcf4694ba41c069c7d1231f9deba080/clo_br_1785225272754-1851540410430157886-7852334279340476790-eafd282122484f209c2fad45b08ba3a9.jpg.avif "Trong môi trường y tế, nơi sinh mạng và sức khỏe con người luôn được đặt lên hàng đầu, có những lời nói dù chỉ là "đùa" cũng không bao giờ nên xuất hiện.")
Điều mất đi là niềm tin
Theo các chuyên gia, hậu quả của những vụ việc này không dừng lại ở quyết định kỷ luật đối với sinh viên. Trong thời đại số, một đoạn video ngắn có thể theo một người suốt chặng đường hành nghề.
Quan trọng hơn, những phát ngôn lệch chuẩn của một vài cá nhân có nguy cơ làm tổn thương hình ảnh của cả đội ngũ thầy thuốc - những người vẫn ngày đêm cứu chữa bệnh nhân trong im lặng.
Niềm tin giữa người bệnh và nhân viên y tế vốn được xây dựng bằng rất nhiều năm cống hiến nhưng có thể bị lung lay chỉ sau vài câu nói.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn nhấn mạnh người làm nghề y không cần phải che giấu mọi cảm xúc, nhưng phải học cách kiểm soát cảm xúc để chúng không ảnh hưởng đến người bệnh.
"Hãy thử tự hỏi, nếu người nằm trên giường bệnh là cha mẹ mình thì liệu mình có chấp nhận khi xem đoạn video đó hay không", ông nói.
