Bản quyền bị né tránh trong quá trình khai thác
Trao đổi với phóng viên, từ góc độ người sáng tác, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh cho rằng âm nhạc hiện vẫn là lĩnh vực bị xâm phạm quyền tác giả nhiều nhất, từ việc sử dụng tác phẩm không xin phép đến tình trạng né tránh nghĩa vụ bản quyền trong quá trình khai thác tác phẩm.
“Trong các ngành nghệ thuật, có lẽ âm nhạc là lĩnh vực bị vi phạm quyền tác giả nhiều nhất. Đây là thực tế mà những người hoạt động trong nghề đều nhìn thấy khá rõ”, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh nhận định.
Theo ông, tình trạng xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực âm nhạc vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau. Đáng chú ý, không ít trường hợp vi phạm xuất phát từ chính những đơn vị tổ chức biểu diễn.
“Vẫn có những đơn vị tổ chức biểu diễn lấy lý do chương trình phục vụ nhiệm vụ chính trị để không thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền cho tác giả. Điều đó là chưa hợp lý, bởi tất cả những người tham gia chương trình đều được hưởng thù lao, trong khi người sáng tạo ra tác phẩm lại không được bảo đảm quyền lợi tương xứng”, ông chia sẻ.
Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho rằng, quyền tác giả vẫn chưa được nhìn nhận đúng như một loại tài sản trí tuệ có giá trị.
"Có những tác phẩm được khai thác rộng rãi, mang lại lợi ích cho nhiều chủ thể khác nhau, nhưng quyền lợi của người sáng tạo lại chưa được quan tâm tương xứng. Đó là điều chúng tôi luôn trăn trở", ông nói.
Sự phổ biến của âm nhạc khiến không ít người chưa thực sự nhìn nhận đầy đủ giá trị của một tác phẩm sáng tạo. Trong khi đó, phía sau mỗi ca khúc là quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, là sự đầu tư về thời gian, chất xám và cảm xúc của người nghệ sĩ.
Bản quyền đối mặt bài toán mới từ công nghệ số
Những năm gần đây, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý ngày càng đầy đủ cho việc bảo vệ quyền tác giả. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn, pháp luật chỉ là một phần của câu chuyện. Điều quan trọng hơn là xây dựng được văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội.
“Tôi cho rằng ngoài các quy định pháp luật, điều rất quan trọng là nhận thức và trách nhiệm của những người sử dụng tác phẩm. Khi đã khai thác giá trị từ một tác phẩm thì cần tôn trọng quyền lợi chính đáng của người sáng tạo”, ông nhấn mạnh.
Theo nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, vẫn còn những cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc trong thời gian dài nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bản quyền. Đây là thực trạng đã được các tổ chức quản lý quyền tác giả nhiều lần lên tiếng trong những năm qua.
Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho biết nếu việc sử dụng tác phẩm mà không trả tiền bản quyền vẫn bị xem là chuyện bình thường, việc xây dựng một thị trường bản quyền lành mạnh sẽ rất khó đạt được kết quả như mong muốn.
![img-0629.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/0ad34a94e3bf3f375c9831e81e5c4c3d1120571e61d120d62c367fc5f412b48147d34cac65ce93577297c5960ba59e24/img-0629.jpg.avif "Nhạc sĩ Giáng Son từng bị khiếu nại bản quyền với chính ca khúc "Giấc mơ trưa" do mình sáng tác. Ảnh: FBNV")
Nếu trước đây vi phạm bản quyền chủ yếu là sao chép băng đĩa hoặc sử dụng tác phẩm không xin phép, thì môi trường số hiện nay đang tạo ra những thách thức phức tạp hơn nhiều.
Mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ nội dung giúp tác phẩm tiếp cận công chúng dễ dàng hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều vấn đề đối với việc xác lập, quản lý và bảo vệ quyền tác giả.
Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh cho biết, nhạc sĩ Giáng Son từng phản ánh việc đăng tải chính tác phẩm của mình lên nền tảng số nhưng vẫn gặp những vướng mắc liên quan đến xác thực bản quyền.
Theo ông, đây là ví dụ cho thấy công tác quản lý bản quyền trong môi trường công nghệ cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
“Ngay cả tác giả đôi khi cũng gặp khó khăn trong việc xác nhận quyền đối với tác phẩm của mình trên môi trường số. Điều đó cho thấy việc quản lý bản quyền cần được cập nhật và hoàn thiện hơn để theo kịp sự phát triển của công nghệ”, ông nhận định.
Bảo vệ quyền tác giả trong thời đại số không chỉ là xử lý vi phạm sau khi xảy ra mà còn đòi hỏi những công cụ quản lý hiệu quả hơn, bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo ngay từ quá trình khai thác tác phẩm.
Bảo vệ bản quyền để thúc đẩy sáng tạo
Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh chia sẻ, sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý quyền tác giả.
Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam khuyến nghị các tác giả nên đăng ký quyền tác giả ngay từ khi công bố tác phẩm để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc vi phạm.
“Các tác giả cần chủ động đăng ký tác phẩm ngay khi công bố để bảo vệ quyền lợi của mình và tạo thuận lợi cho công tác quản lý”, ông chia sẻ.
Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh cho biết, nhiều quốc gia hiện đã xây dựng được các công cụ thống kê, kiểm soát và theo dõi việc sử dụng tác phẩm rất hiệu quả. Nhờ đó, quyền lợi của tác giả được bảo đảm minh bạch hơn và các hành vi vi phạm cũng dễ dàng được phát hiện.
“Ở nước ngoài, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong lĩnh vực âm nhạc, được thực hiện rất nghiêm. Những trường hợp vi phạm thường phải chịu chế tài mạnh. Đây là kinh nghiệm cần được tham khảo để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả ở nước ta”, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh chia sẻ.
