Theo ban tổ chức, Lễ khai hội diễn ra vào 19h30 ngày 21/4 với nhiều hoạt động hướng về cội nguồn tâm linh, tưởng nhớ công đức của Thiền sư Từ Đạo Hạnh - vị sư dưới thời Lý gắn liền với lịch sử và huyền tích ngôi chùa. Điểm nổi bật của Lễ hội chùa Thầy là sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm, trọng thể và phần hội phong phú, giàu bản sắc.
Các nghi thức truyền thống như lễ dâng hương, lễ mộc dục, lễ phục nghinh bài vị, lễ tế, lễ rước... được tổ chức bài bản, thể hiện lòng thành kính và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người dân địa phương. Từng đoàn rước trong trang phục truyền thống, cờ hội rực rỡ sắc màu tạo nên khung cảnh vừa cổ kính, vừa sống động giữa núi non Sài Sơn.
Bên cạnh đó là phần hội với nhiều hoạt động nghệ thuật dân gian đặc sắc. Những tích trò múa rối nước - loại hình nghệ thuật gắn với chính Thiền sư Từ Đạo Hạnh - được tái hiện sinh động trên mặt hồ trước chùa, thu hút đông đảo khán giả. Ngoài ra, các trò chơi dân gian truyền thống được tổ chức đã góp phần làm nên bức tranh lễ hội rộn ràng, giàu cảm xúc.
Không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng, lễ hội còn trở thành cầu nối quảng bá sản phẩm OCOP của địa phương. Các gian hàng trưng bày, giới thiệu đặc sản vùng, miền giúp du khách vừa tham quan, chiêm bái, vừa trải nghiệm nét tinh hoa của vùng đất xứ Đoài. Qua đó, giá trị văn hóa được gắn kết hài hòa với phát triển kinh tế địa phương.
Nhiều năm nay, công tác tổ chức lễ hội được tổ chức bài bản, từ đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường đến an toàn thực phẩm và phòng, chống cháy nổ, nhằm tạo môi trường lễ hội văn minh, an toàn, thân thiện. Điều này cho thấy sự chủ động, chuyên nghiệp trong công tác quản lý, để mỗi mùa hội thực sự là niềm vui trọn vẹn đối với nhân dân và du khách.
Lễ hội chùa Thầy với nhiều hình thức sinh hoạt cộng đồng đặc sắc, độc đáo, đa giá trị, thể hiện bản sắc đặc trưng của cộng đồng cư dân nông nghiệp tại xã Quốc Oai. Vì thế, lễ hội không chỉ là hành trình về miền tâm linh mà còn là dịp để mỗi người tìm lại sự an yên giữa nhịp sống hiện đại.
