Nhu cầu than trên toàn cầu đang tăng mạnh trong các tháng 3 và 4 khi nhiều quốc gia gấp rút tìm nguồn nhiên liệu thay thế, trong bối cảnh nguồn cung dầu khí từ Trung Đông bị gián đoạn nghiêm trọng.
Dữ liệu vận tải và thương mại cho thấy lượng than xuất khẩu và nhập khẩu bằng đường biển đã tăng nhanh, phản ánh mức độ căng thẳng chưa từng có của thị trường năng lượng quốc tế.
Theo ước tính của nền tảng phân tích Kpler được Financial Times dẫn lại, nhập khẩu than toàn cầu đang trên đà đạt mức cao thứ ba trong lịch sử theo tháng.
Đà tăng này diễn ra trong bối cảnh thế giới trải qua cú sốc nguồn cung dầu khí được đánh giá là nghiêm trọng nhất từ trước tới nay, buộc nhiều nền kinh tế phải quay lại với than, loại nhiên liệu từng được cho là đang bước vào giai đoạn suy thoái không thể đảo ngược.
Thực tế cho thấy ngay cả những khu vực từng theo đuổi lộ trình giảm dần và tiến tới loại bỏ than cũng đang phải điều chỉnh chiến lược. Số liệu từ BIMCO, hiệp hội chủ tàu lớn nhất thế giới, cho biết trong tháng trước, lượng than vận chuyển tới Hàn Quốc, Nhật Bản và Liên minh châu Âu đã tăng 27% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy các nền kinh tế lớn đang ưu tiên an ninh năng lượng trước những mục tiêu môi trường trung và dài hạn.
Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc nguồn cung khí đốt từ Trung Đông bị tê liệt. Eo biển Hormuz bị đóng cửa đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển khí thiên nhiên hóa lỏng ra khỏi Vịnh Ba Tư.
Trong khi đó, Qatar đã phải dừng sản xuất LNG từ ngày 2/3 và sau đó khoảng 2 tuần, tổ hợp Ras Laffan, cơ sở LNG lớn nhất thế giới, bị hư hại do các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran. BIMCO ước tính những diễn biến này đã khiến tổng lượng LNG vận chuyển bằng đường biển toàn cầu trong tháng 4 giảm 8% so với cùng kỳ năm trước.
Trước cú sốc dầu khí, Hàn Quốc đã quyết định lùi thời hạn đóng cửa một số nhà máy nhiệt điện than, động thái cho thấy ưu tiên ổn định nguồn cung điện đang được đặt lên hàng đầu. Tại châu Âu, tình hình cũng không kém phần khó khăn khi khu vực này đang gặp bất lợi trong cuộc cạnh tranh giành nguồn LNG giao ngay với các nước châu Á, trong lúc vẫn phải gấp rút bơm đầy kho dự trữ khí đốt để chuẩn bị cho mùa đông tới.
Các chuyên gia của Wood Mackenzie nhận định rằng những lo ngại về an ninh năng lượng đang làm thay đổi đáng kể cách tiếp cận chính sách của nhiều quốc gia. Việc gia tăng sử dụng than không chỉ diễn ra tại châu Á mà còn lan sang châu Âu, đồng thời khiến kế hoạch đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than bị trì hoãn. Xu hướng này cho thấy bài toán cân bằng giữa mục tiêu chuyển dịch xanh và yêu cầu đảm bảo năng lượng đang trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.
Tác động của làn sóng quay lại với than không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng mà còn lan sang các ngành kinh tế khác, trong đó có công nghiệp sản xuất và ô tô. Giá năng lượng tăng cao và biến động mạnh có thể làm gia tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và giá thành sản phẩm, qua đó tạo thêm áp lực cho các nhà sản xuất đang trong quá trình chuyển đổi sang công nghệ sạch và điện hóa.
