Trong bối cảnh chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, câu hỏi đặt ra là liệu Nipah có thể bùng phát thành một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu tương tự COVID-19 hay không.
Ấn Độ đang khẩn trương triển khai các biện pháp khoanh vùng, cách ly và kiểm soát dịch sau khi ghi nhận ổ dịch virus Nipah tại bang Tây Bengal, trong đó 5 ca nhiễm đều là nhân viên y tế, gồm bác sĩ và điều dưỡng.
Theo The Independent, tình hình đặc biệt nghiêm trọng khi hai nữ điều dưỡng tại thành phố Kolkata rơi vào hôn mê sâu, đang được điều trị hồi sức tích cực. Một quan chức y tế cấp cao của Ấn Độ xác nhận với hãng tin PTI: “Cả hai bệnh nhân đều trong tình trạng nguy kịch”.
Các ca bệnh được xác định làm việc tại một bệnh viện tư nhân ở Barasat, cách Kolkata khoảng 25 km. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy hai điều dưỡng có khả năng đã nhiễm virus khi chăm sóc một bệnh nhân có triệu chứng hô hấp nặng, người này đã tử vong trước khi kịp xét nghiệm xác định nguyên nhân.
Tính đến nay, 180 người đã được lấy mẫu xét nghiệm, trong đó 20 trường hợp tiếp xúc gần nguy cơ cao đang bị cách ly 21 ngày. Tất cả các mẫu xét nghiệm ban đầu đều âm tính, song giới chức y tế khẳng định sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ.
Trước nguy cơ lây lan trong cộng đồng, chính quyền bang Tây Bengal đã yêu cầu khoảng 100 người cách ly tại nhà, đồng thời giám sát y tế nghiêm ngặt với các trường hợp nghi ngờ.
Bộ Y tế và Phúc lợi Gia đình Ấn Độ cũng ban hành cảnh báo y tế trên toàn quốc, yêu cầu các bang tăng cường phát hiện sớm, cách ly và phòng ngừa dịch.
Nhiều bang như Tamil Nadu đã chỉ đạo hệ thống y tế giám sát chặt các ca Hội chứng viêm não cấp tính (AES) - nhóm triệu chứng có thể liên quan đến virus Nipah, đặc biệt với những người có tiền sử đi lại hoặc tiếp xúc với khu vực Tây Bengal.
Sự xuất hiện trở lại của virus Nipah tại Ấn Độ đã kích hoạt hệ thống phòng dịch ở các quốc gia lân cận. Thái Lan bắt đầu sàng lọc chặt hành khách đến từ Ấn Độ tại hai sân bay quốc tế lớn, phát thẻ cảnh báo sức khỏe và theo dõi trong 21 ngày. Nepal cũng nâng mức cảnh báo quốc gia, siết kiểm soát tại sân bay và các cửa khẩu giáp Ấn Độ.
Virus Nipah thuộc họ Henipavirus, ký sinh tự nhiên trên loài dơi ăn quả Pteropus, có thể lây sang người qua thực phẩm nhiễm bẩn, tiếp xúc với động vật bệnh hoặc lây từ người sang người qua giọt bắn và dịch tiết.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Nipah vào nhóm mầm bệnh ưu tiên hàng đầu do nguy cơ gây dịch lớn và tỷ lệ tử vong cao, từ 40–75%.
Bệnh thường khởi phát với triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, đau cơ, sau đó nhanh chóng tiến triển sang viêm não cấp, rối loạn ý thức, co giật và hôn mê chỉ trong 24–48 giờ. Khoảng 20% người sống sót phải đối mặt với di chứng thần kinh lâu dài.
Hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ. Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, phát hiện sớm, cách ly nghiêm ngặt và nâng cao ý thức phòng bệnh vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn virus Nipah lây lan trong cộng đồng.
Đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp nhiễm virus Nipah.
Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia, xuất phát từ một ổ dịch liên quan đến những người chăn nuôi lợn. Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng khá giống cúm như sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng, nhưng diễn biến rất nhanh và nguy hiểm.
Chỉ sau thời gian ngắn, người bệnh có thể rơi vào tình trạng chóng mặt, rối loạn ý thức, viêm não cấp; các trường hợp nặng có thể co giật, hôn mê sâu trong vòng 24–48 giờ. Đáng lo ngại, khoảng 20% bệnh nhân sống sót phải đối mặt với di chứng thần kinh lâu dài như rối loạn co giật hoặc thay đổi hành vi, nhân cách.
Hiện nay, thế giới chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Nipah, việc điều trị chủ yếu là chăm sóc và hỗ trợ triệu chứng. Trong bối cảnh đó, nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động phòng ngừa và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây nhiễm vẫn được xem là “lá chắn” quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe người dân.
