Nhiều cánh đồng lúa đã đến kỳ thu hoạch tại Đông Nam Á đang bị bỏ mặc, trong khi không ít nông dân cân nhắc việc ngừng gieo trồng cho vụ tới, do chi phí nhiên liệu và phân bón tăng vọt từ cuộc xung đột tại Trung Đông đang giáng đòn mạnh vào một trong những khu vực trồng lúa lớn nhất thế giới.
Trên khắp Đông Nam Á, hàng chục triệu hộ nông dân nhỏ lẻ đang chật vật tìm nguồn cung phân bón với giá chấp nhận được, cũng như nhiên liệu diesel để vận hành máy cày, hệ thống bơm tưới và máy cấy lúa. Tại Thái Lan, một số nông dân thậm chí để lúa chín ngoài ruộng vì chi phí thu hoạch quá cao.
Tình trạng khan hiếm vật tư nông nghiệp cho thấy cuộc chiến kéo dài 6 tuần liên quan đến Iran đã làm đảo lộn thương mại toàn cầu và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt lương thực.
Không chỉ đẩy giá dầu tăng cao, việc eo biển Hormuz gần như bị đóng, dù đang có lệnh ngừng bắn tạm thời, đã làm tắc nghẽn tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhiên liệu và phân bón, trong đó châu Á chịu tác động nặng nề nhất.
Ông Patrick Davenport, Giám đốc và đồng sáng lập công ty BRM Agro, doanh nghiệp trồng và xay xát lúa gạo tích hợp tại Campuchia, cho biết tâm lý hoang mang đang lan rộng trong cộng đồng nông dân.
Ông nói rằng phần lớn người dân Campuchia sống ở khu vực nông thôn và gắn bó với nông nghiệp, vì vậy gần như tất cả đều đang chịu ảnh hưởng tiêu cực từ cú sốc chi phí đầu vào.
Lúa gạo là lương thực thiết yếu đối với hơn một nửa dân số thế giới, đồng thời là sinh kế của hàng triệu cộng đồng nông thôn tại khu vực mà nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba lần, nhiều nông dân còn bị kẹt giữa gọng kìm giá bán thấp.
Giá gạo trắng 5% tấm của Thái Lan từng rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm vào cuối tháng 10 năm ngoái và chỉ hồi phục nhẹ, phần lớn thời gian tháng trước vẫn ở dưới 400 USD mỗi tấn.
Ông Máximo Torero, Kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, nhận định biên lợi nhuận hiện nay quá mỏng, khiến nông dân buộc phải giảm diện tích gieo trồng.
Ông cảnh báo rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn thêm 20 đến 30 ngày, nguồn cung lương thực có thể bị ảnh hưởng rõ rệt ngay từ nửa cuối năm. Theo ông, tình trạng thiếu hụt vật tư chỉ có thể được giải quyết khi tàu thuyền có thể lưu thông trở lại qua tuyến hàng hải này.
Tại Campuchia, nhiều nông dân tỏ ra do dự trong việc xuống giống vụ mới nếu không có cam kết về giá bán. Ông Davenport cho biết trong số khoảng 2.000 nông dân hợp tác với BRM Agro, có gần 10% tuyên bố sẽ không trồng lúa nếu không thể đảm bảo mức giá cố định cho vụ mùa sắp tới.
Ở Philippines, quốc gia vừa là nhà nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới vừa là nước sản xuất quan trọng, sản lượng lúa có thể giảm ít nhất 10% trong năm nay.
Theo ông Raul Montemayor, Tổng thư ký Liên đoàn Hợp tác xã Nông dân Tự do, mức giảm này tương đương khoảng 2 triệu tấn gạo, so với sản lượng dự kiến 20,3 triệu tấn trên toàn quốc. Ông cho rằng tác động sẽ thể hiện rõ trong vụ thu hoạch vào tháng 9 hoặc tháng 10 tới.
Thời điểm thiếu hụt vật tư đến vào lúc đặc biệt khó khăn đối với nông dân trồng lúa ở Đông Nam Á, khi nhiều người canh tác từ hai vụ trở lên mỗi năm và đang ở giai đoạn giao mùa. Vụ lúa mùa khô đang được thu hoạch, trong khi việc gieo trồng vụ chính mùa mưa đã bắt đầu tại Thái Lan và Philippines.
Ông Alisher Mirzabaev, nhà khoa học cao cấp về phân tích chính sách và biến đổi khí hậu tại Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế, cho biết đây là giai đoạn chi phí nhiên liệu và phân bón trở nên đặc biệt quan trọng. Dù an ninh lương thực trước mắt vẫn được hỗ trợ bởi lượng tồn kho hiện có, ông cảnh báo các quốc gia không nên chủ quan.
Tại các khu vực khác của châu Á, mùa gieo trồng chính ở Ấn Độ vẫn còn cách vài tháng, trong khi Trung Quốc ít chịu tác động hơn từ cú sốc năng lượng và phân bón.
Tuy nhiên, tại đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, nơi lúa được trồng ba vụ mỗi năm, nhiều nông dân gần như chỉ hòa vốn khi thu hoạch vụ chính.
Ông Phạm Văn Nhựt, một nông dân 63 tuổi ở tỉnh Vĩnh Long, cho biết chi phí sản xuất tăng cao đang khiến một số người cân nhắc giảm xuống chỉ còn hai vụ mỗi năm.
Tại Thái Lan, một số nông dân đã quyết định không thu hoạch vụ lúa đã chín hoặc trì hoãn việc gặt, khiến chất lượng lúa giảm sút. Theo báo cáo ngày 31/3 của Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn, sản lượng vụ lúa mùa khô trong giai đoạn tháng 3 đến tháng 4 có thể giảm khoảng 19% so với cùng kỳ năm trước.
Việc gieo trồng vụ chính của Thái Lan sẽ bắt đầu trong vài tuần tới. Dù khó có khả năng nông dân ngừng sản xuất hoàn toàn, sản lượng sẽ bị giới hạn bởi lượng phân bón có thể mua được, theo ông Pramote Charoensilp, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Thái Lan, tổ chức đại diện cho hàng chục nghìn nông dân trên cả nước.
Trước những gián đoạn kéo dài, nông dân đang tìm cách giảm phụ thuộc vào phân bón và nhiên liệu nhập khẩu. Một số chuyển từ trồng lúa sang trồng ngô, loại cây cần ít nước tưới hơn từ các máy bơm chạy bằng diesel.
Công ty BRM tại Campuchia đang đẩy nhanh kế hoạch mở rộng sản xuất phân bón sinh học và tìm kiếm nhà cung cấp máy kéo điện cũng như máy bơm nước chạy bằng năng lượng mặt trời để cắt giảm chi phí nhiên liệu.
Tuy nhiên, với nhiều người sống phụ thuộc hoàn toàn vào cây lúa, lựa chọn thay thế gần như không tồn tại. Điều đó buộc họ phải tiếp tục gieo trồng, ngay cả khi phải chấp nhận thua lỗ.
Ông Ruel Bantugan, một nông dân trồng lúa tại tỉnh Bataan của Philippines, nói rằng họ không còn cách nào khác ngoài việc tiếp tục xuống giống, bởi bỏ đất hoang còn rủi ro hơn.
