Theo báo cáo "Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025" do Cục Thống kê phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu vừa công bố, bệnh tật là nguyên nhân chủ yếu gây tử vong tại Việt Nam, chiếm 64,5% tổng số trường hợp.
Trong nhóm tử vong do bệnh tật, chỉ 28% trường hợp được xác định rõ nguyên nhân, trong khi 72% chưa xác định được nguyên nhân cụ thể. Các nhóm nguyên nhân tử vong khác gồm suy yếu do tuổi già (20,6%), tử vong không xác định được nguyên nhân (10,2%) và tử vong do các biến cố bên ngoài (4,8%).
Đáng chú ý, giai đoạn 2021-2025, cả nước ghi nhận khoảng 152.100 người tử vong do ung thư, chiếm khoảng 8,4% số trường hợp tử vong do bệnh tật.
Số ca tử vong do ung thư được ghi nhận tăng qua các năm. Năm 2021, cả nước có hơn 19.000 trường hợp, chiếm khoảng 5% số ca tử vong do bệnh tật. Đến năm 2023, con số này tăng lên 25.800 trường hợp, chiếm 7,3%. Năm 2025, số ca tử vong do ung thư được ghi nhận là 46.800 trường hợp, chiếm 15,2%.
Bốn loại ung thư có số trường hợp tử vong phổ biến nhất trong giai đoạn này là ung thư phổi, gan, dạ dày và đại tràng. Tổng số ca tử vong do bốn loại ung thư này chiếm 50,6% số trường hợp tử vong do ung thư.
Trong đó, ung thư phổi đứng đầu, chiếm trung bình 22% tổng số ca tử vong do ung thư trong cả giai đoạn. Tỷ trọng này tăng từ 18% năm 2021 lên 24,9% năm 2025.
Ung thư phổi không đồng nghĩa với án tử
Trước thực trạng trên, ThS.BS Nguyễn Duy Anh, bác sĩ Viện Ung bướu và Y học hạt nhân (Bệnh viện Bạch Mai), cho rằng cần thay đổi nhận thức về ung thư phổi. Quan niệm mắc bệnh đồng nghĩa với "chỉ có chết" là định kiến lạc hậu, thậm chí có thể khiến người bệnh sợ hãi, né tránh thăm khám và bỏ lỡ cơ hội điều trị khi bệnh còn ở giai đoạn sớm.
Theo bác sĩ, kết quả điều trị ung thư phổi phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện bệnh. Với những trường hợp được chẩn đoán ở giai đoạn I, khi khối u còn nhỏ, người bệnh có thể được phẫu thuật hoặc xạ trị lập thể định vị thân (SBRT). Tỷ lệ sống trên 5 năm có thể đạt 70% đến hơn 90%. Nhiều trường hợp được xem là khỏi bệnh.
Ngược lại, khi ung thư đã di căn xa, tỷ lệ sống giảm mạnh, chỉ còn ở mức một chữ số. Đây là lý do tầm soát và phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Không chỉ ở giai đoạn sớm, điều trị ung thư phổi giai đoạn muộn cũng có nhiều thay đổi so với 10-15 năm trước. Nhờ xét nghiệm đột biến gene, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc điều trị trúng đích phù hợp với đặc điểm sinh học của khối u, chẳng hạn các đột biến EGFR, ALK, ROS1. Một số thuốc được sử dụng dưới dạng viên uống, giúp người bệnh kiểm soát bệnh và duy trì cuộc sống trong nhiều năm.
Bên cạnh đó, liệu pháp miễn dịch mở thêm cơ hội cho một nhóm bệnh nhân, giúp kiểm soát bệnh lâu dài. Sự kết hợp giữa các phương pháp điều trị hiện đại, xạ trị chính xác cao và kỹ thuật PET/CT trong đánh giá, theo dõi đáp ứng điều trị đã góp phần cải thiện đáng kể tiên lượng.
Ở một số người bệnh, ung thư phổi giai đoạn muộn đang dần được kiểm soát như một bệnh mạn tính, cho phép họ duy trì sinh hoạt và chất lượng cuộc sống trong thời gian dài.
Phát hiện sớm, người bệnh có thể trở lại cuộc sống bình thường
Một trường hợp được điều trị tại Trung tâm là chị P.T.T.H., 53 tuổi, quê Phú Thọ, làm nghề lao động tự do, trước đó có tiền sử sức khỏe tốt.
Trong một lần khám sức khỏe định kỳ, chị được chụp CT ngực liều thấp và phát hiện khối u ở phổi trái. Kết quả thăm khám xác định chị mắc ung thư biểu mô tuyến phổi, có đột biến gene EGFR dương tính, bệnh ở giai đoạn I.
Sau khi đánh giá tình trạng bệnh, các bác sĩ chỉ định phẫu thuật nội soi cắt u. Sau hai năm theo dõi, bệnh nhân không ghi nhận tái phát, sức khỏe ổn định, có thể đi làm và sinh hoạt bình thường.
Trường hợp này cho thấy ý nghĩa của việc phát hiện ung thư phổi khi bệnh chưa tiến triển. Người bệnh không phải chờ đến khi xuất hiện những triệu chứng nghiêm trọng mới tìm đến cơ sở y tế.
Bác sĩ Duy Anh cho rằng, điều quan trọng nhất là người dân không nên mặc định ung thư phổi là bản án tử hình. Người có nguy cơ cần chủ động tìm hiểu và trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát phù hợp; khi có dấu hiệu bất thường cần đi khám sớm. Với người đã được chẩn đoán mắc bệnh, việc điều trị tại cơ sở chuyên khoa, tuân thủ phác đồ và theo dõi định kỳ là yếu tố quan trọng.
"Điều đáng sợ nhất không chỉ là căn bệnh, mà còn là việc phát hiện quá muộn. Ung thư phổi ngày nay đã có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Cơ hội sống lâu, sống khỏe của người bệnh là điều hoàn toàn có cơ sở", bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.
