Giáo sư Alexander Gintsburg, Giám đốc Viện Nghiên cứu Gamaleya, người đứng đầu chương trình phát triển vaccine Neooncovac của Nga, cho biết bệnh nhân đầu tiên điều trị u hắc tố bằng vaccine mRNA cá thể hóa này đã hoàn thành liệu trình.
Sau 4 tháng theo dõi, sức khỏe bệnh nhân ổn định. Kết quả chụp CT chưa ghi nhận tổn thương hoặc ổ di căn mới. Người bệnh sẽ tiếp tục được giám sát y tế trong 3 năm.
Theo công bố từ phía Nga, liệu pháp này hiện đã được sử dụng cho 6 bệnh nhân. Nước này đặt mục tiêu điều trị cho 20 người trước khi kết thúc năm 2026.
Vaccine ung thư Nga: Tín hiệu vui nhưng chưa thể vội mừng
Đánh giá kết quả trên, ThS.BS Nguyễn Duy Anh, chuyên gia Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân cho rằng, đây là tín hiệu đáng khích lệ, đặc biệt với những bệnh nhân ung thư đã kháng hoặc không còn đáp ứng với các phương pháp điều trị thông thường.
Theo bác sĩ, hiệu quả điều trị ung thư thường được đánh giá qua ba mức độ chính. Đáp ứng hoàn toàn là khi các tổn thương ung thư biến mất sau điều trị; đáp ứng một phần là khi kích thước khối u giảm đáng kể; còn bệnh ổn định là khi khối u không tiến triển hoặc xuất hiện tổn thương mới.
Ảnh: Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về X quang Nga
Với bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn, việc khối u hoặc hạch di căn thu nhỏ, thậm chí biến mất, hay bệnh được kiểm soát, không xuất hiện thêm ổ di căn mới đều là những kết quả có ý nghĩa.
“Ở người bệnh ung thư giai đoạn muộn, việc khối u, hạch di căn tiêu biến hoặc bệnh được giữ ổn định, không xuất hiện thêm ổ di căn mới đã là kết quả rất đáng mừng. Vì vậy, kết quả ban đầu của vaccine Neooncovac là một tín hiệu chuyên môn khả quan”, bác sĩ Duy Anh nhận định.
Theo chuyên gia, những liệu pháp mới như vaccine ung thư có thể mang lại thêm cơ hội cho nhóm bệnh nhân đã trải qua các phác đồ điều trị tiêu chuẩn nhưng bệnh vẫn tiến triển. Với họ, một phương pháp giúp kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống thêm vài tháng hoặc một năm cũng có ý nghĩa lớn.
Thực tế, sự phát triển của liệu pháp miễn dịch và điều trị trúng đích đã giúp nhiều bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn có thêm cơ hội sống. Một số trường hợp ung thư giai đoạn 4 đáp ứng hoàn toàn với thuốc miễn dịch. Nhiều bệnh nhân ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại trực tràng có thể duy trì tình trạng bệnh ổn định trong 2-3 năm, thậm chí 4-5 năm, với chất lượng sống tương đối tốt.
Chưa đủ bằng chứng để áp dụng rộng rãi
Dù kết quả ban đầu đáng chú ý, bác sĩ Duy Anh cho rằng chưa thể vội khẳng định hiệu quả của vaccine Neooncovac. Các dữ liệu hiện được công bố chủ yếu từ phía Nga, cần được đánh giá và kiểm chứng độc lập trước khi có thể đưa ra kết luận chắc chắn.
Theo chuyên gia, để một phương pháp điều trị ung thư mới chứng minh được hiệu quả và được xem xét áp dụng rộng rãi, cần có các thử nghiệm lâm sàng quy mô đủ lớn, thiết kế chặt chẽ, theo dõi cả hiệu quả điều trị lẫn tác dụng không mong muốn trong thời gian dài.
Đặc biệt, thử nghiệm giai đoạn 3 cần cung cấp dữ liệu đủ tin cậy về khả năng cải thiện các chỉ số quan trọng như thời gian sống thêm, thời gian bệnh không tiến triển và chất lượng sống của người bệnh. Kết quả sau đó phải được các cơ quan quản lý dược phẩm thẩm định trước khi phương pháp được cấp phép sử dụng rộng rãi.
“Những kết quả từ Nga là tín hiệu tích cực, mở ra hy vọng mới cho ngành ung thư học. Tuy nhiên, để vaccine này trở thành phương pháp điều trị phổ biến tại Việt Nam cũng như trên thế giới, chúng ta cần thêm thời gian chờ các kết quả nghiên cứu quy mô lớn và sự thẩm định chính thức của các cơ quan y tế có thẩm quyền”, bác sĩ Duy Anh nói.
Chuyên gia khuyến cáo người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi phác đồ đang điều trị khi nghe thông tin về các liệu pháp mới. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần căn cứ vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học khối u và thể trạng từng người, dưới sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.
Thông thường, bác sĩ lấy mẫu mô khối u của người bệnh để phân tích các đột biến và xác định những đặc điểm có thể giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư. Từ dữ liệu này, vaccine được thiết kế nhằm kích thích hệ miễn dịch nhận biết và tấn công các tế bào mang dấu ấn ung thư tương ứng.
Do được sản xuất riêng từ dữ liệu sinh học của từng bệnh nhân, vaccine cá thể hóa không phải sản phẩm có thể mua bán, sử dụng đại trà như thuốc thông thường.
Bác sĩ Duy Anh cảnh báo, mỗi khi xuất hiện thông tin về một loại thuốc hoặc vaccine ung thư mới, thị trường thường xuất hiện quảng cáo sản phẩm xách tay, dịch vụ trung gian đưa bệnh nhân ra nước ngoài điều trị. Người bệnh cần thận trọng trước những lời mời chào cam kết hiệu quả hoặc quảng cáo có thể tiếp cận vaccine bằng con đường không chính thức.