Loạt máy thu hoạch kết hợp lũ lượt băng qua những cánh đồng lúa mạch vàng ươm trên cánh đồng Kyshchentsi, cách thủ đô Kyiv của Ukraine 200 km về phía nam, để lại những đám bụi mù mịt trắng xoá. Sau khi kết thúc vụ xuân – hè, nông dân Ukraine sẽ bắt đầu công cuộc gieo trồng lúa mì, hạt cải dầu và rau vào vụ sau.
Cánh đồng lúa mì bị thiêu rụi. Ảnh: FT.
Loạt khó khăn bao trùm
Vụ thu hoạch của Ukraine đã bắt đầu bất chấp cuộc khủng hoảng ngày càng sâu sắc tại một trong những vùng trồng lúa mì lớn của thế giới. Việc Nga tấn công và phong tỏa Biển Đen đã tàn phá ngành nông nghiệp nước này. Bởi vì chiến tranh đã thiêu rụi nhiều cơ sở hạ tầng, làm tăng chi phí nhiên liệu và phân bón và “đóng băng” các tuyến đường xuất khẩu khiến nông dân Ukraine thâm hụt doanh thu và phải đưa ra những lựa chọn khó khăn.
Việc Nga nhắm mục tiêu nhiều lần vào nhà máy lọc dầu chính của Ukraine ở Kremenchuk đã góp phần làm tăng gấp đôi giá dầu diesel, nhiên liệu quan trọng nhất của nông dân, lên 58 hryvnia, tương đương khoảng 2 đô la mỗi lít.
Theo các nhà phân tích ước tính, chi phí phân bón đã tăng gần 40% sau khi mất nhập khẩu kali và phốt pho từ Belarus và Nga và thiệt hại do pháo đối với các cơ sở sản xuất nitơ trong nước.
Kornelis Huizinga, một nông dân Hà Lan chuyển đến Ukraine cách đây hơn 20 năm và canh tác 15.000 ha đất ở Kyshchentsi, miền trung vùng Cherkasy, cho biết. "Họ sẽ không có tiền để mua nhiên liệu hoặc trả lương cho nhân công."
Theo Hiệp hội Ngũ cốc Ukraine (UGA), Ukraine đã xuất khẩu khoảng 54 triệu tấn ngũ cốc từ vụ thu hoạch kỷ lục 106 triệu trong năm thị trường 2021-22 bắt đầu vào tháng 7 năm ngoái.
Nhưng vụ thu hoạch năm 2022-23 có thể thấp hơn gần 40%. UGA cảnh báo xuất khẩu có thể giảm xuống chỉ còn 18 triệu tấn nếu không nhanh chóng mở lại tuyến đường Biển Đen, gây tổn hại cho một loạt quốc gia từ Bắc Phi đến Nam Á phụ thuộc vào các sản phẩm của Ukraine.
Bohdan Chomiak, một cựu nông dân thuộc hội đồng quản trị của GN Terminal, một cơ sở ngũ cốc ở cảng Odesa, cho hay ngành nông nghiệp của Ukraine “đã ở mức 0”. Các hạn mức tín dụng sẽ cạn kiệt và nhiều trang trại sẽ phá sản trừ khi việc phong tỏa sớm kết thúc. "Đây sẽ là một năm tồi tệ cho nền nông nghiệp nước nhà."
Nhiều nông dân bị đẩy đến bờ vực phá sản
Theo tính toán của UGA, tổn thất tài chính từ việc phong tỏa tại các cảng chủ chốt đã lên tới 170 triệu USD mỗi ngày, đẩy nhiều chủ hàng và thương nhân ngũ cốc đến bờ vực phá sản.
Ông Chomiak nói: “Chúng tôi sử dụng vốn lưu động và mọi người muốn lấy lại vốn và chúng tôi không thể làm gì được. "Chúng tôi gần như sụp đổ."
Nhiều nông dân thậm chí còn lâm vào cảnh túng quẫn hơn khi nhu cầu trong nước thấp và giá cả tăng do chi phí nhiên liệu và phân bón tăng.
Mykhailo Lazarenko, người điều hành một trang trại với 6.000 ha cây ngũ cốc và gia súc gần thành phố Podilsk, cách Odesa 200 km về phía bắc, chia sẻ: “Điều duy nhất đã cứu và hiện hỗ trợ các nhà sản xuất hàng hóa nhỏ lẻ là hạn mức tín dụng”
Quân đội Nga đã nhận cáo buộc chiếm được 1/4 trong tổng số 33 triệu ha đất canh tác của Ukraine kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào tháng Hai.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Thực phẩm và Sử dụng đất của Trường Kinh tế Kyiv, thiệt hại vật chất đối với ngành - máy kéo bị cáo buộc đánh cắp, ngũ cốc bị hư hại, cơ sở vật chất bị hư hại và đất trồng trọt bị tàn phá bởi pháo hoặc hỏa lực - đã lên tới hơn 4 tỷ USD.
Với tình cảnh hiểm nghèo như vậy, người nông dân tại Ukraine chỉ còn cách tiếp tục trồng trọt, tiếp tục “gieo” hy vọng về ngày mai tốt đẹp hơn. Được biết, những cánh đồng ngũ cốc rộng lớn và đồi cây hướng dương lớn nhất trên thế giới đang chín rộ, vàng ươm từ vùng Mykolayiv phía nam - nơi xảy ra giao tranh ác liệt trong những tuần gần đây - đến vùng Zhytomyr ở phía tây Kyiv tương đối yên bình.
Tuy nhiên, nhiều nguồn tin cho rằng các cảng ở Biển Đen đã bị phong tỏa quá lâu đã làm hư hại không ít ngũ cốc và hạt có dầu. Theo ông Lazarenko, giá ngô đã giảm một nửa trong ba tháng, trong khi lúa mì đạt 300 USD/tấn trước chiến tranh được thu bán tại ruộng với giá dưới 100 USD.
Nhiều giải pháp vận chuyển lương thực đã được đề xuất và triển khai. Nhưng vận chuyển ngũ cốc về phía nam đến các cảng sông như Izmail có sức tải ít nhất 85 USD/tấn, gấp hơn 4 lần giá vận chuyển tới Odesa trước chiến tranh, ông Huizinga nói.
Thiếu nơi cất chứa, dự trữ nông sản, ông Chomiak cho biết khoảng 15% cây trồng thu hoạch trong năm nay có thể bị hư hỏng.
Lazarenko cho biết thêm, chi phí leo thang sẽ làm tăng thêm gánh nặng cho nông dân. Ông nói: “Những nông dân thấp cổ bé họng và có ít, hoặc không có vốn lưu động - họ sẽ khó tồn tại”, đồng thời cho biết thêm rằng nhiều người sẽ phải giao đất thuê cho các trang trại lớn hơn “vì vậy đất đai không đứng yên”.
Nhưng ngay cả khi lệnh phong tỏa sớm được dỡ bỏ, các quan chức ở Kyiv và các công ty bảo hiểm hàng hải sẽ cần phải đảm rằng các con tàu sẽ được đảm bảo qua lại an toàn. Các nhà phân tích cho biết, việc dọn sạch tồn đọng của ngũ cốc được lưu trữ sẽ kéo dài đến năm 2023.
Tại Kyshchentsi, Huizinga cho biết thu hoạch của Ukraine vào năm tới có thể giảm đáng kể khi nông dân đánh giá liệu họ có đủ khả năng để trồng trọt hay không.
“Những người có dự trữ tiền mặt lớn có thể tồn tại cho đến vụ thu hoạch tiếp theo,” người nông dân nói. Ngược lại, số đông khác sẽ khó lòng xoay sở.
Lê Na (Theo FT)
