Tại Hội nghị Kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa TP.HCM với các tỉnh, thành Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long ngày 17/9, vấn đề được nhiều đại biểu đặt ra là làm thế nào để hoạt động liên kết vùng không dừng ở những chương trình gặp gỡ, ký kết mà tạo ra các dự án và chuỗi cung ứng cụ thể.
Từ kết nối để biết nhau đến làm cùng nhau
Ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho rằng mỗi địa phương cần biến lợi thế riêng thành sức mạnh chung thông qua các chuỗi giá trị hoàn chỉnh.
Theo ông Nhật, Đông Nam Bộ có thế mạnh về công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp số và logistics quốc tế; trong khi ĐBSCL có lợi thế về nông nghiệp hiện đại, thủy sản, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. TP.HCM giữ vai trò trung tâm về thị trường, vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới quốc tế.
Từ đó, ITPC xác định ba nhóm chuỗi giá trị cần ưu tiên gồm công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp, thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu; cùng với năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.
“Khép kín” các chuỗi này, theo ông Nhật, có thể bắt đầu từ việc các tỉnh cung cấp nguyên liệu, sản xuất và năng lực cung ứng, còn TP.HCM đảm nhiệm các khâu tiêu thụ, xuất khẩu, tài chính và kết nối thị trường quốc tế.
Đối với các sản phẩm địa phương, đặc biệt là sản phẩm OCOP và hàng Việt chất lượng cao, cần tăng kết nối với hệ thống bán lẻ, logistics, thương mại điện tử của TP.HCM. Cùng với đó là chuyển giao công nghệ trong sản xuất, chế biến, phát triển chuỗi cung ứng và đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử xuyên vùng, hướng tới thị trường nước ngoài.
ITPC cũng đề xuất thay đổi cách làm xúc tiến đầu tư, từ những hoạt động riêng lẻ của từng địa phương sang xây dựng danh mục dự án theo chuỗi giá trị và mức độ sẵn sàng triển khai. Các cơ hội đầu tư cần được chuẩn hóa thông tin về địa điểm, quy hoạch, hạ tầng, thủ tục và cơ quan phụ trách, đồng thời có cơ chế theo dõi tiến độ.
Theo ông Nhật, xúc tiến đầu tư cần chuyển từ “kết nối để biết nhau” sang “kết nối để cùng làm”, tức không dừng ở các cuộc gặp mà phải hướng đến kết quả cụ thể.
Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), đặt câu hỏi: Điều gì thực sự khiến một doanh nghiệp quyết định bỏ vốn vào một địa phương?
Theo ông, trước đây doanh nghiệp thường quan tâm đến giá đất, chi phí lao động, ưu đãi thuế và khoảng cách tới thị trường. Những yếu tố này vẫn quan trọng, nhưng ngày càng không đủ để quyết định một khoản đầu tư dài hạn.
Doanh nghiệp hiện phải tính đến logistics, năng lượng, nhân lực, khả năng tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, yêu cầu môi trường và khả năng kết nối với thị trường trong nước, quốc tế.
Đặc biệt, với các dự án có vòng đời 10-20 năm, điều doanh nghiệp quan tâm là địa phương sẽ nằm ở đâu trong chuỗi giá trị trong 5-10 năm tới.
Ông Kỳ cho rằng doanh nghiệp cần sự chắc chắn và nhất quán hơn là những lời hứa về ưu đãi. Một dự án có thể chấp nhận chi phí cao hơn ở một mức độ nhất định nếu biết rõ thủ tục mất bao lâu, cơ quan nào chịu trách nhiệm và hạ tầng sẽ hoàn thành vào thời điểm nào.
Do đó, thay vì chỉ đặt câu hỏi “có thể đưa thêm ưu đãi gì?”, các địa phương cần đặt câu hỏi “có thể giảm bao nhiêu sự bất định cho doanh nghiệp?”.
Một vấn đề khác là cần có một đầu mối thực sự chịu trách nhiệm xuyên suốt đối với những dự án quan trọng. Doanh nghiệp không chỉ cần cơ chế một cửa trên giấy tờ, mà cần một đầu mối có khả năng phối hợp các cơ quan, theo dõi tiến độ và xử lý các điểm nghẽn trong suốt quá trình triển khai.
Ông Kỳ cũng đề nghị nhìn TP.HCM cùng các địa phương trong vùng như một không gian đầu tư thống nhất. Doanh nghiệp đầu tư theo chuỗi cung ứng chứ không đầu tư theo ranh giới hành chính.
Một sản phẩm thủy sản có thể được sản xuất ở Cà Mau, chế biến tại Cần Thơ, sử dụng bao bì hoặc thiết bị từ Đồng Nai, vốn và dịch vụ tài chính tại TP.HCM rồi xuất khẩu qua hệ thống cảng khu vực. Vì vậy, thay vì cạnh tranh xem địa phương nào thu hút được nhiều vốn hơn, cần tính đến việc một dự án tại địa phương này tạo ra giá trị cho các địa phương khác như thế nào.
Cần danh mục dự án có thể triển khai ngay
Cùng quan điểm, ông Đặng Hồng Anh, Phó Chủ tịch Tập đoàn Thành Thành Công (TTC), Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, cho rằng để thu hút dòng vốn mới, môi trường đầu tư cần đi cùng đổi mới quản trị và hạ tầng phục vụ sản xuất thực chất.
Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông đề xuất một số nhóm chính sách liên quan đến hạ tầng công nghệ, chuyển đổi xanh và cải cách thủ tục. Trong đó, cần có cơ chế phù hợp cho các dự án hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, năng lượng xanh; đồng thời tiếp tục đơn giản hóa thủ tục và có cơ chế phối hợp nhanh đối với các dự án có tính lan tỏa.
Ông cũng đề nghị hình thành các quỹ hỗ trợ phát triển công nghệ, chuyển đổi xanh và các nguồn tín dụng dài hạn, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng.
Điểm chung được các đại biểu nhấn mạnh là liên kết vùng chỉ tạo ra giá trị khi được chuyển thành những dự án và chuỗi cung ứng cụ thể. Muốn vậy, thay vì những danh sách dài các ý tưởng đầu tư, các địa phương cần xây dựng danh mục cơ hội đã có thông tin rõ ràng về quy hoạch, đất đai, hạ tầng, điện, nước, logistics, thủ tục và đầu mối chịu trách nhiệm.
Khi đó, nhà đầu tư đến TP.HCM có thể tiếp cận đồng thời cơ hội tại các tỉnh, thành trong vùng; ngược lại, nhà đầu tư đến một địa phương cũng được giới thiệu các mắt xích liên quan trong toàn chuỗi.
Một không gian đầu tư lớn hơn vì thế không nhất thiết bắt đầu bằng việc thu hút thêm nhiều dự án riêng lẻ, mà từ việc kết nối tốt hơn những năng lực đang có trong toàn vùng.
