Ba nhà khoa học Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar Yaghi đã được trao Giải Nobel Hóa học năm 2025 vì phát triển “khung kim loại-hữu cơ” (MOF) – một loại vật liệu có khả năng chứa một lượng không gian khổng lồ trong những cấu trúc nhỏ bé, được ví như “chiếc túi xách của Hermione Granger” trong truyện Harry Potter.
"Cha mẹ tôi hầu như không biết đọc viết"
Trong ba người đoạt giải, câu chuyện của Omar Yaghi, giáo sư tại Đại học California, Berkeley, gây xúc động mạnh mẽ.
“Cha mẹ tôi hầu như không biết đọc viết. Khoa học cho phép tôi đi xa đến thế này”, nhà hóa học Omar Yaghi xúc động chia sẻ sau khi biết tin mình đoạt Giải Nobel Hóa học 2025.
Omar Yaghi sinh ra trong một gia đình tị nạn Palestine nghèo khó tại Amman, Jordan. Tuổi thơ của ông gắn liền với những thiếu thốn cùng cực khi ông cùng nhiều anh chị em phải chen chúc trong một căn phòng nhỏ, thậm chí phải chia sẻ không gian với gia súc mà gia đình nuôi.
Cuộc sống cơ bản chỉ xoay quanh việc xếp hàng chờ lấy nước trong những khoảng thời gian ngắn ngủi, khiến ông thấm thía nỗi khổ của sự khan hiếm tài nguyên. Chính trải nghiệm này đã thôi thúc ông sau này nghiên cứu các giải pháp về nước sạch và môi trường.
Trong cuộc phỏng vấn, Yaghi kể rằng cha mẹ ông là những người không biết chữ và cha ông chỉ học hết lớp 6.
Ông từng chia sẻ: "Hồi tôi 10 tuổi, tôi đến thư viện vào một buổi trưa và thấy một hình ảnh vô cùng ấn tượng. Nhiều năm sau, tôi mới biết đấy là một mô hình phân tử. Đó là khởi điểm tình yêu của tôi dành cho hoá học và vật liệu".
Từ cậu bé nghèo đến Giải Đặc biệt VinFuture và Nobel
Năm 15 tuổi, theo lời khuyến khích của cha, ông chuyển đến Hoa Kỳ dù biết ít tiếng Anh. Ông bắt đầu việc học tại Cao đẳng Cộng đồng Hudson Valley, sau đó lấy bằng cử nhân tại Đại học Bang New York tại Albany.
Tiếp theo, ông hoàn thành chương trình sau đại học và nhận bằng Tiến sĩ Hóa học năm 1990 tại Đại học Illinois tại Urbana–Champaign. Sau khi tốt nghiệp, ông tiếp tục làm Nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ của Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF) tại Đại học Harvard (1990–1992).
Trước đó vào năm 2021, Omar M. Yaghi đã nhận Giải Đặc biệt VinFuture dành cho "Nhà khoa học nghiên cứu các lĩnh vực mới" nhờ công trình tiên phong về vật liệu Khung hữu cơ-kim loại (MOFs).
Tại Lễ trao giải ở Nhà hát Lớn Hà Nội, ông chia sẻ rằng bản thân xuất thân từ gia đình tị nạn, ông biết rõ cơ hội thành công là rất ít ỏi.
Tuy nhiên để thành công, không chỉ cần chăm chỉ mà còn phải biết nói "Không" với những người nghi ngờ ý tưởng của mình. Ông nhấn mạnh rằng, chỉ cần biết quan sát xung quanh, ngay cả cơ hội nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến thành công.
