Ông tiến sĩ hơn nửa thế kỷ dấn thân đi tìm cá

Dành trọn tâm huyết cuộc đời tìm kiếm loài cá mới

Ngày xuân, trong căn nhà ở phường Trường Vinh (Nghệ An), Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự (SN 1935) say sưa kể về cuộc đời khoa học gắn với những loài cá nước ngọt. Sinh ra ở huyện Đô Lương (cũ), từ nhỏ chàng trai Nguyễn Thái Tự đã nổi tiếng học giỏi, có chí phấn đấu hơn người. Lên cấp 3, Tự xuống Vinh tiếp tục đèn sách ở Trường cấp 3 Huỳnh Thúc Kháng. Buổi đến trường, buổi làm thuê để kiếm tiền ăn học.

Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự bên khu non bộ mô phỏng động Phong Nha - Kẻ Bàng
Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự bên khu non bộ mô phỏng động Phong Nha - Kẻ Bàng. Ảnh: Kim Long

Với ý chí vượt khó, Nguyễn Thái Tự đậu vào ĐH Tổng hợp Hà Nội và quyết định chọn Khoa Vạn vật học với ước mơ làm được một điều gì đó cho quê hương, đất nước. Tại đây, ông được Giáo sư Đào Văn Tiến - ông tổ ngành động vật học Việt Nam trực tiếp dìu dắt, hướng dẫn.

Ra trường, Nguyễn Thái Tự được phân công về giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Vinh trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt. Ngày ấy, sinh viên đã tề tựu đông đủ mà chưa có thầy. Ông là một trong ba cán bộ giảng dạy đầu tiên được giao nhiệm vụ xây dựng khoa Sinh học. Không chỉ giảng dạy, ông còn kiêm luôn vai trò phụ tá thí nghiệm, mua sắm thiết bị cho phòng thí nghiệm, xây dựng tủ sách chuyên ngành phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.

Sau đó, ông bắt tay vào nghiên cứu đề tài “Cá sông Lam”, nhằm phục vụ việc khai thác, sử dụng hợp lý một nguồn lợi lớn của tỉnh Nghệ An. Đề tài này sau đó được Bộ Giáo dục khen thưởng giúp uy tín khoa học của ông dần được nâng cao.

Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự luôn say sưa khi nói về các loài cá
Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự luôn say sưa khi nói về các loài cá. Ảnh: Kim Long

Vào năm 1992, khi chương trình “Nghiên cứu khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên” do GS. Nguyễn Văn Hiệu chủ trì được triển khai, Nguyễn Thái Tự được giao làm chủ nhiệm đề tài cấp Nhà nước “Bảo tồn đa dạng sinh học Bắc Trường Sơn” kéo dài suốt 14 năm. Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành địa bàn nghiên cứu trọng điểm của ông. Ông nhớ như in những tháng ngày ăn cơm nắm, ngủ giữa rừng, sống chung với vắt,muỗi… để thực hiện đề tài.

Nổi bật nhất trong đề tài này là công bố về các loài cá nước ngọt ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Bên cạnh đó ông lần lượt cho ra đời các công trình như: “Bảo tồn đa dạng sinh học cá vùng núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng”, “Nguồn lợi cá và bảo vệ loài cá ở Vũ Quang (Hà Tĩnh)”, “Một họ cá, một khu địa động vật quan trọng với nghề cá Việt Nam”... Trong đó, phải kể đến việc ông 3 năm kiên trì chứng minh với các chuyên gia quốc tế về việc phát hiện loài cá mới La Giang trong chuyến khảo sát tại Vũ Quang. Loài cá mới của thế giới với tên gọi Parazacco vuquangensis, Tu, 1995, sau đó được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam.

Cũng trong thời gian ăn cơm nắm, ngủ cùng vắt, muỗi và giá lạnh giữa đại ngàn núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, tiến sĩ Nguyễn Thái Tự và cộng sự đã khiến thế giới phải chú ý vì những phát hiện mới. Tại đây, ông đã tìm ra hàng chục loài cá mới cho thế giới, như cá chép được ông đặt tên là Cyprimus Hieni, cá Mại Quảng Bình... Trong hơn 500 loài cá nước ngọt được ghi nhận ở Việt Nam, tiến sĩ Tự đã tìm được 162 loài ở Phong Nha - Kẻ Bàng.

Học tập, làm theo lời Bác bằng nghiên cứu khoa học

Trong suốt cuộc đời kết hợp giảng dạy với nghiên cứu khoa học, phục vụ thực tiễn, dù gặp không ít khó khăn, nhưng Nguyễn Thái Tự luôn lấy lời dạy của Bác làm kim chỉ nan. “Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền” đã thấm sâu vào máu thịt giúp tôi vượt qua tất cả trong niềm hạnh phúc. Bác còn dạy học đi đôi với hành, vì vậy tất cả các đề tài nghiên cứu khoa học của tôi đều hướng tới giải quyết những vấn đề mà thực tiễn đất nước đang đặt ra”, ông chia sẻ về hành trình dài của mình trong suốt thời gian qua.

Ông vừa được vinh danh Điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2025.
Ông vừa được vinh danh Điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2025. Ảnh: Kim Long

Hơn nửa thế kỷ đi tìm cá, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự đã công bố 72 công trình khoa học cấp quốc gia và quốc tế, viết 10 cuốn sách. Trong đó, có những giáo trình về Động vật học, Động vật Chí Việt Nam, Sách đỏ Việt Nam và Danh mục đỏ Việt Nam. Năm 2012, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ. Mới đây, ông được vinh danh Điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2025.

Giờ đây, trong căn nhà nhỏ của Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự tấm bằng vinh danh Điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được trưng bày trang trọng. Sự ghi nhận ấy đến với ông dù muộn màng nhưng đầy ý nghĩa, như một dấu son cho hành trình nghiên cứu khoa học bền bỉ, thầm lặng và giàu giá trị đối với nền khoa học nước nhà.

Xem thêm

Hà Nội tập huấn kỹ năng phòng, chống đuối nước cho thanh thiếu nhi

Hà Nội tập huấn kỹ năng phòng, chống đuối nước cho thanh thiếu nhi

(CLO) Sáng 31/10, tại Hà Nội, chương trình tập huấn kỹ năng phòng, chống đuối nước cho thanh thiếu nhi Thủ đô được tổ chức với sự tham gia hướng dẫn của các chuyên gia Nhật Bản, nhằm trang bị kiến thức sinh tồn, kỹ năng tự bảo vệ và ứng phó an toàn với các tình huống nguy hiểm dưới nước.

Tuyên Quang: Hỗ trợ thiết bị vui chơi, học tập cho trẻ em vùng khó khăn

Tuyên Quang: Hỗ trợ thiết bị vui chơi, học tập cho trẻ em vùng khó khăn

(CLO) Trong tháng 10/2026, Trung tâm Công tác xã hội và Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Tuyên Quang tổ chức trao tặng thiết bị vui chơi ngoài trời và thiết bị học tập cho các trường học tại 5 xã: Minh Quang, Bình Xa, Quang Bình, Nấm Dẩn và Hồ Thầu, góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc, giáo dục trẻ em tại các địa bàn khó khăn.

Gia Lai: Già làng vùng biên nhường đất, chặt điều tìm đồng đội nằm lại chiến trường xưa

Gia Lai: Già làng vùng biên nhường đất, chặt điều tìm đồng đội nằm lại chiến trường xưa

(CLO) Không tiếc đất sản xuất, sẵn sàng chặt bỏ cây trồng để bộ đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, già làng Siu Pích (xã Ia Dom, Gia Lai) đã góp sức đưa 16 hài cốt liệt sĩ trở về với đất Mẹ. Nghĩa cử ấy không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc mà còn tiếp thêm động lực cho hành trình tìm kiếm những người lính đã nằm lại nơi chiến trường xưa.

Nhận diện tiềm năng, tìm “bài toán lớn” cho Đồng Nai phát triển bền vững

Nhận diện tiềm năng, tìm “bài toán lớn” cho Đồng Nai phát triển bền vững

(CLO) Ngày 30/10, các tổ khảo sát của Hội đồng Tư vấn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành phố Đồng Nai đã tiến hành khảo sát thực tế tại khu vực Sân bay Long Thành và Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai nhằm nhận diện tiềm năng, lợi thế, nguồn lực, khó khăn, vướng mắc để đề xuất các “bài toán lớn” có thể giải quyết hoặc tạo chuyển biến thông qua hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thái Nguyên gấp rút hoàn thiện không gian tổ chức Festival Trà Quốc tế 2026

Thái Nguyên gấp rút hoàn thiện không gian tổ chức Festival Trà Quốc tế 2026

(CLO) Trước thềm Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, công tác chuẩn bị tại khu vực Quảng trường Võ Nguyên Giáp và Phố đi bộ Trung tâm đang được gấp rút triển khai với nhiều hạng mục phục vụ chương trình khai mạc vào tối nay 30/10 và các hoạt động trong khuôn khổ Festival. Từ hệ thống sân khấu, thiết bị kỹ thuật đến việc bố trí chỗ ngồi và chỉnh trang cảnh quan xung quanh, không gian tổ chức sự kiện đang dần được định hình.

Căn cứ Hải Phòng thu hồi tài sản công không dùng để ở

Hải Phòng thu hồi tài sản công không dùng để ở

(CLO) Dựa trên hệ thống văn bản pháp luật về quản lý tài sản công, các nghị định của Chính phủ và chủ trương nhất quán qua các thời kỳ, Hải Phòng xác định rõ bản chất và căn cứ pháp lý vững chắc để triển khai thu hồi quỹ nhà, đất không sử dụng vào mục đích để ở nhằm lập lại kỷ cương, triệt để chống thất thoát và lãng phí tài sản nhà nước.  

Hải Phòng sẽ tổ chức duyệt đội ngũ và diễu hành quần chúng kỷ niệm 80 kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang thành phố

Hải Phòng sẵn sàng cho lễ duyệt binh quy mô lớn kỷ niệm 80 năm Lực lượng vũ trang thành phố

(CLO) Tháng 11 tới đây, TP. Hải Phòng sẽ tổ chức chuỗi hoạt động quy mô lớn, tâm điểm là chương trình duyệt đội ngũ và diễu hành quần chúng nhằm kỷ niệm 80 năm truyền thống Lực lượng vũ trang thành phố. Sự kiện không chỉ tri ân chặng đường lịch sử vẻ vang mà còn đánh dấu mốc vinh dự đón nhận danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Quảng Ngãi: Trao “cần câu” sinh kế, giúp người dân vùng khó thoát nghèo bền vững

Quảng Ngãi: Trao “cần câu” sinh kế, giúp người dân vùng khó thoát nghèo bền vững

(CLO) Không chỉ hỗ trợ con giống, mô hình nuôi bò cái sinh sản tại xã Ngọk Bay, tỉnh Quảng Ngãi, còn hướng đến tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập và giúp người dân chủ động vươn lên thoát nghèo. Với 53 hộ tham gia, 60 con bò cái sinh sản được hỗ trợ, địa phương kỳ vọng mô hình sẽ phát huy hiệu quả, từng bước nhân rộng và góp phần giảm nghèo bền vững.

Chuyện những ‘công dân số’ rẻo cao: Sức bật ngoạn mục của miền núi xứ Lạng

Chuyện những ‘công dân số’ rẻo cao: Sức bật ngoạn mục của miền núi xứ Lạng

(CLO) Huy động hơn 3.917 tỷ đồng cho các dự án trọng điểm, Lạng Sơn đã tạo nên cú hích lịch sử khi 100% xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số chính thức thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn. Động lực cốt lõi làm nên kỳ tích này chính là quá trình số hóa mạnh mẽ, giúp bà con vùng cao tự tin livestream bán đặc sản và làm du lịch chuyên nghiệp.

Gia Lai: Đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng, mở hướng làm nông nghiệp hiện đại

Gia Lai: Đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng, mở hướng làm nông nghiệp hiện đại

(CLO) Từ những thửa ruộng sản xuất theo mô hình “4 cùng”, nông dân xã Ia Hiao (tỉnh Gia Lai) đang từng bước tiếp cận phương thức canh tác hiện đại thông qua ứng dụng thiết bị bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật. Không chỉ giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí, công nghệ này còn mở ra hướng sản xuất an toàn, hiệu quả, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp tại địa phương.

Tuyên Quang: Khoa học công nghệ và chuyển đổi số tạo động lực cho sự phát triển bền vững.

Tuyên Quang: Khoa học công nghệ và chuyển đổi số tạo động lực cho sự phát triển bền vững.

(CLO) Nhờ chủ động đổi mới sáng tạo, tỉnh Tuyên Quang đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Những giải pháp đồng bộ và quyết liệt này đã tạo bệ phóng vững chắc giúp doanh nghiệp, hợp tác xã tối ưu hóa nguồn lực, gia tăng giá trị nông sản và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Cầu Thăng Long thông thoáng sau khi dỡ rào chắn thi công

Cầu Thăng Long thông thoáng sau khi dỡ rào chắn thi công

(CLO) Sau khi các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ, cầu Thăng Long được tổ chức thông xe từ sáng 29/10. Các phương tiện lưu thông bình thường, trong khi công nhân tiếp tục hoàn thiện hệ thống thiết bị cân tải trọng.

Gia Lai: Nuôi cá tầm ở vùng núi sâu, nông dân thu tiền tỷ mỗi năm

Gia Lai: Nuôi cá tầm ở vùng núi sâu, nông dân thu tiền tỷ mỗi năm

(CLO) Rời phố thị lên vùng cao Gia Lai lập nghiệp, những nông dân dám nghĩ, dám làm đã biến lợi thế nguồn nước đầu nguồn, khí hậu mát lành thành cơ hội phát triển nghề nuôi cá tầm nước lạnh. Mô hình mang lại nguồn thu tiền tỷ mỗi năm và mở ra hướng làm giàu mới giữa đại ngàn.

Tuyên Quang: Dấu ấn lịch sử và khát vọng vươn lên trong chuỗi sự kiện 195 năm Ngày thành lập tỉnh Tuyên Quang

Tuyên Quang: Dấu ấn lịch sử và khát vọng vươn lên trong chuỗi sự kiện 195 năm Ngày thành lập tỉnh Tuyên Quang

CLO) Hướng tới mốc son lịch sử đánh dấu hành trình 195 năm hình thành và phát triển (04/11/1831 - 04/11/2026), tỉnh Tuyên Quang tổ chức chuỗi các hoạt động kỷ niệm phong phú và ý nghĩa nhằm ôn lại truyền thống lịch sử hào hùng, tôn vinh những thành tựu toàn diện trên các lĩnh vực, đồng thời khơi dậy niềm tự hào và khát vọng vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.

Tuyên Quang: Quy tập 14 hài cốt liệt sĩ tại xã Thanh Thủy

Tuyên Quang: Quy tập 14 hài cốt liệt sĩ tại xã Thanh Thủy

(CLO) Trong hai ngày 27 và 28/10, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Ban Chỉ huy Quân sự và lực lượng dân quân xã Thanh Thủy tổ chức tìm kiếm, cất bốc, quy tập 14 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc tại khu vực Bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy.

Chuyển đổi số ở Lạng Sơn: Cần giải pháp căn cơ gỡ khó cho lực lượng tuyến đầu

Chuyển đổi số ở Lạng Sơn: Cần giải pháp căn cơ gỡ khó cho lực lượng tuyến đầu

(CLO) Sau sáp nhập, mạng lưới Tổ công nghệ số cộng đồng tại Lạng Sơn đang tích cực "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để phổ cập kỹ năng số. Tuy nhiên, rào cản về cơ chế kiêm nhiệm, hạ tầng vùng cao và kinh phí hoạt động eo hẹp đang đặt ra bài toán cần sớm tháo gỡ để chuyển đổi số đi vào chiều sâu.

Cỡ chữ bài viết: