Việc bố trí học sinh ngồi hàng ghế đầu theo dõi phần trình diễn áo tắm tại cuộc thi Hoa hậu Du lịch Bản sắc Việt Nam 2026 đã làm dấy lên nhiều tranh luận về ranh giới giữa hoạt động nghệ thuật và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận về vấn đề trên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở phần thi áo tắm, mà ở tư duy tổ chức sự kiện và cách ứng xử văn hóa đối với trẻ em.
Theo ông, cần nhìn nhận sự việc một cách bình tĩnh, tránh cực đoan hóa hoặc phủ nhận giá trị của các cuộc thi sắc đẹp chỉ từ một sự cố. Trong các cuộc thi dành cho người trưởng thành, phần trình diễn áo tắm là một nội dung cần thiết và nằm trong cấu trúc chương trình. Tuy nhiên, điều cần đặt ra là sự phù hợp giữa nội dung với đối tượng tiếp nhận.
Ông nhấn mạnh, trẻ em không phải là "khán giả thu nhỏ" của người lớn. Các em đang trong quá trình hình thành nhân cách, quan niệm về cái đẹp, cơ thể, giới tính và chuẩn mực ứng xử. Vì vậy, khi học sinh được tổ chức đưa đến chương trình và bố trí ngồi trực diện sân khấu, trách nhiệm của những người tổ chức và các đơn vị liên quan phải được đặt ở mức cao hơn.
"Một xã hội văn minh không phải là xã hội né tránh mọi vấn đề nhạy cảm, mà là xã hội biết đặt đúng nội dung vào đúng không gian, đúng đối tượng và đúng cách thức", ông nói.
Quyền tổ chức phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ trẻ em
Trước quan điểm cho rằng phần thi áo tắm là hoạt động hợp pháp trong các cuộc thi hoa hậu, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cần phân biệt rõ giữa quyền tổ chức chương trình và trách nhiệm đối với từng nhóm công chúng.
Theo ông, một nội dung được phép tổ chức không đồng nghĩa với việc phù hợp với mọi đối tượng. Quyền sáng tạo và tổ chức hoạt động văn hóa cần được tôn trọng, nhưng luôn phải song hành với trách nhiệm xã hội, đặc biệt khi có trẻ em tham gia.
Ông dẫn quy định của pháp luật về trẻ em, trong đó yêu cầu trẻ em được tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành. Thay vì tư duy "cấm hay không cấm", điều cần thiết là xây dựng tư duy phân loại công chúng, tương tự như việc phân loại độ tuổi trong lĩnh vực điện ảnh.
"Bảo vệ trẻ em không phải là dựng lên một bức tường ngăn các em với đời sống, mà là tạo điều kiện để các em tiếp cận đời sống một cách phù hợp, có định hướng và có trách nhiệm", ông nhấn mạnh.
Đánh giá về tác động của sự việc, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng không nên cường điệu hóa ảnh hưởng của một sự kiện đơn lẻ đối với quá trình phát triển của trẻ em. Theo ông, giáo dục là quá trình lâu dài chịu tác động từ gia đình, nhà trường, truyền thông và môi trường xã hội. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là thông điệp mà người lớn vô tình truyền tải thông qua cách lựa chọn và tổ chức hoạt động.
Nếu cái đẹp chỉ được giới thiệu qua ngoại hình và hình thể mà thiếu sự định hướng về trí tuệ, nhân cách, tài năng hay sự đa dạng của giá trị con người, trẻ em có thể hình thành nhận thức chưa đầy đủ về chuẩn mực thẩm mỹ. Ông cho rằng mục tiêu của giáo dục văn hóa không phải chỉ là quy định trẻ được xem hay không được xem điều gì, mà phải giúp các em xây dựng năng lực cảm thụ thẩm mỹ, biết tôn trọng cơ thể con người và hiểu rằng giá trị của một cá nhân không chỉ nằm ở ngoại hình.
Vì vậy, khi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, nhà trường và các đơn vị liên quan cần đặt thêm câu hỏi: chương trình mang lại giá trị giáo dục gì cho học sinh, chứ không chỉ dừng ở tiêu chí an toàn.
Xin lỗi là cần thiết, nhưng chưa đủ
Liên quan đến lời xin lỗi của ban tổ chức cuộc thi, PGS.TS Bùi Hoài Sơn đánh giá việc nhận trách nhiệm là biểu hiện của văn hóa và cần được ghi nhận. Tuy nhiên, theo ông, giá trị của lời xin lỗi chỉ được khẳng định khi đi kèm với sự thay đổi trong cách nghĩ và cách tổ chức.
Ông cho rằng sau sự việc, điều cần làm không phải chỉ tìm một cá nhân để quy trách nhiệm, mà phải rà soát toàn bộ quy trình tổ chức: ai quyết định đưa học sinh đến chương trình, các bên có biết trước nội dung hay không, chương trình đã đánh giá mức độ phù hợp với trẻ em chưa, việc bố trí chỗ ngồi và phương án xử lý phát sinh được xây dựng như thế nào.
"Một lời xin lỗi chỉ thực sự có giá trị xã hội khi dẫn đến một quy trình tốt hơn và ngăn được những sự việc tương tự tái diễn", ông nói.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần tránh hai thái cực: quy toàn bộ trách nhiệm cho một đơn vị hoặc để trách nhiệm bị "hòa tan" vì có quá nhiều bên cùng tham gia.
Ông cho rằng ban tổ chức phải chịu trách nhiệm về thiết kế chương trình, nội dung, đối tượng khán giả, cảnh báo độ tuổi và phương án tổ chức. Nếu có trẻ em tham dự, yêu cầu bảo vệ trẻ phải được tính toán ngay từ giai đoạn xây dựng kế hoạch.
Trong trường hợp học sinh được nhà trường hoặc đơn vị khác tổ chức tham dự, đơn vị đó cũng phải thẩm định trước nội dung, mục đích giáo dục, mức độ phù hợp với lứa tuổi, đồng thời thông tin tới phụ huynh khi cần thiết.
Trong khi đó, cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát và xử lý những vấn đề thuộc phạm vi quản lý. Quan trọng hơn, theo ông, quản trị văn hóa hiện đại cần chuyển từ tư duy "ai chịu trách nhiệm sau sự cố" sang "ai phải làm gì để sự cố không xảy ra".
Cần xây dựng 'hàng rào bảo vệ thông minh'
Từ vụ việc trên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng trước khi tính đến việc siết chặt quy định, cần đánh giá liệu khoảng trống nằm ở hệ thống pháp luật hay ở khâu thực thi. Dù vậy, ông cho rằng đã đến lúc nghiên cứu các hướng dẫn cụ thể hơn về phân loại công chúng trong hoạt động văn hóa, đặc biệt đối với chương trình có trẻ em tham dự.
Theo ông, cần ưu tiên quy định rõ đối tượng và độ tuổi phù hợp của chương trình; yêu cầu đơn vị tổ chức đánh giá trước các nội dung nhạy cảm; xác định trách nhiệm của đơn vị đưa học sinh tham dự; tăng cường sự đồng thuận và thông tin đầy đủ tới phụ huynh; bố trí khu vực khán giả phù hợp; đồng thời chú trọng bảo vệ hình ảnh trẻ em trên truyền thông và mạng xã hội.
Các quy định này không nên tạo thêm thủ tục hành chính hoặc cản trở sáng tạo nghệ thuật, mà cần hướng tới một "hàng rào bảo vệ thông minh" - đủ rõ để người tổ chức hiểu trách nhiệm của mình, đủ linh hoạt để hoạt động văn hóa phát triển và đủ vững chắc để bảo vệ trẻ em.
"Khi một cuộc thi sắc đẹp gắn với quảng bá văn hóa và du lịch địa phương, mỗi chi tiết của chương trình đều góp phần tạo nên hình ảnh văn hóa của vùng đất đó. Một cuộc thi thực sự có giá trị không chỉ tạo ra một người đẹp, mà còn phải tạo ra một sản phẩm văn hóa đẹp", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Theo ông, bài học lớn nhất từ sự việc này là pháp luật có thể quy định các giới hạn, nhưng chính văn hóa trách nhiệm mới giúp những người làm công tác tổ chức nhận ra điều gì nên làm, ngay cả khi pháp luật chưa quy định thật cụ thể.
