Việt Nam- Nhật Bản: Nghĩa tình đằm thắm hơn…

Từ câu chuyện của Sakata Masako- người gieo mầm trên “cánh đồng hy vọng”

Nói đến mối quan hệ Việt- Nhật, không hiểu sao tôi nghĩ ngay tới một cái tên: Sakata Masako. Với những người đau đáu với vấn đề chất độc da cam tại Việt Nam, đó là một cái tên không hề xa lạ. Bởi, từ nhiều năm qua, người phụ nữ Nhật Bản ấy đã là một trong những tấm lòng vàng vì nạn nhân da cam Việt Nam.

Dù không tận mắt chứng kiến những “trận mưa da cam” tại Việt Nam những năm chiến tranh, nhưng từ bi kịch của chính gia đình mình: năm 2003, chồng bà, ông Greg Davis, một nhà báo, đồng thời là một cựu chiến binh Mỹ qua đời, ở tuổi mới chỉ 54 vì chứng ung thư gan- căn bệnh được bác sĩ điều trị chuẩn đoán là hậu quả của việc ông bị nhiễm chất độc da cam trong thời gian tham chiến tại Việt Nam- bà Sakata Masako nhận thấy mình phải làm gì đó.

Tìm hiểu sâu một chút, bà Sakata Masako xót xa nhận ra rằng vợ chồng bà không là nạn nhân duy nhất của “tử thần da cam”. Hàng triệu người, hàng triệu gia đình ly tán trong nỗi đau cha mất con, vợ mất chồng, rơi vào thảm kịch của những “đứa trẻ sinh ra không được làm người trọn vẹn” bởi “tử thần da cam”. Thảm kịch ấy, nỗi đau ấy sẽ còn hiện diện nhiều hơn, khủng khiếp hơn ở Việt Nam- nơi đã trực tiếp hứng chịu những trận mưa rải thảm dioxin năm nào. Chính nỗi đau ấy, sự đồng cảm ấy đã thôi thúc Sakata Masako đến với đất nước hình chữ S, quyết làm được điều gì đó cho những người đồng cảnh ngộ như vợ chồng bà.

Liên tiếp những chuyến đi dài ngày tới Việt Nam, cất công sục tìm những tài liệu có liên quan, đích thân “mục sở thị” cuộc sống của những nạn nhân da cam trên nhiều vùng đất Việt Nam, những chuyến thăm và làm việc với Hội Nạn nhân da cam/đioxin nhiều địa phương… Sakata Masako đã liên tiếp hoàn thành những bộ phim tài liệu về đề tài này: “Chất độc da cam: Một lời cầu nguyện riêng tư”, “Chuyến đi đến chiến trường của một người cha Việt Nam”... Những bộ phim ngay khi được trình chiếu đã tạo được tiếng vang lớn trong cộng đồng quốc tế, góp phần vén lên bức màn bí mật, giúp thế giới hiểu hơn về hậu quả khủng khiếp của chất độc màu da cam, góp thêm tiếng nói đòi công lý cho nạn nhân da cam trong cuộc chiến với các công ty hóa chất Mỹ.

Và không chỉ là những thước phim, từ sự thấu hiểu và đồng cảm, người phụ nữ Nhật Bản đã giang đôi tay chia sẻ. Dự án “Hạt giống hy vọng” do bà sáng lập đã hỗ trợ, cấp học bổng học sinh, sinh viên Việt Nam- những người là nạn nhân chất độc màu da cam. Tới nay, nhiều cháu học sinh được bà Sakata Masako giúp đỡ nay đã trưởng thành, nhiều gia đình được bà tới thăm hỏi vẫn in đậm ấn tượng về bà.

Trân trọng những gì bà Sakata Masako đã làm cho người dân Việt Nam, cho những nạn nhân da cam Việt Nam, Việt Nam đã trân trọng trao cho bà Sakata Masako Huân chương Hữu nghị. Đó là sự khẳng định thiêng liêng những gì mà người phụ nữ Nhật Bản ấy đã làm cho người Việt, cho sự phát triển quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và Nhật Bản.

47 năm không ngừng vun đắp 

Việt Nam đã có thêm những người bạn Nhật Bản chí tình như thế. Tình hữu nghị Việt- Nhật đã được vun đắp bằng những tấm lòng, những hành động thiết thực,  ý nghĩa đến thế nên không khó hiểu vì sao, đến nay, sau 47 năm kể từ ngày hai nước Việt Nam- Nhật Bản chính thức thiết lập mối quan hệ ngoại giao, bất chấp những thăng trầm của lịch sử, quan hệ hữu nghị Việt Nhật liên tục có những bước phát triển vượt bậc. Để rồi, giờ đây, như nhìn nhận của Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang ở trong giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất, có sự tin cậy cao và toàn diện kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao vào tháng 9/1973, hay như nhìn nhận của Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Vũ Hồng Nam: "trở thành kiểu mẫu cho mối quan hệ hữu nghị, đôi bên cùng có lợi, tạo ra nền tảng cho sự hợp tác vì ổn định và hòa bình của khu vực Đông Nam Á và khu vực rộng lớn hơn”. 

Có rất nhiều ví dụ để minh chứng có sự phát triển tốt đẹp, vượt bậc, tin cậy, toàn diện ấy. Nếu như năm 2002, Việt Nam-Nhật Bản thiết lập quan hệ  “Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài”, thì chỉ 2 năm sau đó, quan hệ hai nước được nâng cấp lên “Đối tác bền vững”. Đến năm 2009, Việt Nam-Nhật Bản đã thiết lập “Quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và phồn vinh ở châu Á”. Đến năm 2014, Việt Nam-Nhật Bản ra “Tuyên bố chung về việc thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và phồn vinh ở Châu Á”...

Nhật Bản đến nay tiếp tục là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, là nước cung cấp viện trợ ODA lớn nhất, nhà đầu tư thứ hai và đối tác thương mại thứ tư ở Việt Nam, đóng góp quan trọng vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản đã trở thành cộng đồng người nước ngoài lớn thứ 3 với gần 400 nghìn người. Năm 2019 có hơn 900 nghìn du khách Nhật Bản đến Việt Nam mà Hội An là một điểm đến yêu thích. Đồng thời có trên 400 nghìn người Việt Nam thăm Nhật Bản. Năm 2019, giao lưu nhân dân giữa hai nước lên tới 1.400 nghìn người. 

Mối quan hệ Việt Nam- Nhật Bản cũng chứng kiến rất nhiều những cái đầu tiên đầy ý nghĩa. Nhật Bản là nước G-7 đầu tiên thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam và công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam. Nhật Bản đã mời Việt Nam tham dự Hội nghị Thượng đỉnh G7 (2016) và Hội nghị thượng đỉnh G20 (2019) với vai trò là quốc gia khách mời đặc biệt. Năm 2017, Nhà vua và Hoàng hậu Nhật Bản lần đầu tiên có chuyến thăm lịch sử  tới Việt Nam. 

Năm 2006, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo lên cầm quyền được ít tháng, người đứng đầu Chính phủ ta đã là vị khách quý đầu tiên của Thủ tướng Abe. Cũng thời điểm đó, Thủ tướng Abe đã chọn Việt Nam trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên. Sau này, khi trở lại cầm quyền sau cuộc bầu cử Quốc hội năm 2013, một lần nữa Thủ tướng Abe lại chọn Việt Nam là nước đầu tiên đến thăm. Và giờ đây, tân Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide lại chọn Việt Nam làm điểm đến trong chuyến công du đầu tiên...

Tình sẽ thêm bền chặt...

Rõ ràng như khẳng định của Thủ tướng Việt Nam, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất. Việt Nam và Nhật Bản đã trở thành hai quốc gia gắn bó và tin cậy trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và phồn vinh ở châu Á.

Nhưng không bằng lòng với những thành quả đã đạt được, trên cơ sở sự tin cậy về chính trị và sự ủng hộ rộng rãi của nhân dân hai nước, Việt Nam- Nhật Bản vẫn tiếp tục những nỗ lực không mệt mỏi để vun đắp mối quan hệ ấy thêm bền chặt.  Và chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide và Phu nhân tới Việt Nam lần này, là minh chứng cho nỗ lực ấy... 

Dự định trong chuyến thăm này, hai Thủ tướng sẽ trao đổi về hợp tác trên một loạt các lĩnh vực khác, trong đó có quốc phòng, nhằm tăng cường hợp tác thực chất trong lĩnh vực này; phối hợp và triển khai hiệu quả các nội dung hợp tác trong lĩnh vực gìn giữ hòa bình cũng như tăng cường hợp tác quốc phòng trong các khuôn khổ đa phương. Hai bên cũng sẽ trao đổi các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, trong đó tăng cường hợp tác phòng, chống COVID-19 có lẽ sẽ là một điểm nhấn. Việc đón Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide thăm chính thức Việt Nam lần này là cơ hội khẳng định với cộng đồng quốc tế về một Việt Nam an toàn, hiệu quả trong đối phó dịch COVID-19, đồng thời đề cao thành tựu đổi mới, phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao vị thế quốc tế, triển khai đường lối đối ngoại, quyết tâm hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Trong nhìn nhận của nhiều nhà nghiên cứu, sự gắn kết trong quan hệ hữu nghị Việt Nam- Nhật Bản là có cơ sở. Sự tương đồng về văn hóa, về lịch sử, về truyền thống là những yếu tố quan trọng cấu thành chất keo gắn kết hai đất nước, hai dân tộc. Từ thế kỷ thứ 8, nhà sư Phật Triết của Lâm Ấp, miền Trung Việt Nam, đã tới Na-ra, kinh đô Nhật Bản thời đó để giới thiệu, giao lưu âm nhạc của Lâm Ấp và tới nay những nét thanh điệu đó tiếp tục được thấy trong Nhã nhạc Nhật Bản; Giống sen Oga có lịch sử hơn 2.000 năm, hoa sen cũng là quốc hoa của Việt Nam, đều là biểu tượng của hòa bình...

Sự tương đồng đã có, khát khao, nỗ lực, mong muốn cũng đang tràn đầy... thế nên hoàn toàn có thể nuôi niềm tin rằng, Việt Nam- Nhật Bản- tình hữu nghị ấy sẽ còn phát triển hơn nữa. Thời gian, những biến động của thời cuộc, chỉ có thể làm mối quan hệ ấy thêm bền chặt, đằm thắm hơn... 

Hà Anh