Tại các địa bàn miền núi của tỉnh Phú Thọ, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, thanh thiếu niên và học sinh đang đứng trước nhiều tác động phức tạp từ mặt trái của xã hội và không gian mạng. Sự thiếu hụt kiến thức pháp luật, tâm lý bồng bột của lứa tuổi mới lớn cộng với những hủ tục còn rơi rớt ở một số bản làng khiến không ít học sinh đứng trước nguy cơ vướng vào bạo lực học đường, tệ nạn ma túy, cờ bạc trực tuyến hay nạn tảo hôn.
Trước thực tế đó, các cơ quan chức năng tỉnh Phú Thọ đã phối hợp chặt chẽ với ngành Giáo dục đẩy mạnh mô hình “Phiên tòa giả định” tại các trường Phổ thông Dân tộc nội trú và các trường học có đông con em đồng bào dân tộc thiểu số theo học.
Thay vì tuyên truyền một chiều, việc tái hiện trực quan một phiên xét xử hình sự ngay tại sân trường giúp các em học sinh "mắt thấy, tai nghe" toàn bộ quá trình phân xử công minh của pháp luật, từ đó tự rút ra bài học nhận thức sâu sắc cho bản thân.
Ghi nhận thực tế tại xã Yên Lập, đơn vị hành chính sau sáp nhập có diện tích 69,01 km2 với quy mô hơn 29 nghìn nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 66% (chủ yếu là người Mường) công tác giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ càng đặt ra yêu cầu cấp thiết.
Với đặc thù địa bàn rộng, nhận thức pháp luật của một bộ phận thanh thiếu niên còn chưa đồng đều, các cơ quan chức năng tỉnh Phú Thọ vừa qua đã phối hợp cùng Trường THPT Yên Lập tổ chức phiên tòa giả định xét xử tội “Cố ý gây thương tích” và tội “Đánh bạc” ngay tại nhà trường.
Nội dung phiên tòa được xây dựng trên cơ sở một tình huống vi phạm pháp luật thường gặp trong lứa tuổi học sinh, phản ánh trực diện những hệ lụy nghiêm trọng do hành vi bạo lực học đường và tệ nạn cờ bạc trên không gian mạng gây ra. Không dừng lại ở bạo lực học đường, quá trình mở rộng điều tra của vụ án giả định còn bóc tách một cạm bẫy vô hình khác đang bủa vây học sinh vùng cao: tệ nạn cờ bạc trực tuyến.
Phiên tòa giả định tại Trường THPT Yên Lập được tổ chức và điều hành tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục tố tụng hình sự theo quy định của pháp luật. Từ Hội đồng xét xử, đại diện Viện kiểm sát thực hành quyền công tố, luật sư cho đến bị cáo, người bị hại và người làm chứng đều được thể hiện rõ ràng, mạch lạc.
Các phần xét hỏi đanh thép, phần tranh luận làm rõ nguyên nhân phạm tội, cùng giây phút nghị án và tuyên án nghiêm trang đã tạo nên sức nặng tâm lý mạnh mẽ. Hàng trăm học sinh có mặt dưới sân trường lặng đi khi chứng kiến những "bị cáo" ở lứa tuổi học trò phải cúi đầu nhận bản án nghiêm khắc, đánh mất tương lai chỉ vì phút chốc thiếu kiềm chế và sa ngã vào trò đỏ đen trên điện thoại.
Đối với học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, sự tác động trực tiếp bằng hình ảnh và cảm xúc từ phiên tòa giả định mang lại hiệu quả vượt trội so với lý thuyết sách vở. Qua từng câu hỏi của Hội đồng xét xử và lời luận tội của Kiểm sát viên, các em nhận thức rõ ràng ranh giới mỏng manh giữa đúng và sai, giữa một trò giải trí đơn thuần trên mạng với hành vi phạm tội hình sự, cũng như cái giá phải trả khi dùng nắm đấm và hung khí để giải quyết mâu thuẫn.
Từ sự thức tỉnh trong nhận thức, mô hình này góp phần hình thành ở các em ý thức tự giác chấp hành pháp luật, rèn luyện kỹ năng kiềm chế cảm xúc, biết lựa chọn đối thoại và hòa giải thay vì bạo lực, đồng thời kiên quyết nói không với ma túy, tảo hôn và các tệ nạn cờ bạc dưới mọi hình thức.
Hoạt động tổ chức phiên tòa giả định tại Trường THPT Yên Lập nói riêng và các trường vùng cao Phú Thọ nói chung không chỉ dừng lại ở việc xây dựng môi trường học đường an toàn, kỷ cương, thân thiện. Sâu xa hơn, khi nhận thức của học sinh dân tộc thiểu số được nâng lên, chính các em sẽ trở thành những tuyên truyền viên pháp luật tích cực nhất khi trở về gia đình và bản làng.
Những câu chuyện thực tế từ phiên tòa được các em kể lại bên bếp lửa gia đình sẽ góp phần lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật đến từng người dân vùng cao, khắc sâu thông điệp: Mọi hành vi vi phạm đều phải trả giá trước pháp luật; hiểu luật và sống theo luật chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ tương lai của thế hệ trẻ và giữ gìn sự bình yên cho mỗi thôn, bản.
