Nội dung này được Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan đề cập cuối phiên thảo luận sáng 2/11 về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Nâng tuổi người hiến tạng sống từ 18 lên 25
Tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh việc sửa luật phải mở rộng cơ hội hiến tạng cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến. Các quy định mới hướng tới ngăn chặn hành vi ép buộc, lừa dối, lợi dụng việc hiến tạng để trục lợi.
“Chúng tôi xác định việc hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người là một thành tựu y học hiện đại rất quan trọng. Sau mỗi ca ghép thành công, người bệnh có thêm hy vọng được sống. Sau mỗi nghĩa cử hiến tạng là tấm lòng nhân ái, sự sẻ chia vô giá của người hiến và gia đình người hiến” - Bộ trưởng Y tế nhấn mạnh.
Để khắc phục những vướng mắc, khó khăn tồn tại trong thực tiễn triển khai Luật được ban hành từ năm 2006, cơ quan soạn thảo tiếp thu tối đa các ý kiến và tham khảo kinh nghiệm các nước và quan điểm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tuy nhiên, việc lựa chọn giải pháp phù hợp với văn hóa, đặc điểm tâm lý, tình cảm của người Việt Nam vẫn là yếu tố quan trọng nhất.
Để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự án luật bổ sung nhiều quy định chặt chẽ hơn.
Theo Bộ trưởng, dự thảo luật nâng độ tuổi của người hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống từ đủ 18 tuổi lên đủ 25 tuổi. Đồng thời bổ sung các quy định nhằm xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm việc đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép được tiến hành độc lập.
Đây là những biện pháp nhằm hạn chế nguy cơ người hiến bị tác động, ép buộc hoặc lợi dụng.
Dự thảo Luật đề xuất tăng số nhóm hành vi bị nghiêm cấm từ 10 lên 21 nhóm, làm cơ sở để các cơ quan pháp luật điều tra, xử lý hành vi lạm dụng, lợi dụng trong hoạt động lấy, ghép mô, tạng. Trong đó, nhiều hành vi liên quan đến hoạt động của cơ quan y tế cũng được điều chỉnh.
Đồng thời, bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm đưa, tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái pháp luật.
Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô có khả năng tái sinh
Đối với người chưa thành niên, dự thảo đặt ra những giới hạn chặt chẽ hơn để bảo vệ sức khỏe và sự phát triển của trẻ em.
Theo đó, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến các loại mô có khả năng tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào gốc từ máu ngoại vi, với các điều kiện nghiêm ngặt. Dự thảo nghiêm cấm lấy mô không có khả năng tái sinh và bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi.
Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu về việc bảo đảm quyền và nguyện vọng của trẻ em trong quá trình hiến mô. Việc lấy ý kiến đồng ý của cha mẹ phải đặt trên cơ sở tôn trọng quyền, nguyện vọng của trẻ, trong đó nguyện vọng của trẻ em được đặt lên hàng đầu.
Cùng với đó, dự thảo chú trọng yêu cầu tư vấn độc lập đối với người hiến mô tái sinh, nhất là trẻ em; người hiến phải được cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào.
Dự án luật cũng bổ sung quy định không được lấy mô, bộ phận cơ thể người khi còn sống nếu người đó có nguyện vọng từ chối tại bất kỳ thời điểm nào. Việc lấy phải được thực hiện đúng nguyện vọng của người hiến. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện nội dung này để áp dụng đối với cả mô và bộ phận cơ thể người.
Việc lấy mô, bộ phận cơ thể người chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện. Hoạt động tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.
Luật sẽ thể hiện rõ trong quy trình tư vấn rằng sự đồng ý của cha mẹ phải đặt trên cơ sở quyền và nguyện vọng của trẻ em, trong đó nguyện vọng của trẻ em được đặt lên trên hết và trước hết, theo tinh thần bảo vệ trẻ em và Công ước năm 1992 mà Việt Nam đã tham gia.
Tôn trọng nguyện vọng gia đình
Một vấn đề khác được Bộ trưởng đề cập là trường hợp người đã đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết nhưng gia đình không đồng thuận, hoặc ngược lại, người chưa đăng ký hiến nhưng gia đình mong muốn hiến.
Theo Bộ trưởng, trong thực tiễn tại Việt Nam, việc hiến tạng sau khi chết còn gắn với phong tục, tập quán và quan niệm gia đình, dòng tộc. Vì vậy, khi có sự khác biệt giữa nguyện vọng của người đăng ký hiến và ý kiến của gia đình, cơ quan soạn thảo cho biết cần cân nhắc cách quy định phù hợp với điều kiện văn hóa, đạo lý của Việt Nam.
Bộ trưởng nhấn mạnh việc xử lý các trường hợp này cần bảo đảm tính nhân văn, tôn trọng gia đình và tinh thần “nghĩa tử là nghĩa tận”. Với trường hợp người chết não hoặc chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình có nguyện vọng hiến, cơ quan soạn thảo sẽ chỉnh lý quy định để thể hiện rõ hơn tinh thần nhân văn, chia sẻ và cứu người.
